Cái chết bí ẩn, 70 năm chưa tìm được hài cốt của hiệu trưởng trường Bưởi

 Giáo sư Dương Quảng Hàm mất trên đường rời Hà Nội, ra vùng tản cư năm 1946. Hơn 70 năm qua, gia đình vẫn luôn đau đáu, đi tìm hài cốt của cụ. 

Những ngày cuối năm, trong căn nhà trên phố Hàng Bông, ông Dương Tự Minh (SN 1935) khẽ khàng thắp nén nhang lên bàn thờ người cha đã khuất. Sự ra đi của cha ông - Giáo sư Dương Quảng Hàm là nỗi mất mát lớn của gia đình hơn 70 năm nay.

{keywords}
Giáo sư Dương Quảng Hàm.

Lời hẹn cuối

Giáo sư Dương Quảng Hàm (1898 - 1946) đỗ thủ khoa khóa đầu tiên trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương. Sau cách mạng tháng Tám năm 1945, cụ được bổ nhiệm làm Thanh tra Trung học vụ, rồi làm Hiệu trưởng Trường Bưởi.

Cuối năm 1946, trước tình hình Toàn quốc kháng chiến sắp sửa nổ ra, theo chủ trương của chính phủ, người Hà Nội tản cư về các vùng quê. Căn nhà của Giáo sư Hàm được đục tường, thông với các nhà bên cạnh thành một lối đi cho dân quân, tự vệ luồn qua đánh du kích.

Vợ chồng Giáo sư Hàm đã đưa ba người con nhỏ: Cương, Duyên, Minh về quê Hưng Yên trước. 5 người con lớn ở lại, tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ Thủ đô.

Khi Toàn quốc kháng chiến nổ ra, vợ chồng Giáo sư Hàm được dân quân tự vệ dẫn đường, luồn qua các con phố đến đền Hàng Bạc rồi di chuyển ra vùng tự do bằng cách đi qua bãi đất dưới chân cầu Long Biên.

‘Hôm đó, cha mẹ tôi gặp chị Thoa (Giáo sư Lê Thi - con gái thứ 2 của vợ chồng Giáo sư Hàm) đang tham gia đội tự vệ, mang cơm nắm tiếp tế cho người dân.

Cuộc gặp chớp choáng giữa nơi mưa bom, bão đạn, chị chỉ kịp đưa cho cha mẹ hai nắm cơm rồi dặn: ‘Cậu, mợ (cha mẹ - nv) ở lại đây, sẽ có tự vệ đưa ra khỏi thành phố’, ông Dương Tự Minh xúc động chia sẻ.

Đội dân quân tự vệ có chủ trương: Đàn bà đi trước, đàn ông đi sau. Giáo sư Hàm động viên vợ: ‘Mình yên tâm, ta gặp nhau ở quê’. Nào ngờ, đó là giây phút cuối cụ bà nghe tiếng nói của chồng.

Cụ bà Trần Thị Vân vượt qua con đường nguy hiểm, luồn dưới gầm cầu Long Biên đến khu vực an toàn rồi đi đò qua bên kia sông Hồng, thẳng hướng quê nhà Phú Thị (Hưng Yên).

{keywords}
Suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp, cụ bà Vân vẫn ngóng ngày chồng trở về.

Ròng rã mấy ngày, cụ bà Vân cũng về đến quê. Thấy bóng dáng cụ từ xa, ba người con nhỏ chạy ra, ôm chầm lấy mẹ. Ông Dương Tự Minh hỏi: ‘Cậu đâu? Sao cậu không đi cùng mợ’? Nghe con hỏi, cụ bà Vân sững sờ.

'Mãi sau này chúng tôi mới biết, trên đường đi, cụ Hàm bị phục kích rồi ngã xuống làn đạn của giặc', ông Tự Minh kể tiếp.

Suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp, gia đình luôn mong chờ tin tức của Giáo sư Hàm. Bao đêm ròng, cụ bà Vân thức trắng, nước mắt ướt đầm tay áo. Đến vùng nào tản cư, gặp học trò, người quen của chồng, cụ bà đều dò la tin chồng nhưng thông tin về Giáo sư Hàm vẫn bặt vô âm tín.

Giải phóng Thủ đô, cụ bà Trần Thị Vân mới thực sự tin rằng, chồng mình đã qua đời. Cụ bà lấy ngày 19/12/1946 (27/11 năm Bính Tuất - ngày toàn quốc kháng chiến) làm ngày giỗ chồng. Trong nghĩa trang họ Dương ở Hưng Yên có thêm ngôi mộ mới của Giáo sư Dương Quảng Hàm nhưng chỉ là mộ gió.

Cuộc khai quật hài cốt dưới tòa nhà

‘Hàng chục năm trôi qua, cái chết của cha tôi luôn là một ẩn số. Đến năm 1999, nhờ một số người tham gia dân quân tự vệ thời kỳ ấy xác nhận, chúng tôi mới biết, cha mất cuối tháng 12 năm 1946 nhưng sau đó thi thể cha bị đưa đi đâu không rõ. Năm 2000, cha tôi được nhà nước phong tặng danh hiệu liệt sĩ', ông Minh nói.

{keywords}
Lễ phong tặng danh hiệu liệt sĩ cho Giáo sư Dương Quảng Hàm.

Thực hiện di nguyện của mẹ, các con Giáo sư Hàm nhiều lần tìm kiếm mộ cha.

‘Gần 20 năm trước, chúng tôi bắt đầu hành trình tìm kiếm. Có người mách cha tôi bị giặc bắn vào đầu, chúng hất thi thể cụ xuống hồ trước cửa nhà thờ Liễu Giai. Dân quân tự vệ vớt lên, đưa về nghĩa trang Nhổn (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) chôn cất.

Cả nhà đến nghĩa trang Nhổn, thấy mộ liệt sĩ vô danh nhưng đề hi sinh năm 1948 - 1949. Trong khi đó, những người biết vụ việc cha tôi qua đời, xác nhận cụ mất năm 1946. 

Vài tháng sau, người ta lại báo ngôi mộ nằm phía sau ngôi mộ kia mới là của cụ Hàm.Tôi lên kiểm tra, đó cũng là mộ vô danh, không có gì hơn’, ông Minh cho biết thêm.

{keywords}
Ông Dương Tự Minh.

Sau đó, chị gái ông Minh nghe người ta nói, Giáo sư Hàm được chôn cất gần Bệnh viện Việt Đức. Sau này người ta xây nhà, chuyển mộ lên nghĩa trang Bất Bạt (Ba Vì, Hà Nội).

Lần theo chỉ dẫn lên Bất Bạt, con cháu Giáo sư Hàm tìm thấy một ngôi mộ vô danh khác. Lúc đó, kỹ thuật xác định bằng ADN chưa có, thủ tục xin khai quật mộ rất phức tạp nên các con Giáo sư Hàm đã tổ chức thăm viếng cả ba ngôi mộ, hương khói đầy đủ.

Cách đây khoảng 8 năm, tại một tòa nhà ở đường Trần Phú (Hà Nội), người ta sửa chữa tầng hầm, đào lên có nhiều bộ hài cốt dưới đó.

Một số thông tin cho rằng, trong các bộ hài cốt đó, có hài cốt Giáo sư Hàm. Để chắc chắn, con cháu Giáo sư Hàm đề nghị lấy ADN xét nghiệm. Kết quả giám định khiến gia đình một lần nữa thất vọng. Tất cả các mẫu ADN lấy từ các hài cốt dưới biệt thự không có mẫu nào trùng khớp.

'Đến giờ, các anh chị em tôi, người đã mất, người đã già yếu. Mọi tia hi vọng tìm hài cốt cha đã không còn. Dẫu vậy, năm nào chúng tôi cũng về nghĩa trang họ Dương (Hưng Yên) thắp hương cho cha mẹ.

Tôi tự an ủi mình rằng, dù không tìm được hài cốt cha nhưng danh tiếng của ông sẽ sống mãi trong lòng con cháu và mọi người’, ông Tự Minh ngậm ngùi nói.

Cuộc hôn nhân của bà chủ buôn vải và hiệu trưởng trường Bưởi

Cuộc hôn nhân của bà chủ buôn vải và hiệu trưởng trường Bưởi

 Đến với nhau nhờ mai mối nhưng vợ chồng giáo sư Dương Quảng Hàm đã có cuộc hôn nhân đầy hạnh phúc.

Diệu Bình

tin nổi bật

Chuyên gia tâm lý chỉ điều không nên làm khi phát hiện chồng ngoại tình

Với người vợ, bị phản bội là nỗi đau lớn nhất, xót xa nhất và cũng tủi hổ nhất trên đời. Nó giống như nhát dao chí mạng, một cú đâm thẳng vào trái tim khiến bạn choáng váng, ngạt thở, tê liệt cảm xúc và bị ám ảnh không nguôi.

3 sự thật về người giàu khiến nhiều người phải ngỡ ngàng

Người giàu đều cực kỳ khôn ngoan. Họ sẽ không bao giờ làm chuyện gì gây bất lợi cho mình.

7 điều khiến bản thân trở nên kém hấp dẫn phụ nữ nên bỏ ngay đi

Đôi khi phụ nữ trở nên xấu xí trong mắt đàn ông không phải vì họ không có khuôn mặt đẹp, cũng chẳng phải do họ có vấn đề về thẩm mỹ, mà do cách cư xử của họ.

Cô gái nghèo đổi đời nhờ cưới anh nông dân Hàn Quốc

Hỏng một mắt, nhà lại nghèo, chị Thái chấp nhận lấy chồng ngoại để có tiền giúp gia đình. Không ngờ, anh nông dân Hàn Quốc đã giúp chị đổi đời.

Vợ chồng Hiệp sĩ có gần 140 lần hiến máu ở phố núi Pleiku

Hơn 20 năm qua, vợ chồng anh Nguyễn Văn Quý - người được Trung ương Hội Chữ thập đỏ tặng danh hiệu Hiệp sĩ hiến máu ở TP Pleiku, Gia Lai - có gần 140 lần hiến máu nhân đạo.

Chuyện tình ngọt ngào của cô nhân viên dọn phòng với chồng Úc

Quen nhau tình cờ, chị Nguyễn Hồng Thắm (36 tuổi) bị người đàn ông ngoại quốc Shaun Thompson (39 tuổi) hút hồn ngay lần đầu tiên gặp mặt.

Chàng trai ‘cõng mẹ đi học’ khiến triệu người xúc động giờ ra sao

Sau khi được mệnh danh là hình mẫu đạo đức quốc gia và giúp mẹ khỏi bệnh, chàng trai đã có sự thay đổi khiến nhiều người bất ngờ.

Cha mẹ thông minh thường áp dụng 2 quy tắc này để dạy con

Mỗi khoảnh khắc, khi bạn nhìn thấy một đứa trẻ, bạn cũng nhìn thấy chính mình. Khi bạn giáo dục con, bạn cũng đang tự giáo dục và kiểm tra nhân cách của chính mình.

Chi tiêu 'thời bão giá': Mua sắm tối giản, thư giãn tại nhà

Tôi luôn có quy định rõ ràng, nhiệt độ mùa hè từ 35 độ trở lên, buổi trưa mới được bật điều hòa. Không có chuyện bật điều hòa đắp chăn cho dễ ngủ.

Mẹ Việt ân hận tột cùng sau lần đoạn tuyệt bí ẩn của vợ chồng Pháp

Sau ngày bất ngờ mất liên lạc với đôi vợ chồng Pháp, bà Hồng sống trong nỗi hối hận tột cùng. Bà quay quắt cùng ước muốn được gặp lại con dù chỉ một lần duy nhất.

Tỷ phú giàu nhất châu Á không phô trương lối sống xa hoa

Gautam Adani đón sinh nhật lần thứ 60 với khoản quyên góp từ thiện 7,7 tỷ USD và bữa tiệc giản dị bên gia đình, nhân viên.

Một năm kèm con học đến khuya, ông bố khóc ròng khi nhìn điểm thi

Mới đây, người dùng mạng Trung Quốc chia sẻ clip một ông bố khóc nức nở khi biết điểm thi của con trai khiến nhiều người đồng cảm.

Giữa trưa 'rang mình' trên đồng nước mặn

Giữa cái nắng như thiêu như đốt, nghề làm muối được xem là một nghề vất vả nhất bởi nhiệt độ ngoài trời cộng với vị mặn của muối khiến không khí nơi đây ngột ngạt, bỏng rát.

Vợ vui vẻ, gia đình sẽ hạnh phúc

Theo nghiên cứu, mức độ hài lòng của người mẹ có tác động lớn đối với hạnh phúc của cả gia đình, trong đó có sức khỏe tinh thần của con cái.

Cách gọi chế giễu không phụ nữ nào muốn nghe ở Hàn Quốc

Là cụm từ chỉ phụ nữ trung niên, đã kết hôn và có con ở Hàn Quốc, "ajumma" dần mang thêm hàm ý chế giễu, xúc phạm.