Tin vào lời hứa có việc làm thu nhập cao, được định cư ở nước ngoài, nhiều người DTTS ở Tây Nguyên bán tài sản, rời quê nhưng cuộc sống nơi đất khách không như mong đợi.
LỜI TÒA SOẠN
Nhiều năm qua, tình trạng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở Tây Nguyên bị dụ dỗ, lôi kéo vượt biên trái phép vẫn diễn ra. Lợi dụng hoàn cảnh kinh tế khó khăn, tâm lý muốn đổi đời và sự thiếu hiểu biết của một bộ phận người dân, các đối tượng thông qua mạng xã hội, quan hệ quen biết để đưa ra những lời hứa về việc làm thu nhập cao, định cư tại nước thứ ba.
Dù thủ đoạn không mới, nhiều người vẫn sập bẫy, bán tài sản, rời bỏ quê hương để rồi rơi vào cảnh cư trú bất hợp pháp, cuộc sống bấp bênh nơi đất khách.
Trước thực trạng này, lực lượng chức năng và chính quyền các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động người dân hồi hương. Không ít người sau khi trở về được hỗ trợ ổn định cuộc sống, phát triển sinh kế, từng bước tìm lại sự bình yên trên chính quê hương mình.
Bán tài sản, rời buôn làng theo giấc mơ đổi đời
Ngày 21/10/2026, bốn công dân người DTTS ở Gia Lai được lực lượng chức năng hỗ trợ trở về từ Thái Lan. Trong số đó, có ông Ksor Thông, trú tại xã Ia Dreh, người từng bán đàn dê, máy cày và nông sản để nuôi giấc mơ đổi đời nơi đất khách.
Trước khi ra nước ngoài, ông Thông có tài sản, phương tiện phục vụ sản xuất, cuộc sống tuy chưa khá giả nhưng vẫn có nguồn sinh kế. Cuối tháng 5/2025, qua những cuộc trò chuyện trên mạng xã hội với người đang ở Thái Lan, ông được giới thiệu về cơ hội làm việc với thu nhập cao, sau đó có thể sang Mỹ định cư.
Tin vào viễn cảnh ấy, ông bán tài sản, gom được 50 triệu đồng và chuyển phần lớn số tiền cho người môi giới để ra nước ngoài.
Thế nhưng, cuộc sống tại Thái Lan hoàn toàn trái ngược những gì ông được hứa hẹn. Không có giấy tờ cư trú hợp pháp, công việc bấp bênh, thu nhập không ổn định, ông phải làm thuê để mưu sinh và sau đó bị đưa vào cơ sở giam giữ người nhập cư.
Muốn trở về quê hương nhưng không có tiền, không biết tìm ai giúp đỡ, ông Thông rơi vào cảnh bế tắc. Giấc mơ đổi đời chưa thành, những tài sản từng là chỗ dựa kinh tế của gia đình cũng không còn.
Ông Ksor Thông (ngoài cùng bên trái) cùng ba công dân được Công an tỉnh Gia Lai đón về nước.
Không riêng ông Thông, chị R Âu Hra ở buôn Dang, xã Ea H’leo, tỉnh Đắk Lắk cũng từng rời quê năm 2017 sau khi nghe lời dụ dỗ của người quen trên mạng xã hội.
Tám năm sống nơi đất khách, gia đình chị trải qua nhiều khó khăn. Mong muốn lớn nhất của họ không còn là tìm kiếm một cuộc sống giàu có mà là được trở về quê hương, đoàn tụ với người thân.
Tháng 3/2025, sau khi được cán bộ công an giải thích, vận động, gia đình chị đăng ký hồi hương.
Những câu chuyện trên cho thấy hệ lụy của việc tin vào những lời hứa thiếu căn cứ. Không chỉ mất tiền cho người môi giới, người ra đi còn đánh đổi cả tư liệu sản xuất, công việc và sự ổn định của gia đình. Đến khi nhận ra thực tế không như mong đợi, con đường trở về cũng đầy khó khăn.
Đáng lo ngại, người chịu thiệt thòi không chỉ là những người trưởng thành quyết định ra đi mà còn có cả trẻ em theo cha mẹ sang nước ngoài.
Theo thông tin Bộ Công an công bố ngày 27/6/2026, từ ngày 23 đến 26/6, lực lượng chức năng đã hỗ trợ bảy người thuộc các xã Ia Ko, Ia Băng hồi hương. Phần lớn trong số này còn nhỏ tuổi, đi theo cha mẹ hoặc người thân.
Đáng chú ý, ba trường hợp có cha hoặc mẹ đang bị tạm giữ tại Thái Lan; một trường hợp mắc bệnh ung thư máu, mong muốn trở về Việt Nam để được điều trị.
Không tự lựa chọn hành trình ra nước ngoài, những đứa trẻ vẫn phải gánh chịu nhiều hệ lụy. Việc học tập, chăm sóc sức khỏe và cuộc sống gia đình có nguy cơ bị gián đoạn khi cha mẹ cư trú bất hợp pháp.
Bởi vậy, bên cạnh việc hỗ trợ hồi hương, các địa phương còn quan tâm giải quyết thủ tục hành chính, tạo điều kiện để trẻ em được tiếp tục học tập, chăm sóc sức khỏe và ổn định cuộc sống.
Một trường hợp đoàn tụ đáng chú ý là gia đình anh Rơ Mah Alung, trú tại xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai.
Theo Công an tỉnh Gia Lai, trong thời gian anh Alung bị tạm giữ tại Thái Lan, vợ anh là chị Puih H’Thúy đã chủ động liên hệ lực lượng chức năng để nhờ hỗ trợ hồi hương.
Ngày 11/9/2026, chị H’Thúy cùng ba con trở về Việt Nam an toàn. Đến ngày 21/10, anh Alung cũng được hỗ trợ về nước, đoàn tụ cùng vợ con sau thời gian xa cách.
Gỡ bỏ mặc cảm, mở đường hồi hương
Với nhiều người đang cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài, nhận ra mình bị lừa chỉ là bước đầu. Quyết định trở về quê hương không hề dễ dàng khi họ phải đối diện với những khó khăn về tiền bạc, giấy tờ và tâm lý lo sợ.
Không ít người thiếu thông tin về chính sách tiếp nhận, hỗ trợ hồi hương, lo ngại những rắc rối có thể xảy ra khi trở về. Chính tâm lý ấy khiến họ chần chừ, tiếp tục ở lại dù cuộc sống nơi đất khách đầy bất ổn.
Trong hoàn cảnh đó, thông tin từ những người đã hồi hương có sức thuyết phục đặc biệt.
Biết đến người quen được lực lượng công an hỗ trợ làm thủ tục, bố trí phương tiện, kinh phí đi lại, quần áo và đưa về tận địa phương, nhiều người dần yên tâm, chủ động liên hệ để được giúp đỡ.
Những cuộc trở về an toàn không chỉ giúp các gia đình đoàn tụ mà còn trở thành minh chứng thực tế để vận động những người đang ở nước ngoài.
Anh Rơ Mah Alung đoàn tụ cùng vợ và ba con sau thời gian bị tạm giữ tại Thái Lan.
Tại xã Ea H’leo, tỉnh Đắk Lắk, ông Rchăm Y Rôk, Người có uy tín ở buôn Săm, nhiều năm qua tích cực phối hợp với chính quyền và lực lượng công an tuyên truyền, vận động người dân.
Không chỉ gặp gỡ, giải thích cho bà con trong buôn, ông còn chủ động liên lạc, hỏi thăm những người đang ở nước ngoài để nắm bắt hoàn cảnh, tâm tư và thuyết phục họ trở về.
Từng công tác tại địa phương, am hiểu phong tục và được cộng đồng tin tưởng, ông Y Rôk có nhiều thuận lợi trong việc tiếp cận, vận động người dân.
Ông cũng vận động các gia đình, hàng xóm gần gũi, động viên và giúp đỡ người hồi hương, tránh thái độ kỳ thị, xa lánh khiến họ mặc cảm.
Bởi với những người từng rời quê trong hy vọng đổi đời nhưng trở về khi tài sản cạn kiệt, sự đón nhận của gia đình và cộng đồng là nguồn động viên quan trọng.
Thực tế cho thấy, để vận động người dân hồi hương hiệu quả, bên cạnh việc tuyên truyền về những rủi ro khi xuất cảnh, cư trú bất hợp pháp, cần cung cấp thông tin rõ ràng về các thủ tục và hình thức hỗ trợ.
Khi hiểu được quyền lợi, trách nhiệm của mình và biết nơi có thể liên hệ giúp đỡ, người dân sẽ có thêm cơ sở để chủ động lựa chọn trở về.
Gây dựng cuộc sống từ mảnh đất quê hương
Trở về sau tám năm xa quê, gia đình chị R Âu Hra ở buôn Dang phải bắt đầu lại cuộc sống với nhiều khó khăn.
Được sự quan tâm của chính quyền, lực lượng công an và các đoàn thể địa phương, gia đình chị được hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, bảo hiểm y tế, nhà ở và các vật dụng sinh hoạt thiết yếu.
Địa phương còn kết nối để gia đình tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, mua xe cày chở nông sản, phân bón phục vụ sản xuất.
Với 1,3ha đất sản xuất, vợ chồng chị tập trung trồng trọt, chăm lo mùa vụ. Những lúc nông nhàn, cả hai đi làm thuê để có thêm thu nhập, trang trải sinh hoạt và nuôi con ăn học.
Sau những năm tháng bấp bênh nơi đất khách, cuộc sống của gia đình đang từng bước ổn định nhờ những công việc quen thuộc trên chính mảnh đất quê hương.
Chị R Âu Hra ở buôn Dang, xã Ea H’leo, tỉnh Đắk Lắk từng nghe lời dụ dỗ, bán tài sản để sang Thái Lan.
Từ câu chuyện của gia đình chị Hra có thể thấy, đưa người dân trở về mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là giúp họ có điều kiện ổn định cuộc sống, khôi phục sinh kế và không tiếp tục bị cuốn vào những lời dụ dỗ.
Mỗi gia đình hồi hương có hoàn cảnh khác nhau. Người còn đất sản xuất cần vốn, giống cây trồng và kỹ thuật canh tác; người không còn tư liệu sản xuất cần được tạo điều kiện tìm việc làm; trẻ em bị gián đoạn học tập cần được hỗ trợ trở lại trường.
Vì vậy, các chính sách hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng hộ, tránh dừng lại ở những trợ giúp trước mắt mà thiếu giải pháp sinh kế lâu dài.
Bên cạnh nguồn lực của chính quyền, sự chung tay của cộng đồng cũng có ý nghĩa quan trọng. Một lời động viên, sự hướng dẫn tận tình hay cơ hội việc làm có thể giúp người hồi hương vượt qua mặc cảm, từng bước tìm lại sự tự tin.
Với những người từng bán tài sản, rời bỏ quê hương để chạy theo giấc mơ đổi đời, hành trình trở về không chỉ là chấm dứt những tháng ngày bấp bênh nơi đất khách, mà còn là cơ hội làm lại từ đầu.
Và để những cuộc hồi hương thực sự mở ra một tương lai tốt hơn, điều người dân cần không chỉ là sự đón nhận, mà còn là một sinh kế bền vững để yên tâm gắn bó với quê hương.
.svg){kind=icon}
