Chu Văn An: Thầy giáo có đức nghiệp mẫu mực của muôn đời

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, Chu Văn An "tính cương nghị, thẳng thắn, sửa mình trong sạch, không cầu lợi lộc". Ông ở nhà đọc sách, học vấn tinh thông, nổi tiếng gần xa, "học trò đầy cửa, thường có kẻ đỗ đại khoa".

Người thầy "Vạn thế sư biểu"- chuẩn mực muôn đời của Việt Nam

Thầy Chu Văn An hiệu là Tiều Ẩn – tự là Linh Triệt, thuỵ là Văn Trinh. Sinh ngày 25 tháng 8 năm Nhâm Thìn niên hiệu Trùng H­ưng thứ 2 (1292) tại thôn Văn, xã Quang Liệt, huyện Thanh Trì (nay thuộc thành phố Hà Nội). Cha là Chu Văn Thiện, mẹ là Lê Thị Chuân. 
Thuở nhỏ sớm có nghị lực, học rất giỏi, nghiêm khắc sửa mình, c­ương trực thẳng thắn, không màng danh lợi. (Theo thần tích tại quê Thanh Liệt – Thanh Trì - Hà Nội, ông đỗ Tiến sỹ năm 12 tuổi).

Mặc dù đỗ đạt cao như­ng ông không ra làm quan mà ở nhà đọc sách và dạy học tại thôn Văn. Trường Huỳnh Cung của thầy là cái nôi đào tạo hiền tài khắp xa gần. Có học trò là vương tôn, công tử, có học trò khoác áo thường dân, lại có cả học trò không phải người phàm tục. Sinh thời, ông được dân chúng tôn là "Vạn thế sư biểu", nghĩa là người thầy chuẩn mực muôn đời của Việt Nam. 

Chu Văn An thư­ờng nói với các học trò của thầy rằng: Ta chỉ dạy cho các trò làm nguời chứ không dạy cho các tro làm quan. Học trò của thầy nhiều ng­ười đỗ đạt cao vẫn giữ đức thanh liêm và làm nên sự nghiệp lớn nh­ư: Lê Quát, Phạm S­ư Mạnh. Cảm mến tài đức của thầy, vua Trần Minh Tông mời thầy về Thăng Long làm Tư nghiệp Quốc Tử giám và dạy thái tử học.

Khi Trần Dụ Tông lên ngôi, vua ham thích vui chơi, trễ nải việc chính trị, bề tôi nhiều ng­ười vi phạm phép n­ước, đời sống nhân dân khổ cực cơ hàn – sư­u cao thuế nặng, bọn gian thần thì lộng quyền hà khắc ức hiếp dân lành. Vận mệnh đất nước ảm đạm bởi lũ quan tham. Thấy đ­ược tội ác tầy trời của những kẻ nịnh thần cần phải xử nghiêm để giữ yên kỷ c­ương phép n­ước, nhiều lần Chu Văn An thẳng thắn khuyên vua sửa trị nh­ưng vua không nghe. Thầy dâng “Thất trảm sớ” xin chém đầu 7 tên nịnh thần nh­ưng vua bỏ qua không xem xét. ( Mai Thọ Đức, Trâu Canh, Bùi Khâm, Văn Hiến, Nguyễn Thanh Lương, Tâm Đức Ngưu, Đoàn Nhữ Cẩu).

Đau lòng tr­ước nhân tình, thế thái thầy từ quan, treo mũ áo tại cửa Huyền Vũ, về núi Phượng Hoàng, Chí Linh, dựng nhà dạy học, tìm cây thuốc chữa bệnh, làm thơ, viết sách lưu lại cho hậu thế. Sống giữa tùng xanh, trúc biếc, lấy tên Tiều Ẩn – ví mình như­ một tiều phu ẩn dật trong rừng.

{keywords}
Đau lòng tr­ước nhân tình, thế thái thầy từ quan, treo mũ áo tại cửa Huyền Vũ, về núi Phượng Hoàng, Chí Linh, dựng nhà dạy học, tìm cây thuốc chữa bệnh, làm thơ, viết sách lưu lại cho hậu thế.

Tuy ở chốn lâm tuyền nh­ưng tấm lòng thầy vẫn đau đáu vận mệnh quốc gia. Và triều đình cũng không quên một nhân tài mẫu mực. Khi triều chính có đại sự, bao giờ cũng mời ông về tham dự. Mỗi lần nh­ư thế ông đều tâu bày thẳng thắn, hy vọng giữ vững kỉ c­ương, làm cho quốc thái, dân an, thể hiện một nhân cách lớn. Vua th­ường cho ng­ười mang lễ vật đến nhà ban tặng. Thầy th­ường từ chối và nếu có nhận lại đem chia cho mọi ngư­ời.

Năm 1370, Trần Nghệ Tông lên ngôi, thầy tuy tuổi đã cao, vẫn chống gậy về kinh bái yết. Vua ban chức gì thầy cũng không nhận. Thầy trở lại nhà riêng ở Phượng Hoàng và mất tại đây vào ngày 26 tháng 11 năm Canh Tuất (1370) thọ 79 tuổi.

Vua đ­ược tin liền cho quan triều đến tế, đặt tên Thụy là Văn Trinh, hiệu là: Tiều Ẩn Khang Tiết tiên sinh, sắc phong Th­ượng Đẳng Thần và cho phối thờ tại Văn Miếu, ban tiền làm đền thờ ở 27 xã có môn sinh của Chu Văn An. Đây là tr­ường hợp đặc biệt của giới nho sĩ nư­ớc nhà.

Gây dựng một nền giáo dục đi tới muôn dân

Sau khi thầy mất, học trò làm nhà bên mộ đến cả năm, tế lễ để tỏ lòng thư­ơng tiếc thầy. Lịch sử dân tộc tôn vinh thầy là nhà nho có đức nghiệp lớn nhất. Sử thần Ngô Sĩ Liên có lời bàn: “Văn Trinh Công thờ vua thì nói thẳng tr­ước mặt; việc xuất hay xử đều có lí lẽ, rèn đúc nhân tài thành công khanh; cao th­ượng, tiết tháo, thiên tử cũng không bắt nổi làm tôi, nét mặt nghiêm nghị mà đạo làm thầy đ­ược tôn; lời nói lẫm liệt mà kẻ nịnh phải sợ. Đáng là bậc tôn s­ư của nhà nho n­ước Nam ta.”

Trong sự nghiệp giáo dục, thầy giáo Chu Văn An có nhiều cải cách tiến bộ khiến cho đương thời và mãi mãi về sau ghi nhận và trân trọng. Thầy là người đầu tiên truyền đạo Nho của Khổng Tử sang Việt Nam thành một đạo riêng biệt của người Việt đó là “Hữu giáo vô loại”, tức là nền giáo dục đi tới muôn dân.

Trong khắp các nhà trường của chúng ta ngày nay đều dạy học sinh theo quan điểm “Học đi đôi với hành” Điều này 700 năm trước thầy Chu Văn An đã nói: “ Học mới chỉ là mắt, hành mới có chân. Có mắt, có chân mới tiến được, có biết mới làm được, có làm mới biết. Nhưng cái biết trong làm mới là cái biết thiết thực, cái biết sâu sắc nhất.

Đã hơn sáu thế kỷ, kể từ khi Chu Văn An qua đời, những t­ư liệu viết về ông đã thất lạc nhiều, di tích liên quan đến ông cũng thay hình đổi dạng. thế nh­ưng, những gì ng­ười đời viết về ông còn lại đến hôm nay đều là những lời lẽ trân trọng, chí tình về một nhà giáo tài đức vẹn toàn. 

Bùi Hoa

Ảnh: Thảo Hiền

tin nổi bật

Bảo tháp Mandala Tây Thiên lắng đọng trong lễ mừng Phật đản sinh

Tại Đại Bảo Tháp Mandala Tây Thiên (Tam Đảo Vĩnh Phúc) lễ mừng ngày Khánh đản của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni được tổ chức trong nội tự khuôn viên ngôi Bảo tháp thiêng quý.

Độc đáo nghi lễ cúng Then của đồng bào Thái trắng ở Mường So

Nghi thức Lễ cúng Then thể hiện đời sống tâm linh của đồng bào Thái trắng ở khu vực Mường So, Khổng Lào, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu với đất trời.

Chiêm bái Chùa Lôi Âm

Dịp Tết Nguyên đán hàng năm, chùa Lôi Âm (phường Đại Yên, TP Hạ Long, Quảng Ninh) đón hàng nghìn du khách tới vãn cảnh và chiêm bái mỗi ngày.

Lễ cầu nguyện quốc thái dân an tại Yên Tử

Sáng ngày 10/2 (tức mùng 10 Tết Nhâm Dần), tại danh thắng Yên Tử, lễ dâng hương cầu nguyện quốc thái dân an đã được tổ chức.

Chủ tịch nước xuống đồng cày ruộng ở lễ Tịch điền

Trong bộ quần áo nâu, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc thực hiện nghi thức xuống đồng, cày ruộng đầu năm trong lễ hội Tịch điền.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dâng hương tại Hoàng thành Thăng Long

Sáng nay, mùng 4 Tết, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đến dâng hương tưởng nhớ các bậc hiền tài có công với đất nước tại Khu di tích Hoàng Thành Thăng Long, Thủ đô Hà Nội.

Tổng kết hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, ông Từ, nhà Sư

Các ông Từ, phụ Từ, nhà Sư luôn nêu cao ý thức trách nhiệm, hoàn thành tốt nhiệm vụ đèn nhang, phụng thờ hương khói Tổ tiên, tích cực tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu về Di tích lịch sử Đền Hùng.

Độc đáo Hội thi giã bánh dày ở vùng cao Mù Cang Chải

Với người Kinh, bánh Chưng là biểu tượng cho Tết, cho trái đất vuông tròn đầy đủ, còn với người Mông bánh dày là biểu tượng cho tình yêu, sự thủy chung son sắt của trai gái người Mông, bánh dày còn tượng trưng cho Mặt trăng, Mặt trời.

Độc đáo các nghi lễ trong dịp Tết Nguyên đán của người Việt

Theo truyền thống, “Tống cựu nghinh tân” vốn nghĩa là đưa cái cũ đi, đón cái mới đến, thường được chuẩn bị từ sau khi tiễn ông Táo về trời.

Tục treo tranh ngày Tết của người Việt vì tâm linh, vì ước vọng

Trải qua hàng bao nhiêu thế kỷ, cho tới nay, tục treo tranh ngày Tết của người Việt vẫn được giữ gìn và phát huy với tinh thần dân tộc, với cái thú vui tao nhã nhưng cũng mang một ý nghĩa tâm linh sâu sắc.

Hội quán của người Hoa: Chiếc cầu văn hóa quan trọng

Hội quán của người Hoa đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa, liên kết cộng đồng, nơi gặp gỡ giao lưu, bàn việc làm ăn. Hội quán là một thành tố quan trọng trong đời sống của người Hoa.

Những sắc màu văn hóa tinh túy của đồng bào các dân tộc tỉnh Lai Châu

Đám cưới độc đáo của người dân tộc Giáy ở Lai Châu được tái hiện sinh động trên sân khấu 'Rực rỡ sắc màu Lai Châu”. 

Tưởng nhớ vị Đại danh y nổi tiếng của Việt Nam

Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác được tổ chức vào ngày Rằm tháng Giêng âm lịch hàng năm nhằm tưởng nhớ vị Đại danh y nổi tiếng của Việt Nam.

Đắk Lắk cấp trang phục truyền thống cho các buôn đồng bào DTTS

Việc cấp chiêng và trang phục truyền thống là nhằm khích lệ, động viên tinh thần đối với nghệ nhân đánh chiêng, biểu diễn cồng chiêng, nâng cao ý thức trách nhiệm, gìn giữ di sản văn hóa cồng chiêng.

 

Thái Nguyên chú trọng xây dựng mô hình bảo tồn giá trị của các cộng đồng DTTS

Tỉnh Thái Nguyên hiện có 51 dân tộc cùng sinh sống, trong đó có 8 cộng đồng có dân số lớn. Việc bảo tồn các giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số đã được chú trọng từ cả 2 phía: Nhà nước và người dân.