Gia Lai định hình du lịch sinh thái gắn với bảo tồn rừng

Một quyết định quản lý, nhiều giá trị lâu dài

Tháng 10/2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh thông báo tạm dừng đón khách tại Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng để hoàn thiện cơ sở pháp lý, hạ tầng thiết yếu và phương án tổ chức tham quan.

Quyết định này đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Trong phát triển du lịch thiên nhiên, đôi khi việc tạm dừng khai thác cũng là hành động cần thiết để bảo đảm khả năng phát triển lâu dài.

Trước đó, tháng 8/2026, UBND tỉnh Gia Lai quyết định kiện toàn tổ chức quản lý rừng đặc dụng, thành lập Ban Quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh trực thuộc UBND tỉnh trên cơ sở sáp nhập các đơn vị quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng và rừng đặc dụng An Toàn.

Theo số liệu công bố tháng 10, sau sáp nhập, đơn vị thống nhất quản lý 82.631,83 ha lâm phần, tăng hơn 40.718 ha so với trước.

Đây là bước thay đổi về tổ chức, tạo điều kiện phối hợp trong giám sát đa dạng sinh học, bảo vệ rừng, phục hồi hệ sinh thái và quản lý hoạt động dịch vụ.

Đặc biệt, Kon Ka Kinh và Kon Chư Răng đều gắn với vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng, nơi được UNESCO công nhận năm 2021.

Việc quản trị tài nguyên theo cách tiếp cận tổng thể có ý nghĩa quan trọng, bởi bảo tồn không thể bị chia cắt theo ranh giới hành chính hay những điểm tham quan riêng lẻ.

Tạo hành lang pháp lý cho du lịch có trách nhiệm

Ngày 8/7/2026, UBND tỉnh Gia Lai ban hành Quyết định số 2919/QĐ-UBND phê duyệt Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong Vườn quốc gia Kon Ka Kinh và Quyết định số 2918/QĐ-UBND đối với Khu bảo tồn thiên nhiên Kon Chư Răng, cùng hướng đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.

Việc phê duyệt hai đề án tạo cơ sở pháp lý để tổ chức hoạt động du lịch phù hợp chức năng rừng đặc dụng, đồng thời đặt ra yêu cầu lựa chọn hình thức đầu tư, quản lý tác động môi trường và bảo đảm an toàn.

Bước triển khai đáng chú ý xuất hiện vào tháng 9/2026, khi Ban Quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh thông báo lựa chọn tổ chức, cá nhân đăng ký thuê môi trường rừng phục vụ hoạt động du lịch sinh thái.

Theo thông báo, 4 khu vực dự kiến cho thuê thuộc địa bàn xã Ayun, gồm Trung tâm dịch vụ hành chính, Bãi Nai, Suối Ngọc và điểm nghỉ dưỡng sinh thái Kon Ka Kinh.

Thời hạn thuê do các bên thỏa thuận nhưng không quá 30 năm, định kỳ 5 năm đánh giá việc thực hiện hợp đồng. Giá thuê môi trường rừng được đề xuất theo tỷ lệ doanh thu, không thấp hơn 1%.

Điểm đáng quan tâm là cơ chế này mở ra khả năng huy động nguồn lực xã hội để phát triển dịch vụ du lịch, song không đồng nghĩa với việc chuyển giao quyền quản lý tài nguyên rừng cho doanh nghiệp.

Hoạt động kinh doanh phải phù hợp đề án được phê duyệt, phương án quản lý rừng bền vững và các quy định liên quan.

Đối với địa phương, đây còn là cơ hội thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả đầu tư, kiểm soát tác động đến hệ sinh thái và từng bước tạo nguồn thu phục vụ quản lý, bảo vệ rừng.

Du lịch phải tạo thêm nguồn lực bảo tồn

Một hướng đi đáng chú ý đã được thử nghiệm trong tháng 6/2026 tại Kon Ka Kinh: đưa học sinh tham gia các chương trình du lịch học đường gắn với giáo dục môi trường.

Trong chương trình “Một ngày làm kiểm lâm”, học sinh Trường THCS Hra được hướng dẫn sử dụng bản đồ, la bàn, tìm hiểu hệ sinh thái, nhận diện dấu hiệu tác động đến tài nguyên và trải nghiệm công việc bảo vệ rừng.

Học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo tham gia chương trình “Hành trình kiểm lâm trẻ Kon Ka Kinh” kéo dài hai ngày một đêm, tiếp cận các hoạt động trải nghiệm chuyên sâu hơn.

Khác với du lịch đơn thuần, mô hình này đưa kiến thức bảo tồn trở thành nội dung trải nghiệm. Người tham gia không chỉ tìm hiểu thiên nhiên mà còn được hướng dẫn nhận thức về trách nhiệm gìn giữ tài nguyên.

Tuy nhiên, để nhân rộng, cần có quy trình bảo đảm an toàn, giới hạn tác động đến môi trường, quản lý rác thải và lựa chọn những khu vực phù hợp với sức chịu tải sinh thái.

Ở phạm vi Khu dự trữ sinh quyển Cao nguyên Kon Hà Nừng, báo cáo công bố tháng 10/2026 cho biết định hướng năm 2027 là tiếp tục hoàn thiện Đề án tổng thể phát triển du lịch sinh thái, gắn với phục hồi rừng và sinh kế cộng đồng.

Điều đó cho thấy Gia Lai đang từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết, thay vì coi việc mở thêm điểm tham quan là thước đo duy nhất của thành công.

Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng vùng đệm, tiêu chí giám sát môi trường và phương án sử dụng nguồn thu phục vụ bảo tồn.

Đặc biệt, người dân địa phương cần được tham gia cung cấp dịch vụ, hướng dẫn trải nghiệm và hưởng lợi từ du lịch. Khi sinh kế phụ thuộc tích cực vào chất lượng tài nguyên, cộng đồng sẽ có thêm động lực bảo vệ rừng.

Với Gia Lai, phát triển du lịch sinh thái bền vững không chỉ là tạo thêm sản phẩm du lịch, mà là xây dựng một mô hình phát triển trong đó rừng được gìn giữ tốt hơn, người dân có thêm cơ hội sinh kế và du khách trở thành một phần của hành trình bảo tồn thiên nhiên.

Gia Bình