- Sau những đợt mưa lũ vừa qua, cuộc sống của người dân vùng cao xã Cao Quảng, huyện Tuyên Hóa (Quảng Bình) vốn đã khó khăn nay càng khốn khó hơn khi mà dòng chảy đã không ngừng xẻ vào làng cuốn đi cây cối, đe dọa đến nhà cửa. Một phần lớn diện tích đất nông nghiệp cũng bị cuốn trôi hay bồi lấp khiến nông dân không thể canh tác, trong khi quỹ đất nơi đây vốn đã quá ít ỏi.

Dòng nước xé làng

Trở lại xã vùng cao xã Cao Quảng sau những đợt mưa lũ vừa qua, đi dọc con sông Rào Nan, chúng tôi chứng kiến cảnh dòng sông nơi đây thật hung dữ. Con nước cứ chảy xiết như muốn cuốn phăng đi tất cả trên hành trình về xuôi của nó.

Cảnh tượng thật đáng sợ khi mà làng mạc hai bên bờ sông kéo dài suốt 5km bị sạt lở nghiêm trọng. Bị nặng nhất vẫn là thôn Tiến Mại, Cao Cảnh, Chùa Bụt, Phú Xuân…
 

 
Trưởng thôn Tiến Mại Nguyễn Hữu Toái đang lo lắng về diện tích đất trồng ngô, lạc của thôn đang bị thu hẹp do mưa lũ “cướp” đất. Theo ông, có đoạn sạt lở nhiều nhất rộng đến 22m tính từ bờ sông vào

Dẫn chúng tôi đi “thị sát” vào những nơi bị mất đất, trưởng thôn Tiến Mại Nguyễn Hữu Toái lo lắng: “Đấy, các chú nhìn là biết khối lượng đất đã bị cuốn đi lớn chừng nào. Với tình trạng này thì về lâu dài, cây cối, nhà cửa của nhiều hộ dân dọc con sông này sẽ rất đáng lo”.

Tại một vị trí sạt lở nghiêm trọng phía sau vườn nhà, ông Hoàng Văn Lương ở thôn Tiến Mại chỉ tay vào mảnh vườn bị lở không khỏi lo lắng: “Từ sau năm 2010 đến nay, dòng nước mỗi khi mưa lớn cứ cắt hết đất vườn, nhanh lắm. Cứ khoét lòng ấm rồi ở trên sập ầm ầm xuống rồi nước cuốn phăng đi hết”.

Ngược theo bờ sông, chúng tôi đến vị trí sạt lở trầm trọng thuộc thôn Cao Cảnh. Con nước đoạn này cũng xẻ vào làng rất ghê gớm. Tại một góc vườn của một hộ dân nơi đây,con nước “ngoạm” vào cuốn đi cả một dãy hàng rào, một số cây cối mọc tự nhiên đường kính gần 2 gang tay cũng bị dòng nước “vật” cho trơ gốc, đổ sập ngọn xuống sông.

Hầu như toàn bộ những hộ dân dọc hai bên bờ con sông này đều bị sạt lở đất vườn nghiêm trọng. Càng ở phía thượng nguồn sạt lở càng nhiều. Có đoạn, ở cuối thôn Cao Cảnh, sạt lở ăn sát vào con đường nhựa độc đạo từ xã Cao Quảng đi sang các xã khác.

Xót xa mất đất canh tác

Vốn là một xã vùng cao, diện tích đất canh tác cây lúa, hoa màu rất ít ỏi. Toàn xã gồm 9 thôn với 720 hộ, 2.950 nhân khẩu nhưng chỉ có 54 ha đất lúa, 72,8 ha đất ngô, 120 ha đất lạc. Đã vậy, hàng năm lại bị thu hẹp đi một diện tích khá lớn do mưa lũ cuốn trôi, hay bồi lấp khiến cho người dân càng ít đất canh tác, cuộc sống càng khó khăn hơn.

Sạt lở nghiêm trọng tại một góc vườn của một hộ dân ở thôn Cao Cảnh

Theo số liệu Phó chủ tịch xã Cao Quảng Nguyễn Thanh Tâm cung cấp, sau cơn lũ lịch sử năm 2010, toàn xã có đến 30 ha đất nông nghiệp bị ảnh hưởng do bồi lấp không canh tác được. Sau thời gian cải tạo, khắc phục lại, hiện vẫn còn 10 ha đất lúa đang bị bỏ hoang chưa thể canh tác.

Tại cánh đồng thôn Cao Cảnh, nơi có diện tích đất lúa bị bồi lấp phải bỏ hoang nhiều nhất sau trận lũ 2010, cánh đồng khá rộng nơi đây bị cát, đá bồi lấp rất dày, tạo nên những mảnh đất cao, thấp, lô nhô liên tục. Sau 3 mùa bỏ hoang, cỏ dại đã mọc kín mặt đất. Thấy thấp thoáng vài hộ dân đang tiến hàng cải tạo, khôi phục lại để không bỏ phí “tấc đất, tấc vàng”.

Chị Trần Thị Hương tay đang đào những bụi cỏ dại để cậu con trai cày được dễ hơn nhìn chúng tôi nói: “Khổ lắm chú ơi, nhà 4 khẩu chỉ được 1 sào ruộng. Thế mà bị bồi lấp phải bỏ hoang từ 3 mùa rồi. Nay nghe xã chỉ đạo cải tạo trồng ngô nên mẹ con ra cày để trồng thử xem. Chứ bỏ hoang thì tiếc đất lắm”.

Chị Trần Thị Hương ở thôn Cao Cảnh đang gắng cải tạo đất bị bồi lấp đã bỏ hoang 3 mùa để trồng ngô, tránh bỏ phí “tấc đất, tấc vàng”

Ở thôn Tiến Mại, đất trồng lúa 4ha thì có đến 3 ha bị bồi lấp, hiện đang được chỉ đạo cải tạo để trồng ngô. Tuy nhiên, theo nhận định của vị trưởng thôn Nguyễn Hữu Toái thì trồng ngô cũng sẽ khó mang lại hiệu quả, vì đất dở khô, dở ướt ngô dễ chết rọc. Cũng theo ông, mùa trước đã có một số hộ tiếc đất nên cải tạo trồng thử cây lạc nhưng cũng không hiệu quả.

“Trước mắt, với những hộ dân dọc theo bờ sông và phần diện tích đất nông nghiệp bị sạt lở, chúng tôi đã chỉ đạo bà con tích cực trồng tre, nứa, bạch đàn để hạn chế sạt lở mỗi khi mưa lũ về.

Còn với diện tích đất lúa bị bồi lấp chưa khắc phục được, chúng tôi cũng đã đề xuất với tỉnh hỗ trợ vốn, máy móc để múc đất bồi lấp, cải tạo để tiếp tục làm lúa trở lại. Trong lúc đang chờ đợi, xã đã chỉ đạo bà con gắng cải tạo, trồng thử ngô xem thế nào, chứ bỏ hoang phí đất, dân sẽ thêm đói”, ông Nguyễn Thanh Tâm cho biết.

Trần Văn