Chính sách hỗ trợ người lao động tiền đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) tự nguyện mà Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đang xây dựng sẽ mở rộng cơ hội tham gia BHXH cho những người lao động khu vực nông nghiệp, lao động tự do vốn đang chật vật sống.

Hỗ trợ tới 50% tiền BHXH

Làm công nhân xây dựng đã hơn 5 năm nay, anh Nguyễn Minh Châu (Đông Anh, Hà Nội) có thu nhập bình quân khoảng 3 triệu đồng/tháng. Khi được hỏi về việc vì sao chưa tham gia BHXH tự nguyện, anh cho biết: “Tôi cũng rất muốn tham gia BHXH tự nguyện, để khi về già còn được hưởng lương. Nhưng hiện nay tôi còn quá nhiều khoản phải lo: nuôi con, làm nhà, trả nợ… nên chưa thể tham gia được”. Tuy nhiên anh Châu cho biết có thể sẽ suy nghĩ lại khi biết thông tin có thể được hỗ trợ đóng tiền BHXH.

{keywords}

Hiện nay có khá nhiều lao động tự do có suy nghĩ giống với anh Châu. Do công việc không ổn định, phải lo chi tiêu cho gia đình nên việc phải bỏ ra một khoản tiền để đóng BHXH khiến họ chùn bước. Tuy nhiên những lao động tự do có thể vơi bớt lo lắng này với phương án hỗ trợ tham gia BHXH tự nguyện mà Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đang lấy ý kiến: mức hỗ trợ từ 30-50% tiền đóng bảo hiểm xã hội và thời gian đóng linh hoạt cho 3 tháng, 6 tháng hoặc 12 tháng.

Luật BHXH đã quy định “Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế-xã hội, khả năng ngân sách nhà nước trong từng thời kỳ để quy định mức hỗ trợ, đối tượng hỗ trợ và thời điểm thực hiện chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người lao động tham gia BHXH tự nguyện”. Tuy nhiên, do việc thực hiện chính sách này phụ thuộc vào điều kiện và khả năng của ngân sách nhà nước trong từng thời kỳ nên Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã đưa ra 2 phương án hỗ trợ để lấy ý kiến rộng rãi từ nay đến hết ngày 26/7.
Tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH tự nguyện, Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội đề xuất hai phương án hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện: Nhà nước hỗ trợ tiền đóng BHXH cho tất cả người tham gia BHXH tự nguyện hoặc chỉ hỗ trợ cho người lao động ở khu vực nông thôn.

Về thời gian hỗ trợ và mức hỗ trợ, Bộ cũng đưa ra hai phương án: Hỗ trợ 10 năm đầu tham gia BHXH tự nguyện (5 năm đầu là 50% mức đóng tối thiểu, 5 năm tiếp theo là 30%) hoặc hỗ trợ 30% mức đóng tối thiểu toàn bộ thời gian.

Chỗ dựa cho lao động nghèo

Theo thống kê của BHXH Việt Nam thì sau gần bốn năm thực hiện BHXH tự nguyện (2008 - 2012), mới có trên 96.000 người lao động ở khu vực phi chính thức (PCT) tham gia BHXH tự nguyện, tương đương 0,19% tổng số lao động ở khu vực này.

Trả lời câu hỏi tại sao người tham gia BHXH tự nguyện thấp, các chuyên gia lao động cho rằng nguyên nhân là do một số chính sách, quy định pháp luật BHXH chưa phù hợp như số năm đóng góp tổi thiểu là 20 năm để hưởng lương hưu; hay sự chênh lệch giữa chế độ BHXH bắt buộc và tự nguyện nên đã không thu hút được số lao động chưa tham gia BHXH, đặc biệt là những người lao động khu vực PCT.

{keywords}
Ảnh minh họa 

Ngoài ra còn do sự không bình đẳng về quyền lợi giữa BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện. Theo quy định pháp luật thì người lao động khu vực PCT là đối tượng tham gia BHXH tự nguyện, chỉ được hưởng 2 chế độ dài hạn (tử tuất và hưu trí), còn các chế độ BHXH ngắn hạn (thai sản, ốm đau và tai nạn lao động) là những quyền lợi thiết thực, cơ bản đối với mọi người lao động và nhất là phụ nữ họ lại chưa được hưởng. Chưa kể việc thực hiện quy định pháp luật, chính sách về BHXH còn nhiều bất cập, như chế tài xử lý vi phạm trong BHXH có mức phạt thấp nên nhiều doanh nghiệp, người sử dụng lao động cố tình nợ đóng BHXH, quản lý quỹ BHXH chưa tốt vẫn còn tình trạng lạm dụng chính sách để trục lợi cá nhân, tất cả đều ảnh hưởng đến tâm lý của người lao động muốn tham gia BHXH…

Luật BHXH sửa đổi năm 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2016 đã có những quy định tiến bộ về BHXH tự nguyện, tạo cơ hội cho lao động PCT, với thu nhập bấp bênh, nguy cơ rủi ro cao tham gia. Đó là mở rộng đối tượng tham gia theo hướng không khống chế tuổi trần; hạ mức sàn thu nhập làm căn cứ đóng; đa dạng các phương thức đóng và đặc biệt quy định về việc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện cho người lao động tham gia bảo hiểm tự nguyện.

Ngoài ra Luật còn mở rộng thêm quyền của người đóng BHXH được tham gia vào cơ chế giám sát việc đóng BHXH và quản lý Quỹ BHXH. Cụ thể: cứ 6 tháng người lao động và người sử dụng lao động tham gia BHXH sẽ được cung cấp thông tin về đóng BHXH. Định kỳ hằng năm người tham gia BHXH được cơ quan BHXH xác nhận về việc đóng BHXH và được quyền yêu cầu người sử dụng lao động và cơ quan BHXH cung cấp thông tin về việc đóng, hưởng BHXH. Các quy định tính tiền lương, tiền công và điều chỉnh tiền lương, tiền công tháng đã đóng bảo hiểm trong cả quá trình đóng BHXH là bình đẳng như nhau đối với tất cả người tham gia BHXH không kể thuộc nhà nước hay ngoài nhà nước.

Có thể nói, với nội dung mở rộng, chính sách hỗ trợ người lao động tham gia BHXH tự nguyện lần này đã hướng đến lao động tại khu vực nông thôn, lao động tự do để khuyến khích nhóm đối tượng này tham gia BHXH tự nguyện, trở thành chỗ dựa cho những lao động còn khó khăn.

M.M