Nạn ‘xài chùa’ phần mềm đã trở nên rất phổ biến trong người tiêu dùng. Có người còn không biết rằng, sử dụng phần mềm thì phải trả phí, nhiều người khác biết dùng phần mềm phải trả tiền nhưng nhất định không trả. 

Hầu hết doanh nghiệp máy tính Việt Nam cho biết sẽ không cài sẵn phần mềm trên máy tính lắp ráp nữa. Tuy nhiên, liệu đây có phải là giải pháp cho vấn đề bản quyền, khi các phần mềm “lậu” vẫn được bán tràn làn trên thị trường?

Sinh viên “xài chùa”

Nằm gần các trường đại học lớn như Bách Khoa, Xây Dựng, Kinh tế quốc dân, phố Lê Thanh Nghị (Hà Nội) được xem là “thiên đường” của những sinh viên đam mê công nghệ thông tin, nhưng túi tiền lại quá mỏng để tiếp cận với phần mềm bản quyền. Tại đây, phần mềm lậu được bán với giá chỉ vài chục ngàn/đĩa.

Khi chúng tôi hỏi mua bộ cài Office của Microsoft, chị bán hàng lập tức đưa cho cả xấp catalogue có đủ bộ cài Window XP, Vista, Window 7, Office 2003… đến Office 2010 để lựa chọn. Tất cả đều là những bản sao chép lậu, hoàn toàn không có bản quyền hợp pháp. Đây là những phần mềm đã được crack hoặc có kèm theo key để crack khi cài đặt. 

Hoàng Hải, sinh viên năm 2 ĐH Bách Khoa cho biết: “Dùng phần mềm bản quyền bao giờ cũng thích hơn, nhưng với túi tiền sinh viên thì phần mềm crack luôn là lựa chọn số một”.

Như vậy, cả người bán lẫn người mua đều có cái lý riêng của mình. Người bán vì lợi nhuận nên sẵn sàng ăn cắp bản quyền phần mềm của nhà phát hành, còn người mua vì kinh tế eo hẹp nên chấp nhận sử dụng các sản phẩm lậu, dẫu biết đang phạm luật. 

Doanh nghiệp cũng “xài chùa” 

Không chỉ có người tiêu dùng nhỏ lẻ mà ngay cả các công ty, doanh nghiệp, cũng có rất ít đơn vị dùng phần mềm hợp pháp. Trong đợt thanh kiểm tra liên ngành diễn ra cuối tháng 10 vừa qua, 14 doanh nghiệp đã bị phát hiện là có dấu hiệu sử dụng bất hợp pháp nhiều phần mềm không có bản quyền. Trong đó, có bốn công ty Hàn Quốc, ba công ty Đài Loan, hai công ty của Mỹ, hai công ty của Nhật Bản và ba công ty còn lại là của Việt Nam, Úc và Thụy Sĩ. 

Chiến dịch được thực hiện bởi đoàn kiểm tra liên ngành gồm Thanh tra Bộ Văn hóa Thể Thao và Du lịch (Bộ VHTT và DL) phối hợp với Cục Cảnh sát Phòng chống Tội phạm Công nghệ cao (C50), Tổng cục Cảnh sát Phòng chống Tội phạm, Bộ Công An. 

Theo thông tin từ Đoàn thanh tra liên ngành, trong đợt thanh tra này Đoàn đã kiểm tra gần 400 máy tính và phát hiện 1.251 phần mềm các loại bị cài đặt trái phép. Các phần mềm vi phạm chủ yếu được tìm thấy là các ứng dụng phần mềm văn phòng phổ biến của Adobe Systems, Autodesk, Lạc Việt, Microsoft và Symantec. Theo ước tính của các chủ sở hữu thì số lượng phần mềm vi phạm có giá trị lên tới hơn 15 tỷ đồng (tương đương USD 705,000).

Một trong những công ty vi phạm nghiêm trọng nhất là Công ty TNHH Giấy Chánh Dương của Đài Loan đặt trụ sở tại lô B-2-CN, Đường D15, KCN Mỹ Phước, thị trấn Mỹ Phước, huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương với tổng giá trị phần mềm bị sử dụng trái phép lên đến hơn 1 tỷ đồng (tương đương với 48,212 đô la Mỹ). Đáng nói là công ty này đã bất hợp tác, ngoan cố không chịu trách nhiệm đối với việc làm sai trái của mình.

Đẩy lùi việc sử dụng phần mềm trái phép

Với rất nhiều nỗ lực, nhiều năm qua Chính phủ Việt Nam đã đạt được những bước tiến dài trong chiến dịch chống lại vi phạm bản quyền phần mềm với những thành công đáng kể. Số liệu từ Liên minh phần mềm doanh nghiệp (BSA) cho thấy vào năm 2004, tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm ở Việt Nam là 92%, nhưng đến nay con số này đã giảm xuống còn 81%. Tỷ lệ này được kỳ vọng sẽ giảm xuống còn 70% trong 5 năm tới và 60% trong 5 năm tiếp theo.

Để đạt được mục tiêu này, thiết nghĩ đã đến lúc cần khởi xướng các chương trình hành động hiệu quả hơn cho cuộc chiến chống vi phạm bản quyền phần mềm ở Việt Nam. 

Quang Minh