Trước đó, vừa được nếm trải cảm giác làm "thượng đế" khi các ngân hàng liên tiếp mời chào làm thẻ ATM chưa lâu, khách hàng đã phải đối mặt với vô vàn rắc rối từ chiếc thẻ ATM như máy hỏng, thường xuyên báo hết tiền, quá tải.

Công nhân, công chức bức xúc với ATM

Tuy chưa đưa ra con số cụ thể song theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, sẽ có 3 cách thu phí như sau: phí giao dịch, phí thường niên và thu phí giao dịch lần thứ hai. Theo tính toán này, khách hàng phải chi thêm khoảng 5.000đ/thẻ/tháng cho phí thường niên, còn mỗi lần rút tiền từ thẻ chịu phí 1.000 - 3.000 đồng. Thông báo này ngay lập tức nhận sự phản ứng của đông đảo người dân, nhất là công nhân và giới công chức - những đối tượng chính nhận lương qua thẻ ATM.

Chị Thanh Hoa, công nhân công ty Goshi Thăng Long (Hà Nội) bức xúc: "Thật ra, chúng tôi biết là kiểu gì cũng phải nhận lương qua ATM vì công ty có hàng trăm công nhân, nếu nhận lương trực tiếp thì phải mất mấy ngày. Tuy nhiên, lần nào công ty phát lương là lần đấy các máy ATM xung quanh khu vực tắc nghẽn, hết tiền, hỏng máy… Hơn nữa, lương tháng của chúng tôi chỉ hơn 1 triệu (đồng), vì vậy 5 nghìn, 10 nghìn cũng quý. Giờ một tháng mất thêm 5.000đ/thẻ, mỗi lần rút tiền mất vài nghìn nữa thì xót lắm! Vốn sợ cầm tiền sẽ tiêu hết nên để tiết kiệm, mỗi lần rút tiền, tôi chỉ rút vài trăm ngàn, khi nào hết mới rút tiếp. Nhưng nếu bây giờ lại mất phí thì chắc tôi sẽ rút một lần luôn".

Còn chị Thu Hương, chuyên viên pháp chế Bộ NN&PTNT cũng tỏ rõ sự chán nản: "Mặc dù mức phí không lớn nhưng điều làm chúng tôi bức xúc là tiền lương bị "ăn bớt" một cách vô lý. Khi làm thẻ ATM, các ngân hàng tới tấp chào mời, ngân hàng nào cũng cho biết không thu phí giao dịch, phí duy trì thẻ. Chính vì không muốn đóng phí giao dịch nên chúng tôi mới làm thẻ rút tiền bình thường. Chứ nếu biết cũng phải đóng phí như thẻ Visa, Master… thì dùng làm gì? Dùng thẻ Visa, Master tuy phí thường niên có cao tý chút nhưng bù lại, đi đâu kể cả ra nước ngoài cũng có thể dùng để thanh toán, thỉnh thoảng lại được khuyến mại. Còn với chiếc thẻ ATM nhận lương hiện nay, mỗi lầøn có lương, chúng tôi lại phải mất công chạy đi rút. Có bà nào đi chợ mà dùng được thẻ ATM không?"

Nhiều người nhận lương qua thẻ ATM kêu ca rằng, ngân hàng tính lãi cho khoản tiền khách hàng để trong thẻ ATM rất thấp, trong khi thực tế số tiền này mang lại lợi nhuận cho ngân hàng lớn hơn nhiều lần. Nay tiếp tục đòi chủ thẻ ATM phải trả phí giao dịch, phí thường niên… thì có nghĩa là ngân hàng "ăn cả đôi đường"! 

Khách hàng có bị lừa?

Nhân viên một ngân hàng lớn thừa nhận: "Chúng tôi bị đặt định mức về thẻ nên phải đi chào mời khắp nơi. Cách hoàn thành chỉ tiêu nhanh nhất là khuyến khích khách hàng mở thẻ Connect 24h (loại thẻ ATM dùng để trả lương phổ biến hiện nay). Loại này có ít điểm chấp nhận thẻ, khó dùng để thanh toán, chủ yếu dùng để rút tiền song khách hàng lại thích do ngân hàng đang miễn phí rút tiền và phí duy trì thẻ. Nếu biết ngân hàng sẽ thu phí duy trì và phí phát hành thẻ ATM, chắc chắn nhiều khách hàng lựa chọn loại thẻ khác".

Cuộc chạy đua phát hành thẻ đã khiến số lượng thẻ tăng lên nhanh chóng. Chỉ riêng quý I/2008, cả nước có thêm 1,5 triệu thẻ, nâng tổng lượng thẻ ATM lên khoảng 10 triệu. Trong khi đó, toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam mới có hơn 4.500 máy ATM, gần 15.000 điểm chấp nhận thẻ (POS). Sự phát triển mất cân đối giữa lượng thẻ được phát hành và số máy ATM, điểm POS cho thấy, ngân hàng không đầu tư nâng cấp chất lượng dịch vụ ATM tương ứng.

Một chuyên gia kinh tế tính toán: "Ngân hàng không thể nói miễn phí duy trì thẻ và phí giao dịch thời gian qua là làm "công ích". Bởi có đến hơn 50% khách hàng để tiền trong thẻ mà không rút ngay. Căn cứ vào lãi suất cho vay hiện nay, ngân hàng thu lợi một khoản không nhỏ. Hơn nữa, với 10 triệu thẻ, nếu chỉ thu phí thường niên, các ngân hàng cũng thu về một khoản không nhỏ, không cần thu phí giao dịch".

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng, các ngân hàng khuyến khích người dân mở thẻ, mở xong rồi mới tính đến thu phí chẳng khác gì bắt chẹt họ. Hơn nữa, khi chất lượng dịch vụ ATM chưa được cải thiện thì việc đòi tăng phí rất khó thuyết phục.

Được biết, mục tiêu Chỉ thị 20 của Thủ tướng Chính phủ về trả lương qua tài khoản là nhằm giảm thanh toán bằng tiền mặt. Tuy nhiên, hầu hết các loại thẻ ATM dùng để nhận lương hiện nay rất ít có khả năng thanh toán mà chủ yếu dùng để rút tiền.

Theo bà Nguyễn Tú Anh, TGĐ Công ty CP dịch vụ thẻ Smartlink, nguyên nhân của thực trạng trên là có sự "hiểu lầm" khi triển khai Chỉ thị trên. "Chỉ thị của Thủ tướng về trả lương vào tài khoản ngân hàng là hướng tới việc từng bước đưa tiền mặt trong dân cư vào hệ thống ngân hàng qua tài khoản tiền gửi cá nhân, hoàn toàn không phải trả lương qua thẻ ATM. Nguyên nhân sâu xa của sự “hiểu lầm” này là cách tiếp cận của các ngân hàng thương mại, thay vì hướng dẫn khách hàng sử dụng tất cả kênh giao dịch thì chỉ định hướng khách hàng tới phát hành thẻ để rút tiền tại ATM. Sự “hiểu lầm” đó dẫn tới việc sử dụng sai mục đích hệ thống ATM, tạo sức ép gây quá tải hệ thống của các ngân hàng".

Nhiều người đặt câu hỏi: Ngân hàng là những nhà "buôn tiền" chuyên nghiệp, vậy việc "nhầm lẫn" khuyến khích khách hàng sử dụng thẻ rút tiền thay vì các loại thẻ có chức năng thanh toán khác tốt hơn là vô tình hay cố ý?

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 44 ra ngày 2/6/2008