Giải mã những bí ẩn Kiến trúc cung điện thời Lý

Viện Nghiên cứu Kinh thành công bố về kết quả sau 10 năm miệt mài giải mã bí ẩn cung điện thời Lý ở khu di tích Hoàng thành Thăng Long.

Nhân kỷ niệm 10 năm thành lập (28/4/2011-28/4/2021), Viện Nghiên cứu Kinh thành (Viện Hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam) vừa công bố những thành tựu nổi bật trong nghiên cứu khảo cổ học và ứng dụng công nghệ, thiết kế trưng bày bảo tàng, quảng bá di sản văn hóa Việt Nam. Sự kiện đã thu hút đông đảo các nhà nghiên cứu khoa học trên cả nước tham dự.

{keywords}
Hình ảnh khai quật khảo cổ học ở 18 Hoàng Diệu - Hà Nội. 

PGS.TS Bùi Minh Trí - Viện Trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành cho biết, những kết quả trong nghiên cứu khoa học của Viện Nghiên cứu Kinh thành được thể hiện đậm nét ở hai nhiệm vụ, đó là Dự án Chỉnh lý, nghiên cứu, đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học khu di tích Hoàng thành Thăng Long và nhiệm vụ Khai quật, nghiên cứu khảo cổ học khu di tích Nền Chùa (Kiên Giang) thuộc Đề án Nghiên cứu Khu di tích khảo cổ Óc Eo – Ba Thê, Nền Chùa (Văn hóa Óc Eo Nam Bộ).

Trong 10 năm qua, để có thể giải mã được những bí ẩn về hình thái kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long, Viện Nghiên cứu Kinh thành đã tổ chức thực hiện nhiều phương pháp nghiên cứu dựa trên các nguồn tư liệu: khảo cổ học, mô hình kiến trúc, tư liệu minh văn và tư liệu điều tra – so sánh. Đặc biệt là nghiên cứu so sánh với kiến trúc kinh đô cổ ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và nghiên cứu kiến trúc cổ ở Bắc Việt Nam. Từ đó, Viện đã từng bước giải mã về hình thái kiến trúc cung điện Việt Nam thời Lý.

Theo PGS.TS Bùi Minh Trí, phát hiện quan trọng và là chìa khóa để giải mã thành công về hình thái kiến trúc cung điện thời Lý, đó là kiến trúc "đấu củng". "Đấu củng" là thuật ngữ kiến trúc bắt nguồn từ Trung Quốc. Đây là một loại kết cấu đỡ mái gồm hai bộ phận cấu thành, đó là "đấu" và "củng" nên được gọi là "đấu củng". Trong đó, "đấu" đóng vai trò là bệ đỡ, còn "củng" giống hình khuỷu tay, đóng vai trò là tay đỡ, được dùng để đỡ một kết cấu khác bên trên.

{keywords}
Quy mô và kiến trúc của cung điện thời Lý được phục dựng dưới dạng 3D.

Đây là phát hiện có ý nghĩa rất lớn, cung cấp cơ sở khoa học quan trọng trong việc nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc cung điện thời Lý. Từ đây, Viện Nghiên cứu Kinh thành đã nghiên cứu phục dựng 3D hình thái kiến trúc cung điện thời Lý và đã giới thiệu tại khu trưng bày khảo cổ học dưới tầng hầm Nhà Quốc hội năm 2016. Đây là lần đầu tiên hình ảnh về kiến trúc cung điện thời Lý sau hơn nghìn năm được tái hiện, giúp hình dung rõ ràng, cảm nhận sâu hơn về vẻ đẹp tráng lệ của kiến trúc trong Hoàng cung Thăng Long xưa.

Từ sự thành công này, Viện Nghiên cứu Kinh thành tiếp tục nghiên cứu phục dựng tổng thể hình thái kiến trúc của khu di tích Hoàng thành Thăng Long. Từ đó, bức tranh toàn cảnh về cung điện, lầu gác của thời Lý được tái hiện trên nền các vết tích khảo cổ học dưới lòng đất khu di tích 18 Hoàng Diệu và khu vực xây dựng Nhà Quốc hội.

{keywords}
Bản vẽ phục dựng hình thái và không gian cung điện, lầu gác thời Lý ở Hoàng cung Thăng Long xưa.

64 công trình kiến trúc trong Hoàng cung Thăng Long đã được nghiên cứu phục dựng gồm 38 công trình kiến trúc cung điện và hành lang, 26 kiến trúc lục giác cùng hệ thống tường bao, đường đi và cổng ra vào công trình. Đây là một quần thể kiến trúc cung điện, lầu gác cực kỳ đặc sắc, được quy hoạch xây dựng rất bài bản, khoa học vào thời kỳ vàng son của vương triều Lý.

Bên cạnh đó, những kết quả trong thiết kế trưng bày bảo tàng, quảng bá di sản văn hóa được thể hiện rất ấn tượng ở các dự án như: Dự án Trưng bày di tích, di vật dưới tầng hầm Nhà Quốc hội, Dự án Trưng bày quảng bá di sản văn hóa thời Đinh – Tiền Lê tại di tích Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình).

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ Việt Nam cho rằng, đây là dự án có ý nghĩa chính trị và khoa học rất sâu sắc, có tầm quan trọng đặc biệt trong việc nghiên cứu đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học Khu di tích Hoàng thành Thăng Long sau khi kết thúc khai quật khảo cổ học tại 18 Hoàng Diệu (năm 2002-2004) và khu vực xây dựng Nhà Quốc hội (năm 2008-2009).

Trong những năm 2011-2020, Viện Nghiên cứu Kinh thành đã hoàn thành một khối lượng công việc rất lớn của Dự án Chỉnh lý, nghiên cứu, đánh giá giá trị và lập hồ sơ khoa học khu di tích Hoàng thành Thăng Long và đã có nhiều thành quả khoa học quan trọng. Trong đó, kết quả nổi bật và quan trọng nhất trong nghiên cứu về di tích là nghiên cứu giải mã những bí ẩn về hình thái kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long dựa trên vết tích khảo cổ học và manh mối tư liệu lịch sử.

Theo Giáo sư Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia, đây mới là thành quả nghiên cứu ban đầu trong chặng đường dài khoa học nhưng được xem là một bước tiến rất dài trong nghiên cứu khu di tích Hoàng thành Thăng Long sau hơn 18 năm khai quật. Những thành quả nghiên cứu này đã và đang góp phần quan trọng trong việc giải mã những bí ẩn về Hoàng cung Thăng Long, đưa giá trị nghiên cứu khoa học đến gần hơn với công chúng, khơi dậy niềm tự hào về lịch sử ngàn năm văn hiến của Kinh đô Thăng Long.

Trong nhiều năm qua, để có thể giải mã được những bí ẩn về hình thái kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long, Viện Nghiên cứu Kinh thành đã tổ chức thực hiện nhiều phương pháp nghiên cứu như: tái điều tra khai quật khu di tích 18 Hoàng Diệu; nghiên cứu giải mã loại hình, chức năng các loại ngói lợp mái kiến trúc; điều tra, nghiên cứu mô hình kiến trúc đang lưu giữ tại các bảo tàng; nghiên cứu di vật đồ gỗ đào được tại di tích; nghiên cứu sử liệu, đặc biệt là nghiên cứu so sánh với kiến trúc kinh đô cổ ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và nghiên cứu kiến trúc cổ ở miền Bắc Việt Nam.

Hành cung Lỗ Giang tại Hưng Hà, tỉnh Thái Bình năm 2014 là phát hiện hoàn toàn mới, gây bất ngờ cho giới nghiên cứu khảo cổ học và lịch sử. Kết quả khai quật năm 2014-2017 đã cung cấp nhiều tư liệu quý hiếm, độc đáo về nghệ thuật xây dựng kiến trúc thời Trần mà hiện nay chưa thấy ở di tích nào có được, kể cả Thăng Long. Hành cung Lỗ Giang được đánh giá là một viên ngọc quý giá vào bậc nhất trong kho tàng di sản văn hóa thời Trần hiện nay.

Bên cạnh nhiệm vụ nghiên cứu Hoàng thành Thăng Long, Viện Nghiên cứu Kinh thành còn thực hiện nhiều chương trình điều tra, khai quật, nghiên cứu khảo cổ học tại nhiều địa phương và đã có nhiều phát hiện mới rất quan trọng.

Đó là, phát hiện Hành cung Lỗ Giang tại Hưng Hà, tỉnh Thái Bình năm 2014. Đây là phát hiện hoàn toàn mới, gây bất ngờ cho giới nghiên cứu khảo cổ học và lịch sử. Kết quả khai quật năm 2014-2017, đã cung cấp nhiều tư liệu quý hiếm, độc đáo về nghệ thuật xây dựng kiến trúc thời Trần mà hiện nay chưa thấy ở di tích nào có được, kể cả Thăng Long. Hành cung Lỗ Giang được đánh giá là một viên ngọc quý giá vào bậc nhất trong kho tàng di sản văn hóa thời Trần hiện nay.

Phát hiện di chỉ lò nung vật liệu kiến trúc thời Trần tại Pù Lườn Xe, nằm trong quần thể di tích kiến trúc Phật giáo Hắc Y – Bến Lăn ở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, năm 2016, là phát hiện có ý nghĩa khoa học rất to lớn. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam tìm được di tích lò nung vật liệu trang trí mái kiến trúc thời Trần. Tư liệu này góp phần minh chứng sinh động và luận giải rõ ràng về kỹ thuật chế tác vật liệu lợp mái của các công trình kiến trúc cung điện và tôn giáo thời bấy giờ.

Khai quật di chỉ sản xuất gốm Chămpa ở Bình Định trong những năm 2014-2017, phát hiện được nhiều vấn đề khoa học mới trong việc giải mã về chủ nhân và niên đại của các trung tâm sản xuất gốm, góp phần làm sâu sắc hơn các giá trị của di sản văn hóa Chămpa tại Bình Định - vùng đất kinh đô Vijaya của vương quốc Chămpa, một vương quốc có lịch sử phát triển rực rỡ trong lịch sử cổ trung đại ở Đông Nam Á, thế kỷ 11-15.

Tình Lê

Hủy kết quả, không công nhận nếu không thu hồi danh hiệu vi phạm

Hủy kết quả, không công nhận nếu không thu hồi danh hiệu vi phạm

Sáng 9/4, hội nghị phổ biến Nghị định 144/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định về hoạt động biểu diễn nghệ thuật diễn ra tại TP.HCM. Một số điểm mới đã được giới thiệu và các địa phương cũng trao đổi một số vướng mắc liên quan.

tin nổi bật

Vở 'Làm vua' đoạt HCV liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc

Sau 10 ngày tranh tài, tối ngày 28/5, tại TP. Vinh (tỉnh Nghệ An), Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc - 2022 đã chính thức khép lại bằng lễ bế mạc và trao giải.

Vẽ chân dung lính đảo giữa nắng gió Trường Sa

Trong tiếng sóng vỗ ì oạp, dưới gốc bàng vuông, chàng họa sĩ trẻ ngồi chăm chú vẽ chân dung từng người lính đảo Trường Sa. Ở một góc khác, một họa sĩ lão làng đang vừa ký họa, vừa chuyện trò rôm rả với những tân binh trên mặt còn chưa bắt nắng gió.

NSND Thanh Ngoan được đề nghị tặng Huân chương Lao động hạng Ba

NSND Thanh Ngoan - Giám đốc Nhà hát Chèo Việt Nam được đề nghị tặng Huân chương Lao động hạng Ba đợt 1 năm 2022.

'Chuyện của Thông'

Ngày 26/5, tại không gian nghệ thuật Hoavi Art, hoạ sĩ Nguyễn Thông đã trưng bày hơn 40 tác phẩm hội hoạ bằng chất liệu sơn mài với chủ đề 'Chuyện của Thông'.

Vở xiếc 'Chúa tể rừng xanh' hạn chế sử dụng động vật hoang dã

Tuân thủ các công ước quốc tế về việc hạn chế, chấm dứt sử dụng động vật hoang dã trên sân khấu xiếc, các loài thú lớn như voi, hổ, gấu… sẽ không còn xuất hiện trên sân khấu của Liên đoàn Xiếc Việt Nam.

NSƯT Sĩ Tiến thay NSƯT Chí Trung làm Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ

Từ ngày 1/6, NSƯT Sĩ Tiến thay NSƯT Chí Trung làm Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ.

Chiến Thắng nói gì về việc đang tấu hài bị khán giả đuổi xuống?

Nam diễn viên hài đã khiến nhiều khán giả khâm phục với cách xử lý tình huống tế nhị.

Kim Tử Long rơi nước mắt khi hát tưởng nhớ Phi Nhung

NSƯT Kim Tử Long không khỏi nghẹn ngào khi hát lại ca khúc 'Bậu ơi đừng khóc' tưởng nhớ Phi Nhung. Sinh thời, anh và cố nghệ sĩ có mối quan hệ thân tình gắn bó.

Nghệ thuật đảo ngược của hoạ sĩ Nguyễn Đại Giang

Chiều 24/5 triển lãm 'Dân tộc - Hiện đại là cội nguồn của nghệ thuật đảo ngược họa sĩ Nguyễn Đại Giang' chính thức khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

‘Sắc màu tuổi thơ’ Vol.4 của Pro G Academy, mốc son 10 năm vì nghệ thuật

Trở lại sau 2 năm vắng bóng ánh đèn sân khấu, “Sắc màu tuổi thơ Vol.4" tổ chức buổi casting tìm kiếm những vũ công trẻ tài năng góp mặt vào vở đại vũ kịch kỷ niệm 10 năm vì nghệ thuật mang tên “Qua nay mai”.

Vở diễn về Chủ tịch Hồ Chí Minh đầy chất thơ, trang trọng, thành kính

Nhiều khán giả khi xem vở diễn 'Nợ nước non' do đạo diễn - NSND Triệu Trung Kiên dàn dựng nhận xét rằng, đây là vở diễn về Chủ tịch Hồ Chí Minh đầy chất thơ, trang trọng, thành kính.

2 đạo diễn nhảy múa tưng bừng hậu trường bế mạc SEA Games 31

Tổng đạo diễn Trần Ly Ly và đạo diễn sân khấu Hoàng Công Cường nhí nhảnh vui đùa cùng nhau để xua tan mệt mỏi trong hậu trường chuẩn bị cho lễ bế mạc SEA Games 31.

Sức khỏe của nghệ sĩ Phượng Loan sau khi gặp tai nạn chấn thương sọ não

Sức khỏe NSƯT Phượng Loan hồi phục khả quan sau 5 ngày nhập viện cấp cứu vì tai nạn giao thông. Chị hiện vẫn được điều trị và theo dõi trong vài ngày tới.

Trưng bày 20 bức tranh 'Kỳ ẩn Việt Nam'

20 bức tranh trong triển lãm 'Kỳ ẩn Việt Nam' giới thiệu những kiến trúc cổ ở khắp mọi miền đất nước.

Kim Đào: Từ cọ toilet, rửa ly quán cafe đổi đời nhờ làm diễn viên

Ý thức được xuất phát điểm của mình, Kim Đào luôn cầu tiến học hỏi, phấn đấu không ngừng nghỉ để trở thành diễn viên có cuộc sống ổn định như hiện tại.