Các quy định mới hứa hẹn sẽ “vẽ” lại bức tranh toàn cảnh của cả hai ngành công nghiệp khi nhằm thẳng vào công việc kinh doanh cốt lõi của “ông trùm” viễn thông Carlos Slim Helú, một trong những người giàu nhất thế giới và Emilio Azcárraga, ông chủ hãng truyền hình đóng vai trò không nhỏ trong giới chính trị quốc gia.

Hôm thứ sáu (7/3), Televisa và América Móvil xác nhận đã được thông báo về các quy tắc mới và đang nghiên cứu. Điều kiện đặt ra cho Televisa “theo tôi là rất tiềm năng”, Irene Levy, Chủ tịch Observatel, một tổ chức vì người tiêu dùng, cho biết. Những quy tắc mới nhằm “thúc đẩy cạnh tranh hiệu quả và tránh việc lạm quyền của một công ty lớn như vậy”.

Mony de Swaan, một cựu quan chức viễn thông, chia sẻ lên tài khoản Twitter rằng América Móvil sẽ phải “ngậm bồ hòn làm ngọt” trong khi Televisa cũng bị đánh động.

Trong số các quy tắc mới mà Viện Viễn thông Liên bang Mexico (Ifetel) đề ra, các công ty phải chia sẻ cơ sở hạ tầng, loại bỏ các rào cản cho doah nghiệp mới khi muốn gia nhập hay phát triển thị trường. Đây được xem là một bước tiến đáng kể trong nỗ lực của Tổng thống Enrique Pena Nieto nhằm tái tạo lại một phần của nền kinh tế nơi độc quyền kìm hãm năng lực sản xuất. Năm 2013, kinh tế Mexico chỉ tăng trưởng 1,1%.

Những nỗ lực của nhà chức trách trong nhiều năm nhằm trấn áp América Móvil và Televisa đều bị chặn đứng bởi các chỉ thị yếu ớt và chính trị bất ổn. Các ông lớn này đều thành công trong việc ngăn chặn các quyết định bất lợi của chính phủ nhờ vào hệ thống luật pháp “rối như tơ vò” của Mexico. Tuy nhiên năm ngoái, Quốc hội đã viết lại Hiến pháp nhằm thẳng vào các doanh nghiệp quyền lực của đất nước.

Các nhà làm luật thành lập Ifetel và trao cho cơ quan này quyền lực mới nhằm “kìm cương” những người đứng đầu thị trường và đặt quy tắc cho họ. Để chấm dứt các hoạt động “lách luật”, họ còn lập ra các tòa án đặc biệt để xử lý các vụ án rắc rối. Giá cổ phiếu América Móvil tăng 1,24% trong khi của Televisa giảm 2,29% sau thông tin nói trên.

Dù vậy, giới phân tích cảnh báo sức mạnh của Ifetel có thể bị suy giảm trong vài tuần tới khi các nhà làm luật chẻ nhỏ chi tiết hướng dẫn pháp luật của bản Hiến pháp vừa được đại tu năm 2013. Quốc hội thực tế đã trễ 3 tháng so với hạn chót chấp thuận luật mới. Các chuyên gia tin rằng việc vận động hành lang tích cực của các công ty sẽ có tác dụng.

Ông Slim biến khối tài sản kếch xù kiếm được từ thế lưỡng quyền trên thị trường di động và cố định của Mexico (cùng Telmex) thành América Móvil, gã khổng lồ viễn thông với 270 triệu thuê bao khắp châu Mỹ. Tại Mexico, đối thủ của ông “kêu trời” vì chi phí cạnh tranh quá đắt đỏ do América Móvil kiểm soát quá nhiều cơ sở hạ tầng viễn thông. Telmex sở hữu 80% thị phần điện thoại cố định, còn Telcel (thuộc sở hữu của América Móvil) lại chiếm 70% thị phần không dây.

Thiếu sự cạnh tranh thực chất tại Mexico khiến giá dịch vụ cao chót vót, đầu tư hạn chế và cản trở tốc độ tiếp cận công nghệ mới. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), chỉ 26% hộ gia đình Mexico được truy cập Internet năm 2012, thấp hơn so với 45% của Brazil.

Năm 2012, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính khu vực viễn thông “phản thị trường” của Mexico đã làm mất của người dùng nước này 25,8 tỷ USD trong giai đoạn 2005 – 2009.

Televisa nắm trong tay 70% khán giả truyền hình thông qua hai nhà đài quốc gia và hai kênh nhỏ hơn. Song trong tuần này, Ifetel yêu cầu Televisa phải chia sẻ các cột tháp và các phần khác trong mạng lưới của mình và lên kế hoạch bán đấu giá thành lập hai kênh truyền hình quốc gia mới.

Nội dung bài viết đã đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 31 ra ngày 11/3/2014