Từ đàn bò sữa đến quyết định đầu tư tiền tỷ

Trước năm 2014, thôn Xoan, nay thuộc thôn Vân Sơn, xã Yên Bài, còn nhiều khó khăn. Sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào trồng trọt, chăn nuôi. Không ít gia đình phải lên rừng tìm măng, hái cây lá đem về ăn hoặc bán kiếm thêm thu nhập. Những mô hình như trồng ớt, trồng vầu, nuôi giun, nuôi nhím lần lượt được thử nghiệm nhưng không phải hướng đi nào cũng mang lại hiệu quả.

Gia đình chị Đinh Thị Hường, một người Mường gốc ở địa phương, cũng từng trải qua nhiều lần chuyển đổi sinh kế. Năm 2014, gia đình vay 50 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội để đầu tư nuôi khoảng 20 con lợn nái và 30 con lợn thịt. Thời gian đầu, chăn nuôi có lãi. Tuy nhiên, giá lợn hơi từ mức 45.000-50.000 đồng/kg có lúc giảm còn 14.000-15.000 đồng/kg, khiến gia đình thua lỗ.

Không bỏ cuộc, chị Hường tiếp tục vay vốn, thế chấp quyền sử dụng đất để vay vốn đầu tư nuôi bò. Từ 2 con bò cái nuôi năm 2016, đến năm 2022, đàn bò phát triển lên 14 con. Nhờ bò sữa, mỗi tháng gia đình thu về hơn 10 triệu đồng sau khi trừ chi phí.

BaVi 2.jpg
Vùng đất sườn đông núi Ba Vì. Ảnh: MH

Dù kinh tế ổn định hơn, công việc chăn nuôi vẫn rất vất vả, từ chuẩn bị thức ăn, vệ sinh chuồng trại đến theo dõi sức khỏe. Cuộc sống của gia đình chị gần như gắn chặt với chuồng trại, không có thời gian nghỉ ngơi.

Trong khi đó, vùng đất dưới chân núi Ba Vì ngày càng thu hút người từ Hà Nội tìm về mua đất, đầu tư xây dựng homestay, villa và các khu nghỉ dưỡng. Năm 2022, chị Hường có thời gian làm nhân viên kinh doanh tại một cơ sở lưu trú. Qua công việc này, chị nhận thấy mô hình kinh doanh du lịch có tiềm năng mang lại nguồn thu tốt hơn so với chăn nuôi.

Do đó, chị quyết định chuyển hướng kinh doanh trên chính mảnh đất của gia đình. Sau nhiều năm gắn bó với chăn nuôi, chị bán toàn bộ đàn bò, thu về hơn 300 triệu đồng. Gia đình vay thêm 1,5 tỷ đồng từ ngân hàng, kết hợp vốn tự có, đầu tư tổng cộng khoảng 2 tỷ đồng xây dựng Phúc Hưng Homestay.

Cơ sở lưu trú nằm trên khu đất rộng hơn 2.000m2, trong đó khoảng 400m2 là không gian sinh sống của gia đình, diện tích còn lại dành cho kinh doanh. Công trình nhà hai tầng có 9 phòng nghỉ, nằm trên trục đường chính dẫn vào khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà.

Chia sẻ với PV VietNamNet, chị Hường cho hay giai đoạn 2023-2025, hoạt động homestay mang lại nguồn thu tốt hơn nhiều so với chăn nuôi bò sữa trước đây. Công việc cũng nhẹ nhàng hơn, giúp gia đình chủ động thời gian và có thêm cơ hội phát triển các hoạt động kinh doanh khác.

Ngoài ra, gia đình chị còn tận dụng diện tích từng trồng cỏ để trồng đào bán dịp Tết và cây công trình. Sản phẩm có đầu ra nhờ nhu cầu trang trí, hoàn thiện cảnh quan của các homestay, khu nghỉ dưỡng. 

HuongBaVi 3.jpg
Homestay của nhà chị Hường ngay chân núi Ba Vì.

Du lịch đánh thức tiềm năng vùng đất dưới chân núi

Câu chuyện của gia đình chị Hường phản ánh sự thay đổi trong cách người dân Vân Sơn nhìn nhận cơ hội phát triển kinh tế. Thực tế, du lịch tại khu vực này không phải mới xuất hiện. Những điều kiện để hình thành vùng nghỉ dưỡng đã được tích lũy từ nhiều thập kỷ trước.

Thôn Xoan, Nghe và Rùa trước đây, nay được gộp thành thôn Vân Sơn, nằm gần nhiều điểm du lịch nổi tiếng ở sườn phía đông núi Ba Vì. Cổng Vườn quốc gia Ba Vì cách khu dân cư khoảng 2,5km; khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà cách nhà chị Hường khoảng 400m. Khoang Xanh - Suối Tiên được đầu tư khai thác từ những năm 1990, trong khi khu du lịch Long Việt hình thành sau năm 2010.

Các địa điểm này thu hút đông đảo du khách. Người dân có thêm cơ hội bán hàng ăn, nông sản, sản vật và đồ lưu niệm, hoặc làm việc tại các khu du lịch. Những sản phẩm quen thuộc như củ sắn, bắp ngô, đậu lạc, nếp nương cũng trở thành hàng hóa phục vụ khách tham quan.

Tuy nhiên, trong thời gian dài, người dân chủ yếu tham gia hoạt động du lịch với vai trò phụ trợ, cung cấp lao động hoặc dịch vụ nhỏ lẻ. Chỉ khi xu hướng nghỉ dưỡng cuối tuần, lưu trú gần thiên nhiên phát triển, nhiều hộ mới mạnh dạn đầu tư homestay, villa để trực tiếp kinh doanh.

HuongBaVi2026Nov 10.jpg
Nhiều hộ gia đình trong thôn đầu tư khu nghỉ dưỡng để thu hút khách du lịch.

Ông Nguyễn Ngọc Linh, Trưởng thôn Vân Sơn, cho biết du lịch địa phương phát triển mạnh trong những năm gần đây nhờ lợi thế nằm dưới chân núi Ba Vì, cùng hệ thống giao thông, cầu cống và điện lưới ngày càng được hoàn thiện.

Không chỉ tham gia cung cấp lao động, nông sản và các dịch vụ nhỏ lẻ, nhiều hộ dân đã trực tiếp đầu tư cơ sở lưu trú, kinh doanh ăn uống và các dịch vụ phục vụ khách nghỉ dưỡng.

Vân Sơn hiện có 564 hộ, trong đó khoảng 50% là người dân tộc Mường. Toàn thôn có 27 cơ sở du lịch nghỉ dưỡng. Một số cơ sở do người địa phương đầu tư gồm Phúc Hưng của gia đình chị Hường, Gia Khánh của bà Dương Liễu, T-House của ông Nguyễn Văn Thành, Dương Gia Homestay của ông Nguyễn Văn Tụ và cơ sở của gia đình bà Lan.

Sự xuất hiện của các cơ sở lưu trú cho thấy một bộ phận người dân, trong đó có nhiều hộ người Mường, đang chuyển từ tham gia các dịch vụ phụ trợ sang trực tiếp kinh doanh du lịch.

Từ đàn bò sữa đến homestay, từ những thửa đất trồng cỏ đến vườn đào, cây cảnh, câu chuyện của gia đình chị Hường là một ví dụ về cách người dân tận dụng lợi thế cảnh quan và nhu cầu nghỉ dưỡng để tìm hướng sinh kế mới. Hoạt động du lịch không chỉ tạo nguồn thu cho các chủ cơ sở lưu trú mà còn mở thêm cơ hội việc làm, tiêu thụ nông sản và phát triển các dịch vụ đi kèm tại địa phương.

Chè Bản Ven - Hương vị đánh thức một bản làng người Cao Lan
Chè Bản Ven - Hương vị đánh thức một bản làng người Cao LanGiữa vùng đồi núi Xuân Lương, những nương chè xanh trở thành nguồn sinh kế quan trọng của đồng bào Cao Lan ở Bản Ven. Đằng sau vị chát dịu, ngọt hậu của chè là câu chuyện chuyển đổi sản xuất, bí quyết chế biến và nỗi lo thiếu người kế tục nghề.