"Cái thủa ban đầu lưu luyến ấy"

Ông Đào Kim Đính, nguyên Giám đốc Công ty Viễn thông Hà Nội (ảnh trên, bên phải) nhớ lại, năm 1993, khi Bưu điện Hà Nội được giao nhiệm vụ xây dựng mạng di động đầu tiên, tiền thân của mạng MobiFone, thì cả máy điện thoại, cước thuê bao, cước hòa mạng và liên lạc đều ở mức cao ngất ngưởng. Chẳng hạn chiếc điện thoại Alcatel đầu tiên được nhập về theo hệ thống thiết bị tổng đài vừa to, vừa nặng và không có chức năng nhắn tin, nhưng được bán với giá 2.200 USD/chiếc.

Thời kỳ đầu mới kinh doanh dịch vụ di động, những khách hàng đầu tiên của Bưu điện Hà Nội phải trả cước hòa mạng là 200USD, cước thuê bao di động 20 USD/tháng và cước liên lạc là 8.000 đồng/phút. Khi đó, cả mạng chỉ có 7 trạm thu phát sóng tại Hà Nội. Đến năm 1996, Bưu điện Hà Nội tiếp tục được giao nhiệm vụ xây dựng mạng di động VinaPhone tại 7 tỉnh từ Quảng Bình trở ra, cước thuê bao di động đã được giảm xuống còn 250.000 đồng/tháng và cước hòa mạng còn 1,5 triệu đồng. Lúc này, cước dịch vụ thông tin di động của mạng này được chia làm 3 vùng với 3 mức cước 4.000 đồng/phút, 6.000 đồng/phút và 8.000 đồng/phút. Số trạm BTS lúc này cũng vẫn rất ít, chỉ có 13 trạm tại Hà Nội, các tỉnh khác chỉ 1-2 trạm.

Năm 1996, khi mạng VinaPhone chính thức cung cấp dịch vụ đã được khách hàng hồ hởi tiếp nhận với dải số 0913200xxx. Trong năm đó, riêng trên địa bàn Hà Nội đã phát triển được 3.000 thuê bao. Doanh thu trên mỗi thuê bao thời kỳ này khoảng 670.000 đồng/tháng. Những khách hàng đầu tiên sử dụng mạng VinaPhone thời đó chủ yếu là các quan chức, và một số "đại gia" lớn của Hà Nội. Thời kỳ đầu, do số trạm BTS quá ít, nên có những khách hàng đăng ký sử dụng dịch vụ, nhưng không sử dụng được vì không có sóng. Vì vậy, Bưu điện Hà Nội đã chấp nhận nhận lại máy cho khách hàng và hoàn tiền đăng ký hoà mạng cho khách hàng rơi vào tình trạng này. Việc đăng ký thủ tục hòa mạng hồi đó rất phức tạp chứ không đơn giản như bây giờ. "Tôi nhớ hồi đó người nước ngoài muốn hòa mạng dịch vụ di động phải có cơ quan quản lý người nước ngoài của Việt Nam đứng ra bảo lãnh nên số lượng người dùng rất ít" - ông Đào Kim Đính kể lại.

"Ban đầu do chỉ cung cấp dịch vụ thuê bao trả sau và giá cước quá cao nên đã có rất nhiều thuê bao xù cước. Có một vụ trốn cước ly kỳ ở Hà Nội vì kẻ xấu đã mượn sổ hộ khẩu và chứng minh thư của bà bán hàng nước, sau đó đăng ký sử dụng dịch vụ tới gần 100 triệu đồng tiền cước rồi "lặn" luôn. Để tránh tình trạng này, đến năm 2000, VNPT đã chính thức cho ra đời dịch vụ di động trả trước", ông Đính nói.

Thời hoàng kim phân phối máy điện thoại

Ông Đào Kim Đính cho biết, năm 1996 VNPT nhập về loạt sản phẩm di động đầu tiên là dòng Siemen S4 với giá là 7,2 triệu đồng/chiếc và Ericsson 337 có giá là 3,6 triệu đồng/chiếc nhưng cả 2 đều không có chức năng nhắn tin. Lô máy này được nhập ngay sau khi thiết lập mạng di động VinaPhone. Thời kỳ đó, Bưu điện Hà Nội và Bưu điện TP Hồ Chí Minh được giao nhiệm vụ nhận lô hàng này rồi phân phối cho các tỉnh. Riêng Bưu điện Hà Nội chịu trách nhiệm phân phối khu vực từ Quảng Bình trở ra. Thế nhưng, do nhập về với số lượng lớn (khoảng 20.000 máy) mà giá lại quá đắt, nên nhiều Bưu điện tỉnh đã không đến lấy máy để bán vì lo ngại sẽ không bán được. "Lúc đó bản thân tôi đã phải mang máy điện thoại xuống tận các Bưu điện tỉnh nhưng nhiều nơi cũng không chịu nhận. Trước tình hình đó, VNPT đã phải đưa ra giải pháp để khuyến khích với cơ chế xem đây là khoản vốn lưu động VNPT cấp cho các Bưu điện tỉnh" ông Đào Kim Đính nhớ lại.

Để rút kinh nghiệm, sau đó VNPT đã đồng ý cho các Bưu điện tỉnh nhập trực tiếp máy điện thoại để bán, nhưng với điều kiện không được để lỗ và không được dùng nguồn vốn của Bưu điện để kinh doanh. Ông Đào Kim Đính cho biết, mặc dù lúc đó ngành không cấm khách hàng sử dụng máy điện thoại tự mua nhưng thời điểm này gần như thị trường không có hoặc nếu có thì các máy điện thoại này phải qua Bưu điện để được hợp chuẩn. Hơn nữa, điện thoại di động là thứ quá mới mẻ đối với người dân nên người dân cũng không dám mua máy ở ngoài. Vì vậy, có thể nói, gần như Bưu điện giữ độc quyền bán máy điện thoại di động. Trong lúc đó có rất nhiều đối tác đã chào mời Bưu điện Hà Nội nhập máy điện thoại với giá "mềm" hơn mức giá do VNPT nhập về. Vì vậy, Công ty Viễn thông Hà Nội đã quyết định dùng nguồn vốn huy động của cán bộ công nhân viên để tự nhập lô hàng đầu tiên là dòng Nokia 8110 với số lượng khoảng 2.000 chiếc. Thời kỳ đó, do được phía đối tác cung cấp thêm 2 máy cho mỗi lô hàng 100 chiếc nhằm mục đích bảo hành, mà chất lượng thì hầu như không bị khách hàng phàn nàn gì nên Công ty viễn thông Hà Nội thường dư ra máy bảo hành rất nhiều. Thời kỳ cuối năm 1996, mỗi chiếc điện thoại Nokia 8110 mà Công ty bán ra thị trường có giá gần 6 triệu đồng/chiếc, nhưng lãi tới 1,8 triệu đồng/chiếc. Vì vậy, số lãi thu được là khá lớn. 20% trong số này được chia cho cán bộ công nhân viên nên họ cũng "rủng rỉnh" và khí thế rất phấn khởi. Ông Đính cho biết, thời kỳ siêu lợi nhuận từ bán máy điện thoại chỉ diễn ra trong khoảng 2 năm. Đến cuối năm 1997 việc bán máy đến thời thoái trào vì các đơn vị tư nhân cũng đã bước vào phân phối máy điện thoại di động.

Nhắn tin ABC vào cuộc

Sau khi xây dựng mạng di động đầu tiên của Việt Nam năm 1993, Bưu điện Hà Nội lại tiếp tục xây dựng mạng nhắn tin ABC. Mạng nhắn tin ABC của Bưu điện Hà Nội ra đời vào tháng 2/1994 trên cơ sở VNPT liên doanh với hãng nhắn tin ABC HongKong. Ông Đào Kim Đính cho biết, thời kỳ đó cước thuê bao nhắn tin tới 8 USD/tháng. Mỗi khách hàng hòa mạng nhắn tin là mua máy nhắn tin với giá là 200 USD/chiếc, sau đó giảm xuống còn 120 USD. Mặc dù giá máy và giá cước cao ngất ngưởng, nhưng nhiều khách hàng vẫn sử dụng dịch vụ này. Thời đó, ai sở hữu chiếc nhắn tin Morola to tướng ở bên mình là hãnh diện lắm. Vào thời điểm cực thịnh (tháng 7/1995), Bưu điện Hà Nội đã phát triển được 700 thuê bao nhắn tin, đây là con số "khủng khiếp" vào thời điểm đó. Đến tháng 10/1995 nhắn tin Việt Nam ra đời và nhắn tin ABC giảm dần. Nhưng sau đó, sự ra đời mạng VinaPhone ra đời đã tạo ra thời kỳ thoái trào của máy nhắn tin Việt Nam.

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 72 ra ngày 15/8/2008