- Đánh giá báo cáo kinh tế - xã hội của Chính phủ là “quá nhẹ” về phần xã hội, các thành viên UB Thường vụ QH chiều 1/10 nhân đó tranh luận sôi nổi về các chỉ tiêu xã hội cũng như cách chi ngân sách giai đoạn tới.

Vẫn lạm vào phần giáo dục, văn hóa

Chủ nhiệm UB Tài chính - Ngân sách Phùng Quốc Hiển kiến nghị không nên bố trí cứng tỉ trọng chi ngân sách cho các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, khoa học công nghệ, theo cách gọi của ông là “chia cái bánh bằng những chiếc kẹp sắt”, mà nên có sự linh hoạt vì có lĩnh vực không chi hết, có lĩnh vực lại thiếu.

Ông Hiển đưa ra quan điểm vẫn ưu tiên chi cho các lĩnh vực trên, nhưng có sự bố trí hợp lý, không khống chế tỉ lệ, để tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho những vấn đề quan trọng.

Ý kiến này vấp ngay phải sự phản đối của Chủ nhiệm các UB Khoa học, Công nghệ, Môi trường và Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và Nhi đồng.

Chủ nhiệm UB Khoa học, Công nghệ và Môi trường Phan Xuân Dũng nhận định tỉ trọng ngân sách chi cho khoa học, công nghệ (KHCN), theo ông Hiển là dùng không hết, không phải do không cần tiền, thậm chí nhu cầu đầu tư của KHCN là rất lớn, mà do vướng nhiều cơ chế, khó chi một cách hiệu quả.

Ông Dũng cho biết tỉ trọng ngân sách chi cho KHCN của nước ta mới chỉ chiếm 0,4% GDP, thấp hơn rất nhiều con số 3-4% GDP ở các nước phát triển. Trong khi đó, Chính phủ xác định muốn phát triển kinh tế nhanh và bền vững, vai trò của KHCN là rất quan trọng.

Theo ông Dũng, tăng chi cho KHCN là việc cần, song quan trọng hơn là có cơ chế sử dụng tỉ trọng ngân sách này một cách hiệu quả, khuyến khích được đội ngũ cán bộ khoa học chuyên tâm nghiên cứu để có những sáng tạo đóng góp cho đất nước.

Ông Đào Trọng Thi: Có những chỉ tiêu càng thực hiện vượt mức, càng không phải thành tích mà còn là khuyết điểm, như tăng quy mô tuyển sinh thì chất lượng tuyển sinh, giảng dạy đi xuống. Ảnh: Lê Anh Dũng

Chủ nhiệm UB Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và Nhi đồng Đào Trọng Thi thì phản ứng: “Nếu để linh hoạt thì có nhiều khả năng sẽ lạm vào giáo dục và văn hóa”.

Theo ông Thi, đầu tư được đủ tỉ trọng như quy định cũng chưa phải là “hoàn thành nhiệm vụ” đối với lĩnh vực này. “Do mức độ tăng trưởng của đầu tư và mức độ lạm phát không bằng nhau, đầu tư thực tế thậm chí còn giảm đi. Vì vậy nhiều nhiệm vụ trong lĩnh vực này đặt ra mà không thực hiện được”.

Qua giám sát, ông Thi nhận thấy ở nhiều địa phương, tỉ trọng ngân sách chi cho giáo dục, văn hóa không được đảm bảo, vẫn còn tình trạng lạm vào phần của giáo dục, văn hóa và các vấn đề xã hội khác để thiên lệch về kinh tế.

“Cần có sự điều hành cứng rắn của Nhà nước để các địa phương cũng phải thực hiện nghiêm túc”, ông Thi nói.

Băn khoăn tăng lương

Trong khi ông Phùng Quốc Hiển đánh giá cao giải pháp đổi mới chính sách tiền lương của Chính phủ, cho rằng giải pháp này thể hiện rõ quan điểm ưu tiên cho con người, thì ông Đào Trọng Thi lại không mấy đồng tình.

Theo ông Thi, tăng chi cho con người là đúng, nhưng ngân sách chỉ để ưu tiên cho con người thì không còn nguồn cho hoạt động chuyên môn.

“Ví dụ trong ngành giáo dục, nếu ngân sách chi lo trả lương giáo viên thì không thể đảm bảo tối thiểu 20% ngân sách cho hoạt động chuyên môn. Nhiều địa phương chỉ đảm bảo được 5%, tất yếu dẫn đến chất lượng hoạt động chuyên môn đi xuống”, ông Thi phân tích.

“Gần đây ngành giáo dục lại được hướng dẫn dành 40% học phí cho việc tăng lương, càng thêm áp lực về kinh phí hoạt động cho các nhà trường”, ông Thi nói thêm. “Ta một mặt vì quyền lợi của người học mà phê phán các nhà trường lạm thu các khoản tự nguyện ngoài luật, mặt khác phải nhìn nhận Nhà nước chưa làm hết trách nhiệm với ngành giáo dục, đẩy khó khăn cho các cơ sở giáo dục khiến họ phải bươn trải, lách luật”.

Vì thế, ông cảnh báo cần thận trọng với những chỉ tiêu xã hội mang tính định lượng, đặc biệt trong giáo dục và văn hóa.

“Các chỉ tiêu mà Chính phủ đặt ra như tuyển sinh, người học trên một vạn dân… hoàn toàn là số lượng, chưa phản ánh chất lượng, nếu lấy đó làm cơ sở đánh giá kết quả thì rất có thể sẽ sai lệch”, ông Thi chỉ ra. “Có những chỉ tiêu càng thực hiện vượt mức càng không phải thành tích mà còn là khuyết điểm, ví dụ thực tế cho thấy càng tăng quy mô tuyển sinh của các trường thì chất lượng tuyển sinh và chất lượng giảng dạy càng đi xuống”.

Ông kiến nghị các chỉ tiêu xã hội phải bao gồm cả các yếu tố chất lượng hoặc các điều kiện đảm bảo chất lượng trong đó.

Tiếc là, như Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng chỉ ra, trong buổi họp UB Thường vụ QH chiều qua (1/10), không có mặt đại diện nào của Chính phủ về lĩnh vực giáo dục hay văn hóa.

Không đọc báo cáo vẫn nói trôi chảy

Chủ nhiệm UB Pháp luật Phan Trung Lý lưu ý đến việc trong 24 chỉ tiêu có đến 10 chỉ tiêu không đạt, dù đã qua rất nhiều lần điều chỉnh tại QH.

“QH khóa X bàn ICOR 3-3,5 đã thấy là rất cao so với các nước, thế mà ICOR của ta đã lên đến hơn 6. Hay yếu tố năng suất tổng hợp đóng góp vào tăng trưởng năm nay là 28%, phấn đấu đến năm 2015 là 30%, đến năm 2020 lên 35%…, trong khi ở các nước trong khu vực đều là 40%-50%, trên thế giới có nước còn đến 60%-65%”, ông Lý nói. “Cứ thế này thì mục tiêu trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 không hề dễ dàng”.

Bên cạnh đó còn có nhiều chỉ tiêu không đạt, chẳng hạn các chỉ tiêu về môi trường, xã hội, không phải do các yếu tố khách quan của thế giới mà hoàn toàn do chủ quan, “do ta coi thường, không tập trung vốn đầu tư”.

“Nhưng những chỉ tiêu không đạt ấy có tác động, ảnh hưởng ra sao, trách nhiệm của ai, rút ra kinh nghiệm gì thì không thấy phân tích trong bất kỳ báo cáo nào”, ông Lý nhận định.

Ông Phan Trung Lý “thấy buồn” vì những yếu kém, bất cập, hạn chế như kinh tế không bền vững, sức cạnh tranh thấp…, sau 4 khóa ông tham gia QH, vẫn lặp đi lặp lại trong các báo cáo kinh tế - xã hội hàng năm. “Thậm chí khi đi tiếp xúc cử tri, tôi không cần đọc báo cáo vẫn có thể nói trôi chảy”.

Chung Hoàng