Sự “hiếm muộn” của loài cây mà “gọi tên đã trái cả miệng”, cùng với những nét riêng mà chỉ đào thất thốn mới có, đã khiến chủ nhân của gần 100 gốc đào thất thốn, sau một thời gian dài nhọc công sưu tầm, đã đưa ra quyết định “chỉ cho ngắm chứ không bán!”.
“Ẩn nhân” tái xuất!
Các bậc cao niên của vựa đào Nhật Tân (quận Tây Hồ, Hà Nội) cho biết, đào thất thốn là giống đào hiếm muộn, và nó kén người chơi chứ không “suồng sã, bình dân” như “anh” đào bích, đào hạt nâu… đang được trồng đại trà ở vùng đất bãi.
Người chơi đào thất thốn, có lẽ nếu không có một "túi chữ nghĩa, lưng bầu rượu", thì cũng thường là các bậc trượng phu quân tử, gia cảnh đề huề, nhà năm gian, cửa võng bức bàn, sập gụ tụ chè…
 |
| Những cây đào thất thốn hiện tại chỉ xuất hiện nhiều ở Đà Lạt. Các làng đào cổ Nhật Tân, Phú Thượng..., đào thất thốn đã gần như trở thành "ẩn nhân". |
Đào cổ thất thốn là loại cây có chiều cao bảy thốn (chừng 1 mét), trồng ba năm mới đơm hoa, và bảy năm cây mới trổ hoa kép. Mỗi tầng hoa có bảy cánh đều nhau, chồng khít. Ban đêm, đào thất thốn toả hương thoang thoảng, không như đào thường. Nó là loại “đào quân tử” hữu hương hữu sắc.
Gọi tên dân dã theo dáng vẻ bề ngoài của cây, thì dân gian thường gọi đào thất thốn là giống đào lùn, cành mập mạp như ngón tay em bé. Ở mỗi tay đào, nụ đào trổ lia chia dày đặc. Do chiều cao tới hạn của nó chỉ chừng một mét, nên người ta thường để tán hình nấm, và để dáng vẻ tự nhiên chứ không uốn thế.
Trước, ở Nhật Tân, trong mỗi vườn đều có một gốc đào thất thốn được các cụ trồng để giữ giống. Nay, không hiểu vì lý do tại sao, đào thất thốn rất hiếm gặp. Cả Nhật Tân bây giờ, hoạ chăng còn 3-4 gốc đào thất thốn được các nghệ nhân đào giữ lại làm “của gia bảo”!
 |
| Đào thất thốn cánh kép, màu đỏ thắm, các hoa ra khá dày. |
Chính vì sự nhọc công trong chăm sóc, và đặc điểm “thai nghén” trong một thời gian dài mới nở hoa, đào thất thốn không phải là thứ cây nhà nào cũng chơi được. Chỉ những người có gia cảnh trù phú, các bậc quyền quý, phong lưu xưa mới dám chơi đào.
Một vài nghệ nhân trồng đào lâu năm của Nhật Tân đang manh nha phục dựng lại giống đào quý đã thất truyền. Tuy nhiên, cái khó nhất, ấy là tìm được nguồn giống, bởi vì, tuổi thọ của đào thất thốn chừng hai chục năm tuổi, và cây chỉ đẹp nhất nếu trực tiếp được ươm từ hạt. Phương pháp chiết cành, cây có nguy cơ bị thoái hoá, và màu hoa không còn giữ được màu của giống đào thuần chủng!
“Cứu nhân” của đào thất thốn!
Nguyễn Văn Hải là một thanh niên trẻ tuổi, và anh cũng không hề có mảy may kiến thức nào về trồng đào. Một lần, anh đi công tác đến nhà một người dân ở vùng núi. Giữa màu xanh nhẫn nại, chợt nơi góc vườn, một sắc đỏ chợt bừng lên rạng rỡ. Tò mò, anh nấn ná lại xem. Thấy cây đào dáng kỳ lạ, mà lại ra hoa rất đặc biệt, anh gặng hỏi thì được chủ nhà cho biết, đấy là đào thất thốn.
Về nhà, Hải vội vào mạng internet tra cứu thông tin để tìm hiểu về giống đào lần đầu tiên gặp. Vẻ đẹp của cây đào lạ gặp nơi góc rừng, những thông tin “lần đầu được biết” về đào thất thốn đã mê hoặc Hải. Cuộc “chinh phục” khó nhọc của anh bắt đầu. Đằng đẵng mấy năm trời, Hải “nhặt nhạnh” được gần 100 gốc, rồi thuê một khu vườn ở Quảng Bá để trồng đào thất thốn.
Năm nay là năm đầu tiên, Hải mang “bộ sưu tập” đào thất thốn của mình ra cho bàn dân thiên hạ thưởng lãm.
“Đây là giống đào rất quý, và rất khó khăn tôi mới có được, cho nên năm nay, có ai hỏi mua tôi cũng không bán!” - Hải cho biết.
 |
| Bề ngoài, đào thất thốn trông xù xì và thô kệch. Nó hoàn toàn trái ngược với sắc đỏ và thắm của hoa đào. |
Vài hôm trước, một ông cụ đang thả bộ qua điểm trưng bày đào thất thốn của Hải. Đi qua một đoạn, cụ chợt quay lại rồi cứ mê mẩn bên gốc đào quý. Khi nhìn thấy cả dãy đào thất thốn đứng liền kề, cụ ngạc nhiên đến độ không thốt nên lời.
“Ban đầu, ông cụ hỏi tôi nhập đào ở nước nào về, vì cụ cứ nhất mực khẳng định, cả Nhật Tân tìm đỏ mắt, may chừng còn vài ba gốc đào thất thốn. Vả lại, cái tên “đào thất thốn” này, không phải ai cũng biết. Cho nên, thấy một người trẻ tuổi như tôi có cả vườn đào thất thốn cả trăm gốc, ông cụ ngạc nhiên lắm!” - Hải nói.
Khách đến xem, sau khi hiểu được “nguồn cơn” về giống đào quý hiếm, nhiều người đã năn nỉ Hải để lại cho một gốc, họ sẵn sàng trả cả chục triệu đồng, nhưng anh đều từ chối. Có người, vì nể quá, Hải cho thuê, chơi hết tết anh sẽ đến tận nhà để lấy lại.
“Một cây đào, từ lúc ươm hạt, phải mất 3 năm đầu mới ra hoa, 4 năm sau mới trổ hoa kép. Nếu tính cả quãng thời gian dài như thế để trả giá tiền triệu, thì đúng là không thể mua được. Ý tưởng của tôi là nhân giống để giữ nguồn gen đào quý, chứ chưa đặt mục tiêu kinh tế lên hàng đầu!” - Hải tâm sự.
Nhìn bề ngoài của đào thất thốn, chắc chắn nếu người không biết, sẽ không có cảm tình để nán lại lâu: thân cây thấp, vỏ xám xù xì, những mắt hoa ken dày chi chít. Chỉ có một vài bông hé sớm, tách lớp vỏ xoè bảy tầng hoa rung rinh trong nắng xuân sớm.
Đào thất thốn hay còn gọi là đào bảy đốt. Thốn - một đơn vị đo lường cổ, tương đương một đốt ngón tay. Thân và cành đào khi mọc dài chừng bảy thốn, tự nó sẽ chùn lại hoặc ngoặt đổi hướng, nhiều cây còn tự huỷ để ra chồi mới. Tại những chỗ ngoặt này để lại nhiều nốt sần.
Chơi đào thất thốn ngày tết, phải hợp với gia cảnh, nếu không sẽ mất đi cái dáng của cây. Đào thất thốn nở hoa kéo dài đến hết rằm Nguyên Tiêu.
Kiên Trung
.svg){kind=icon}
