Từ dịch vụ xa xỉ

Năm 1993, cuộc gọi di động đầu tiên của mạng GSM được VNPT cung cấp chính thức khai trương và do Bưu điện Hà Nội quản lý khai thác. Sau đó, mạng di động này được giao cho MobiFone quản lý khai thác. Năm 1996 Vinaphone cũng chính thức khai trương cung cấp dịch vụ. Vào thời điểm đó, dịch vụ thông tin di động là thứ xa xỉ của các đại gia lắm tiền, nhiều của. Những khách hàng ở thời điểm này phải trả tới 200 USD cho việc hòa mạng và phải mất 250.000 đồng/tháng cho cước thuê bao. Những chiếc điện thoại di động đầu tiên được bán tại thị trường Việt Nam có giá từ 1500 USD - 2200 USD to như cục gạch và chỉ có chức năng thoại. Lúc đó, dịch vụ di động được định vị là thứ dịch vụ xa xỉ và tất nhiên số thuê bao của nó cũng chỉ tăng được ở mức độ "rùa bò". Trong 1 năm đầu tiên cung cấp dịch vụ (năm 1993), Bưu điện Hà Nội phát triển được 170 thuê bao, trong đó có nhiều thuê bao nghiệp vụ. Những thuê bao thời đó oai như một câu slogan của Motorola lúc đó "Hãy để cả thế giới biết bạn là ai".   

Sự đột phá của gói cước trả trước

Sau khi mạng di động MobiFone và VinaPhone chính thức cung cấp dịch vụ và chỉ có duy nhất dịch vụ thông tin di động trả sau với mức giá cước quá cao đã không thể thúc đẩy số lượng thuê bao phát triển. Vì vậy, trong những năm đầu các mạng di động này chỉ phát triển được với con số vài chục nghìn thuê bao/năm. Phải đến năm 2000, khi VNPT chính thức tung ra gói cước trả trước mới làm thị trường này phát triển đột biến. Với gói cước trả trước của VinaPhone và MobiFone, để sử dụng được dịch vụ thông tin di động mỗi tháng khách hàng phải trả ít nhất là 150.000 đồng/tháng và chủ yếu là để duy trì dịch vụ. Thời điểm này, một số khách hàng có thu nhập ở mức trung bình khá bắt đầu sử dụng dịch vụ di động, tuy nhiên mức độ sử dụng còn rất hạn chế bởi mức cước vẫn còn cao. Với việc tung ra gói cước trả trước này, MobiFone và VinaPhone đã có trong tay tới gần 1 triệu thuê bao trước khi chuyển sang thời kỳ cạnh tranh với các mạng di động khác thay vì chỉ lẹt đẹt vài chục nghìn thuê bao như trước đây. Tuy nhiên, cho dù đã có một số khách hàng bắt đầu được sử dụng dich vụ thông tin di động, nhưng vẫn để "trưng" nhiều hơn để "thoại".

Đến luồng gió mới

Năm 2003, S-Fone - mạng di động được coi là tiên phong phá thế độc quyền trong dịch vụ di động ra đời. Ở thời điểm đó, tổng số thuê bao di động của Việt Nam chưa đạt tới con số 2 triệu thuê bao. Với con số này, đương nhiên Việt Nam "mất tích" trên bản đồ dịch vụ thông tin di động phát triển của thế giới. Nhiều khách hàng đã kỳ vọng với sự xuất hiện của slogan độc đáo "Nghe là thấy" sẽ mang lại "luồng gió mới", sự cạnh tranh trên thị trường di động và đem lại quyền lợi cho khách hàng. Thế nhưng, sự xuất hiện của người mở đường phá thế độc quyền trên thị trường thông tin di động S-Fone lại chỉ như chuyện "ném đá ao bèo" khi mà không thể tạo ra bất kỳ sự đột phá nào trên thị trường di động bởi cơ chế giá cước vẫn cao, vùng phủ sóng quá hẹp. Thực chất lúc đó thị trường di động vẫn là cuộc chơi của VinaPhone và MobiFone. Trong đó mạng VinaPhone đang nắm giữ vị trí số 1 trên thị trường di động lúc bấy giờ.

Cuộc chạy đua cạnh tranh chỉ thực sự quyết liệt khi Viettel Mobile chính thức cung cấp dịch vụ ngày 15/9/2005 sau vài lần trì hoãn. Lập tức Viettel Mobile đã liên tục gây sốc trên thị trường di động với nhiều gói cước mới và các chương trình khuyến mãi ấn tượng. Lần đầu tiên, Viettel Mobile đã bị nghẽn mạng ngay sau khi thực hiện chương trình khuyến mãi gây sốc nhất lúc bấy giờ là "miễn phí cuộc gọi đầu tiên trong ngày". Cùng với các chương trình khuyến mãi và gói cước mới đó, ngay lập tức số thuê bao của mạng Viettel Mobile liên tục lập kỷ lục trong lịch sử ngành thông tin di động Việt Nam. Chỉ sau một thời gian rất ngắn, Viettel đã tung ra các gói cước định vị cho tất cả lớp khách hàng từ các "đại gia" đến các sinh viên nghèo. Lần đầu tiên trên thị trường di động, với gói cước Z60 khách hàng chỉ cần bỏ ra 60.000 đồng/tháng là đã có thể sử dụng được điện thoại di động. Trong khi đó, các mạng di động khác vẫn duy trì ở mức thấp nhất là 150.000 đồng/tháng.

Sự xuất hiện của Viettel Mobile trên thị trường thông tin di động đã châm ngòi nổ liên tục cho các cuộc chạy đua giảm cước. Liên tục trong một thời gian rất ngắn, các mạng di động đã chuyển từ phương thức tính cước theo block 1 phút +1 phút sang phương thức tính cước theo block 6 giây và tiến tới block 1 giây.

Sau khi Viettel Mobile nhập cuộc lần lượt EVN Telecom và HT Mobile cũng đã nhập "cuộc chơi" trên thị trường thông tin di động. Thị trường thông tin di động Việt Nam nóng lên từng ngày với các cuộc chạy đua giảm cước và khuyến mãi gây sốc. Để tìm kiếm số thuê bao ít ỏi cho mình, HT Mobile đã phải khuyến mãi máy, miễn phí cước gọi nội mạng để hút khách hàng mới. Các mạng di động đã liên tục đưa ra các chương trình khuyến mãi, nhân đôi rồi tiến tới nhân 3 tài khoản cho khách hàng hoà mạng mới. Cùng với các chương trình khuyến mãi này là số lượng thuê bao tăng đột biến, nhưng số lượng thuê bao ảo cũng tăng kỷ lục. Cho dù trên thị trường thông tin di động đã có tới 6 nhà khai thác di động, nhưng trên thực tế chỉ là "cuộc chơi" tay ba của Viettel Mobile, MobiFone và VinaPhone, đồng thời đẩy các mạng CDMA vào thế "tiến thoái lưỡng nan". 

Di động đã được bình dân hóa

Chỉ trong vòng chưa đầy 3 năm Viettel Mobile chính thức có mặt trên thị trường di động, các mạng di động đã đua nhau giảm cước mạnh và nhiều người dân đã có cơ hội được sử dụng dịch vụ này. Mức chi trả tối thiểu cho mỗi thuê bao di động đã giảm từ 150.000 đồng/tháng xuống còn khoảng 10.000 đồng - 20.000 đồng/tháng. Bên cạnh đó mức cước liên lạc cũng giảm khoảng từ 3.500 đồng/phút xuống còn khoảng 1.000 đồng/phút. Sự xuất hiện của Viettel Mobile đã đẩy thị trường di động Việt Nam chuyển từ thị trường độc quyền sang thị trường cạnh tranh mạnh và đã biến di động từ quan niệm là thứ dịch vụ xa xỉ thành dịch vụ bình dân để hầu hết người dân Việt Nam có thể sử dụng được. Sau khi thu hút các thuê bao có thu nhập cao và trung bình, các mạng di động đã quay sang thu hút các khách hàng có thu nhập thấp. Viettel đã tung ra gói cước Tomato có mức chi phí thấp nhất cho người sử dụng vì chỉ cần phát sinh một cuộc gọi đi hoặc đến trong vòng 3 tháng. MobiFone tung ra gói cước MobiQ cho khách hàng là đối tượng học sinh, sinh viên hay người có thu nhập thấp với điều kiện sử dụng tương tự như gói cước Tomato. S-Fone đã tung ra gói cước Forever sốc hơn bởi khách hàng không cần phải bỏ ra một đồng nào nhưng dịch vụ vẫn được duy trì. Đằng sau các cuộc chạy đua đó, dịch vụ thông tin di động đã đến được với hầu hết người dân Việt Nam. Thậm chí, nhiều học sinh, sinh viên đang sở hữu tới hàng chục sim của các mạng di động khi các mạng di động này tung ra các chương trình siêu khuyến mãi để thu hút thuê bao mới.

Thị trường thông tin di động Việt Nam liên tục phát triển tới mức bùng nổ với con số tăng trưởng năm sau bằng tất cả các năm trước cộng lại. Việt Nam đã ghi tên mình vào quốc gia có tốc độ tăng trưởng di động nhanh nhất thế giới. Số thuê bao di động đã vượt qua thuê bao cố định. Hiện tổng số thuê bao điện thoại trên toàn mạng là 64,8 triệu thuê bao, trong đó di động chiếm 78%. Các nhà chuyên môn cho rằng, thị trường thông tin di động Việt Nam sẽ tiếp tục bùng nổ đến hết năm 2009 và sẽ đạt ngưỡng bão hoà vào năm 2010. Vào thời điểm đó, thị trường thông tin di động Việt Nam sẽ đạt tới con số hơn 80% dân số sử dụng.

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 72 ra ngày 15/8/2008