Tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với doanh nghiệp năm 2014 diễn ra sáng nay, 28/4/2014 ở Hà Nội, nhiều doanh nghiệp, hiệp hội đã phản ánh với Thủ tướng về những bất cập khi triển khai hệ thống hải quan điện tử, thông quan tự động.

“Sau khi chính thức triển khai hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS từ ngày 1/4/2014 (thuộc dự án vay vốn ODA Nhật Bản của Chính phủ Việt Nam - PV), rất nhiều tấn hàng vẫn đang ách tắc ở các cửa khẩu do ứng dụng công nghệ Nhật Bản không phù hợp với điều kiện con người và công nghệ của Việt Nam”, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn thuế nhấn mạnh.

Minh chứng rõ hơn cho nhận định vừa nêu, báo cáo của Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho  biết về lý thuyết, VNACCS/VCIS sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho doanh nghiệp như có thể thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu trong 1 - 3 giây, doanh nghiệp có thể khai báo mọi lúc, mọi nơi với điều kiện kết nối được mạng Internet. Như thế, doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí như không phải in nhiều tờ khai, đi lại tới các Bộ, ngành để xin các giấy phép con khi làm thủ tục thông quan hàng hóa. Thế nhưng, trên thực tế, do có sự thiếu đồng bộ giữa các Bộ, ngành về hạ tầng công nghệ và quy định pháp luật nên VNACCS/VCIS vô hình chung lại gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Chẳng hạn, để được nhập khẩu mặt hàng thực phẩm, bên cạnh việc lên mạng Internet thực hiện các thủ tục quy định theo VNACCS/VCIS, doanh nghiệp vẫn phải chạy tới chạy lui xin cấp giấy chứng nhận chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm của Bộ Y tế, chưa kể có những mặt hàng nhập khẩu cần có 2 - 3 giấy chứng nhận của các Bộ quản lý ngành khác nhau. Trong khi theo thiết kế, qua hệ thống VNACCS/VCIS, các Bộ Y tế, Công an, Giao thông vận tải, Công Thương… sẽ cấp các loại giấy chứng nhận liên quan trực tiếp trên mạng, sau đó, với vai trò là cơ quan gác cửa, hải quan kiểm tra thấy lô hàng có đủ các điều kiện sẽ được thông quan ngay.

VNACCS/VCIS

Mặt khác, cũng vì sự thiếu đồng bộ trong thông tin của các cơ quan liên quan về quá trình hoàn thiện lệ phí tờ khai, nhiều doanh nghiệp đã thực hiện đóng lệ phí đầy đủ nhưng thông tin không hiện lên trên hệ thống ứng dụng CNTT khiến doanh nghiệp vẫn bị coi là nợ thuế, dẫn đến hệ lụy tiếp theo là không được hoàn thuế.

Các doanh nghiệp, hiệp hội kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ, ngành liên quan khẩn trương đồng bộ hóa hệ thống hạ tầng CNTT và quy định thống nhất về việc cấp các giấy chứng nhận qua mạng để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất, nhập khẩu.

Riêng với ngành Hải quan, cần áp dụng đồng bộ hóa hoạt động kê khai hải quan điện tử, việc bổ sung giấy tờ, hồ sơ cũng nên thông qua hải quan điện tử, thậm chí việc xác nhận thông quan điện tử nên thực hiện qua mạng Internet. Nếu doanh nghiệp đã khai báo hải quan điện tử, hồ sơ xuất nhập khẩu đã truyền dữ liệu cho cơ quan hải quan rồi thì doanh nghiệp không cần xuất trình hồ sơ giấy cho cơ quan hải quan. Các yêu cầu quy định doanh nghiệp phải thực hiện cần có hướng dẫn cụ thể, rõ ràng hơn và có ví dụ minh họa cần thiết để doanh nghiệp hiểu và thực hiện đúng.

Đại diện Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam (Vietnam Business Forum) cũng đề xuất cơ quan hải quan cần tiếp tục đầu tư vào các hạ tầng trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) để kết nối người sử dụng, giảm thiểu sự tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp với cán bộ công quyền trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính, giảm các khả năng lạm dụng chức quyền, vi phạm trong quá trình thực hiện thủ tục hải quan.

Các doanh nghiệp phàn nàn rằng việc áp dụng hệ thống VNACCS/VCIS vẫn còn bất cập. Điển hình như tăng thêm chi phí cho doanh nghiệp vì theo quy định, với mỗi tờ khai, doanh nghiệp chỉ khai được cho 50 chủng loại hàng hóa, trong khi trước kia có thể áp dụng khai với số lượng nhiều hơn. Hoặc doanh nghiệp có thể chỉnh sửa nội dung khai trên mạng tối đa 9 lần nhưng khi đã hoàn thành việc khai hải quan, doanh nghiệp vẫn chưa thể đảm bảo hàng hóa sẽ được thông quan mà có thể bị ách lại vì một lỗi nào đó…