Chuyên gia Úc bàn chuyện lương công chức Việt Nam

Theo GS người Úc Martin Painter, Việt Nam cần trao quyền quyết định trả lương thưởng cho người đứng đầu cơ quan, đồng thời đẩy mạnh tư nhân hóa các dịch vụ công.
- Theo GS người Úc Martin Painter, Việt Nam cần trao quyền quyết định trả lương thưởng cho người đứng đầu cơ quan, đồng thời đẩy mạnh tư nhân hóa các dịch vụ công.

GS Martin Painter là Chủ nhiệm bộ môn Hành chính công, ĐH Tổng hợp Hồng Kông. Hôm nay (11/9), ông có mặt ở Hà Nội để dự Diễn đàn Định hướng cải cách tiền lương công chức giai đoạn 2011-2020.

Bình quân chủ nghĩa

Công chức Việt Nam hiện vẫn than phiền lương thấp không đủ sống, tăng lương không theo kịp tăng giá. Như quan sát của ông thì sao?

GS Martin Painter: Thu nhập ngoài lương của công chức VN rất cao
- Theo tôi biết, ở Việt Nam, kể từ năm 2000, chi phí sinh hoạt (chỉ số giá tiêu dùng - CPI) gần như tăng lên gấp đôi trong khi lương công vụ cơ bản gần như tăng gấp ba lần.

Chính phủ đã nhận dạng các vấn đề tồn tại như lương thấp không đủ cho công chức sống ổn định, có sự nhập nhằng về vị thế của nhiều đối tượng hiện đang hưởng lương từ ngân sách, thiếu nhất quán về mức lương giữa những nhóm lao động có trình độ như nhau trong khu vực công vụ và hệ lụy của việc trả bằng hiện vật. Bên cạnh đó, vẫn chưa có sự phân định rõ giữa cán bộ và công chức, về ranh giới giữa Nhà nước và thị trường và về mối quan hệ giữa Đảng - Chính phủ.

Một số vấn đề khác cũng chi phối chuyện tiền lương như kỹ năng tuyển dụng và giữ người, chuyện về tham nhũng và kỷ luật, tình trạng đi đêm, thu nhập phi chính thức dựa vào việc lợi dụng vị trí công vụ và các nguồn lực của nhà nước. Giữa hệ thống tiền lương và hiệu quả công tác có mối quan hệ lỏng lẻo.

Ở Việt Nam, các mức lương quá chật hẹp và ngạch bậc được thiết kế không khoa học.

Nên nhớ rằng lương thưởng - và các điều khoản hợp đồng lao động khác - là một nội dung lớn trong cải cách khu vực công và công vụ. Vấn đề đặt ra là điều khoản và điều kiện lao động nào, trong đó bao gồm chế độ lương thưởng và chính sách đãi ngộ gì, sẽ giúp hình thành nên một khu vực công trong sạch, hiệu quả và hiệu lực cao?

Theo ông, giải pháp là gì?

- Thứ nhất là áp dụng lương trọn gói, trong đó có cả các khoản thưởng. Thứ hai, trong các chuẩn mực đánh giá hiệu quả công việc, phải kể đến tính trung thực, trách nhiệm công dân, trách nhiệm giải trình và hiệu quả thực hiện. Cần lưu ý rằng lương thưởng chỉ là một trong những công cụ để đạt được mục đích này.

GS Martin Painter từng là Trưởng khoa Chính quyền và Hành chính công, ĐH Sydney, giáo sư mời giảng ở các trường ĐH Oxford, ĐH Quốc gia Australia và ĐH Queen’s University tại Canada. Ông tham gia góp ý các vấn đề chuyên môn chính trong quá trình xây dựng Báo cáo Khu vực công thế giới của LHQ năm 2004. GS đã nhiều lần làm tư vấn về cải cách hành chính công ở Việt Nam.
Hàng loạt câu hỏi có thể đặt ra cần phải giải quyết. Chẳng hạn, nên chăng có cơ chế đối xử khác nhau với mỗi loại công chức? Nên chăng có chính sách tiền lương theo thị trường với một số lĩnh vực trong khu vực công? Liệu một công việc ổn định cả đời có phải là một loại hình lao động có giá trị bù đắp cho mức lương thấp? Cần trích tỉ lệ bao nhiêu phần trăm trong lương/thưởng để trả sau theo chế độ hưu trí?

Điều mong muốn có phải là tạo ra khoảng cách tương đối nhỏ giữa mức lương tối thiểu và mức lương tối đa, hay nên nới rộng khoảng cách đó? Liệu hình thức hợp đồng ngắn hạn và “các gói lương” cho từng nhóm đối tượng hưởng lương có tạo ra một cơ chế mà qua đó công vụ sẽ đạt được kết quả cao hơn?

Liệu những người giữ vị trí đứng đầu cơ quan có được tính linh hoạt trong việc đưa ra các mức lương thưởng khác nhau cho từng loại công chức? Liệu trả lương theo hiệu quả lao động và các hình thức thưởng khác có nên nhập vào thành một hệ thống thưởng cho công chức hay không? Đâu là sự cân đối hợp lý giữa tăng lương tự động theo thâm niên cho người phục vụ lâu năm trong hệ thống công vụ và tăng lương đơn thuần theo hiệu quả công vụ?

Liệu tiền lương nên gắn với công chức hay với vị trí việc làm của công chức? Hệ thống lương thưởng trong công vụ đóng vai trò gì trong các biện pháp phòng, chống tham nhũng?

Theo tôi, Việt Nam đang gặp phải những vấn đề phổ biến như thừa lao động, lương thấp, ăn cắp giờ làm việc của cơ quan, thiếu những kỹ năng cao cấp cần thiết. Ngoài ra, có những vấn đề khác mang tính đặc trưng cho quá trình đổi mới, mở cửa mà Việt Nam gặp phải do chịu ảnh hưởng từ hệ lụy của cách làm cũ.

Cụ thể là những vấn đề gì, thưa ông?

- Đó là thiếu sự phân định rõ ràng giữa nhân lực trong bộ máy chính phủ với nhân lực các khu vực khác trong nền kinh tế XHCN kiểu cũ. Đó là hệ lụy của lao động và chế độ lương thưởng từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, như kiềm chế giá, trả lương bằng hiện vật, bao cấp toàn bộ về nhà ở. Đó là văn hóa ban cho từ hệ lụy của tư tưởng XHCN; là mối e ngại triền miên trong việc nới rộng khoảng cách bậc lương vốn mang nặng tính bình quân chủ nghĩa.

Người đứng đầu quyết lương, thưởng

Ông có thể phân tích rõ hơn?

- Hệ thống XHCN phụ thuộc nhiều vào phúc lợi hiện vật và kiềm chế giá. Vì vậy, lương thấp và khoảng cách bậc lương bị thu hẹp (theo nguyên tắc bình quân chủ nghĩa).

Quá trình đổi mới kinh tế đã tạo ra sức ép cần phải bình thường hóa tiền lương; tăng lương để cạnh tranh với các thành phần kinh tế khác, thu hút người tài.

Song trên thực tế, việc tăng lương tối thiểu không bắt kịp với nhu cầu và mong mỏi của công chức về tăng thu nhập, gây tâm lý chống đối việc nhà nước ngừng cấp phúc lợi và trợ cấp bằng tiền mặt và vật chất.

Thị trường hóa và phân cấp cùng với hệ lụy của việc kiểm soát ngân sách lỏng lẻo tạo đất tốt cho sự gia tăng nhanh chóng các cơ hội để có được lợi nhận ngoài ngân sách, do vậy phúc lợi và trợ cấp cũng được chuyển thành các khoản thu nhập “ngoài ngân sách”. Một thực trạng nữa là cấp trên làm ngơ với tình trạng ‘đi đêm’ của cấp dưới.

Hệ thống nhân lực trong khu vực công bị xé lẻ thành nhiều ê kíp thân quen, tạo điều kiện cho việc trục lợi và tham nhũng, lợi dụng dịch vụ công và phúc lợi công.

Vấn đề nằm ở chỗ thu nhập ngoài lương rất cao.

Nhiều người cho rằng thu nhập thấp dễ tạo động cơ cho tham nhũng. Vậy tăng lương có phải là giải pháp chính hạn chế tình trạng này?

- Theo tôi, trước hết cần giám sát chặt chẽ việc lập ngân sách và kiểm soát tài chính. Thứ hai là vấn đề cơ cấu, tổ chức - cần xác định rõ những chức năng nào, cơ quan nào, nhân lực nào nên nằm trong khu vực nhà nước.

Về điểm thứ nhất, cần củng cố và chuẩn hóa việc lập kế hoạch ngân sách ở tất cả các cấp: ngân sách của cơ quan/ban ngành phải mang tính tổng thể. Tất cả các khoản chi cho lương phải được đưa vào ngân sách. Các quỹ ngoài ngân sách phải được đưa vào một tài khoản riêng biệt, tài vụ giám sát chặt chẽ. Có hệ thống thông tin quản lý tài chính tập trung thực hiện chức năng giám sát.

Về điểm thứ hai, cần siết chặt quy định về hành vi của công chức và có các quy định chặt chẽ hơn về làm thêm bên ngoài. Quan trọng không kém, đó là phải nghiêm túc trong công tác phòng, chống tham nhũng.

Theo tôi, hệ thống công vụ cần thực hiện phân cấp và có cơ chế tự chủ. Cần trao quyền quyết định trả lương thưởng cho người đứng đầu cơ quan/tổ chức, đồng thời đẩy mạnh tư nhân hóa các dịch vụ công.

Cần có biện pháp cải thiện văn hóa làm việc trong đội ngũ công chức, trong đó áp dụng các hệ thống đánh giá và khen thưởng dựa trên hiệu quả công tác, thận trọng nới rộng các khoảng cách giữa các bậc lương thưởng.

Lê Nhung

Kết quả thăm dò lần trước:


tin nổi bật

Thủ tướng kiểm điểm tiến độ 10 tuyến cao tốc: Không 'ăn xổi ở thì', chia nhỏ các dự án

Tối 28/1, tại Nghệ An, ngay sau khi kiểm tra thực địa dự án cao tốc Bãi Vọt-Hàm Nghi ở Hà Tĩnh, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp kiểm điểm tình hình thực hiện 10 dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc-Nam từ Ninh Bình đến Quảng Trị.

Tạm giữ hình sự 3 đối tượng liên quan vụ thuê người tạt axit vào nhân tình

Công an Thanh Hóa vừa tạm giữ hình sự 3 đối tượng để điều tra, làm rõ vụ việc tạt axit vào một phụ nữ để trả thù.

Quốc lộ 1A ùn tắc cả chục km, xe cấp cứu phải chạy vào làn ngược chiều

Dòng xe từ các tỉnh miền Trung hướng về TP.HCM trên quốc lộ 1A tăng đột biến khiến tình trạng kẹt xe kéo dài nhiều km, xe cấp cứu phải chạy vào làn ngược chiều mới có thể di chuyển.

Thêm 1 nạn nhân tử vong trong vụ ô tô đi đám cưới lao xuống vực ở Sơn La

Công an tỉnh Sơn La cho biết có thêm 1 nạn nhân tử vong trong vụ ô tô đi đám cưới lao xuống vực ở xã Co Mạ (Thuận Châu).

Thủ tướng yêu cầu cán bộ, công chức không du xuân, liên hoan, chúc Tết

Thủ tướng yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan hành chính nhà nước, các cơ quan, tổ chức liên quan thực hiện nghiêm kỷ cương hành chính, kỷ luật lao động.

Thủ tướng kiểm tra dự án cao tốc Diễn Châu-Bãi Vọt, thị sát thi công hầm Thần Vũ

Trưa 28/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính đi kiểm tra dự án thành phần Diễn Châu-Bãi Vọt thuộc dự án cao tốc Bắc-Nam phía đông giai đoạn 1, thăm hỏi, chúc mừng năm mới cán bộ, công nhân viên dự án, bà con nhân dân khu tái định cư.

Cháy 4 kho xưởng tại Hà Nội, khói đen bao trùm khu dân cư

Vụ cháy xảy ra tại kho xưởng ở số 50 Dương Văn Bé (Vĩnh Hưng, Hoàng Mai, Hà Nội), lực lượng Cảnh sát PCCC điều động 7 xe cứu hỏa và hơn 30 cán bộ, chiến sỹ đến dập lửa.

Quốc lộ 1 hướng vào Nam kẹt cứng 10km qua Ninh Thuận

Người dân từ các tỉnh phía Bắc, miền Trung quay lại TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán khiến nhiều đoạn trên quốc lộ 1 kẹt cứng.

Giải cứu cá heo nặng 200kg trôi dạt vào bờ biển Ninh Bình

Cá heo nặng khoảng 200kg, dài 2m trôi dạt, mắc cạn vào khu vực Cồn Nổi (Ninh Bình) được người dân và các chiến sĩ biên phòng phát hiện giải cứu.

Ô tô khách đi 35km/h trước khi rơi xuống vực làm 3 người chết

Ô tô gặp nạn được sản xuất năm 2014, hạn kiểm định đến hết ngày 22/3. Qua thiết bị giám sát hành trình, trước khi rơi xuống vực ô tô đi với vận tốc 35km/h.

Hàng chục cảnh sát triệt phá sới bạc trong xưởng cơ khí ở Hà Nội

40 cảnh sát đột kích vào sới bạc tại một xưởng cơ khí ở xã Thượng Cốc, bắt quả tang 32 người đang say sưa sát phạt nhau trên chiếu bạc, dưới hình thức chơi xóc đĩa.

Được CSGT tiếp sức, người dân cảm động trước hành động ý nghĩa đầu năm

Trên đường vào các tỉnh phía Nam làm việc sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, nhiều người bất ngờ khi lực lượng CSGT ra hiệu lệnh dừng xe. Không kiểm tra lỗi vi phạm, họ được CSGT tặng thức ăn, nước uống.

Sách lược khôn khéo, chưa từng có trong lịch sử thế giới khi đàm phán Hiệp định Paris

Hai đoàn đàm phán miền Bắc và Chính phủ cách mạng lâm thời tham gia đàm phán Hiệp định Paris 'tuy hai mà một, tuy một mà hai'. Đây là sách lược rất khôn khéo và chưa từng có trong lịch sử thế giới.

Người đàn ông bỏ việc giám đốc nhân sự để về quê nuôi lươn

Anh Nguyễn Thanh Tân (ở Bình Hòa Phước, Long Hồ, Vĩnh Long) bất ngờ rời bỏ vị trí giám đốc nhân sự của một công ty Hàn Quốc để về quê lập trang trại nuôi lươn lớn nhất miền Tây.

Thủ tướng kiểm tra, đôn đốc các dự án cao tốc Bắc-Nam

Sáng 28/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính đi kiểm tra các dự án thành phần Mai Sơn-Quốc lộ 45 và Diễn Châu-Bãi Vọt thuộc dự án cao tốc Bắc-Nam phía đông giai đoạn 1, thăm hỏi, chúc mừng năm mới cán bộ, công nhân viên, bà con nhân dân khu tái định cư.