Mua bán, rao vặt trên mạng lên ngôi

Chỉ cần gõ vào các công cụ tìm kiếm trên mạng vài chữ  “siêu thị điện tử” là bạn đã có ngay khoảng trên 1 triệu kết quả có nội dung liên quan.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, dịch vụ mua bán rao vặt trên mạng lại phát triển hơn siêu thị điện tử rất nhiều.

Thương mại điện tử (TMĐT) có thể được hiểu theo nhiều cách. Hiểu một cách đơn giản là việc áp dụng một hay nhiều khâu trong các hoạt động thương mại dựa trên các công cụ điện tử, cụ thể là Internet và WWW. Các khâu đó có thể là marketing, trưng bày thông tin, giao dịch trao đổi qua email v.v... Một khía cạnh nhỏ của TMĐT là việc trao đổi trực tuyến, mua bán qua mạng Internet. Lợi ích do TMĐT đem lại là điều không thể phủ nhận. Tuy nhiên, ở Việt Nam hiện nay, đối nghịch với dịch vụ mua bán rao vặt trên mạng rất phát triển thì loại hình siêu thị điện tử rất đìu hiu.

Siêu thị điện tử vắng khách

Gần chục năm trước đây, siêu thị điện tử ở Việt Nam được đếm trên đầu ngón tay. Ví dụ, VASC có Cybel Mall khai trương năm 1998, sau đó có một số siêu thị trực tuyến khác ra đời như siêu thị máy tính Bluesky. Các siêu thị dạng này có website được xây dựng công phu để người mua tự do chọn lựa hàng, sau đó công ty sẽ gọi điện đến thoả thuận địa điểm giao hàng và phương thức thanh toán. Hình thức bán hàng này còn có nhiều điểm chưa phù hợp và mới áp dụng nên doanh số bán hàng qua mạng ở mức khiêm tốn nhưng bước đầu nó đã đưa được phương thức bán hàng hoàn toàn mới, tạo cho người dân một thói quen và tập quán mua bán qua mạng.

Việc người dân tiếp xúc và làm quen với mua hàng trực tuyết thật sự bắt đầu từ những năm 2000 khi mà mạng Internet phát triển nhanh, số người sử dụng mạng ngày một nhiều. Các siêu thị điện tử xuất hiện trong giai đoạn này có thể chia ra làm 2 loại. Loại thứ 1 là của các công ty chủ trương đưa ra tên mặt hàng, giá cả để tham khảo và các công ty này đã có thương hiệu và uy tín với khách hàng. Đó có thể là các tập đoàn phân phối sản phẩm, các công ty có thương hiệu, siêu thị thông qua các kênh bán hàng… Phần lớn các website bán hàng này có tính chất quảng bá, giới thiệu sản phẩm kèm theo giá cả để người tiêu dùng biết rồi trực tiếp tìm đến công ty mua sản phẩm hoặc trao đổi qua điện thoại trước khi mua. Loại thứ 2 là loại siêu thị do các công ty đa dịch vụ thành lập với các mặt hàng đa dạng có giới thiệu chi tiết từng loại mặt hàng được chuẩn bị công phu và có chiến lược trong kinh doanh. Khâu dịch vụ khách hàng ở đây đã được cải tiến rất nhiều, người tiêu dùng sử dụng dịch vụ này cũng tiện lợi hơn trong thanh toán và giao dịch, ví dụ như siêu thị có địa chỉ: http://eshop.vn-style.com/; http://tienphong-vdc.vdconline.com/ của công ty VDC và liên doanh Trung tâm dịch vụ văn hoá Tiền Phong, http://www.golmart.com.vn/golmart_vn/homepage.asp , www.golgift.com, www.golbook.com , www.gol.com.vn  của Công ty TNHH G.O.L Co,  http://www.vnet.com.vn/market/index.asp... Người tiêu dùng khi mua sản phẩm ở đây có thể tha hồ chọn lựa dịch vụ, xem chi tiết các hình ảnh, mẫu mã, tính năng sản phẩm… Khi thanh toán, mỗi người phải đăng ký một tài khoản với một số tiêu chí bắt buộc như điện thoại, địa chỉ liên lạc… sau khi đăng nhập vào tài khoản khách hàng phải khai thêm các thông tin về phương thức thanh toán với nhiều loại hình có thể là tiền mặt, thẻ tín dụng, chuyển khoản, thông tin về địa chỉ giao hàng, địa chỉ thanh toán. Hình thức bán hàng này thực sự đã coi khách hàng là thượng đế  và phần nào đã tạo được sức hút lớn với người truy cập. Tuy nhiên, các siêu thị điện tử ở Việt Nam có thủ tục mua bán rất phức tạp do phải kiểm tra xác nhận độ tin cậy của đơn đặt hàng bằng phương pháp như gọi điện, gửi fax hoặc email, gây bất tiện cho cho người mua hàng. Với những đơn hàng nhỏ thì không được hỗ trợ dịch vụ mua bán trực tuyến. Hệ thống thanh toán của các ngân hàng Việt Nam hiện cũng chưa hỗ trợ nhiều cho thanh toán trực tuyến… Chính vì vậy, hình thức kinh doanh này vẫn chưa đạt được hiệu quả mong muốn.

Mua bán rao vặt trên mạng phát triển

Thế nhưng, trái ngược với loại hình siêu thị điện tử loại hình mua bán rao vặt sản phẩm đã qua sử dụng gọi một cách nôm na như “chợ trời” trên mạng lại đang rất phát triển. Những website phục vụ cho loại hình dịch vụ này không thiết kế cầu kỳ và đi thẳng vào nhu cầu của người mua với tiêu chí “mua của người chán, bán cho người cần”. Một số website như:   http://www.webmuaban.com/, người mua và người bán có thể rao trực tiếp trên mạng hoàn toàn miễn phí và  thực hiện các công việc giao dịch mua bán trực tiếp bằng thoả thuận qua điện thoại hoặc email. Các website này thường đăng ký hosting bằng tên miền nước ngoài và sống bằng các quảng cáo trên đó. Những giao dịch chủ yếu diễn ra trên các website này là giữa cá nhân với cá nhân. Có rất nhiều lý do mà các website này lại được đông người sử dụng và phát triển nhanh và nhiều nhưng chủ yếu là tâm lý của người mua do được chủ động trong mua bán và phương thức thanh toán gọn nhẹ cùng với nhu cầu của người mua hàng loại này rất nhiều. Chủng loại hàng hoá rất phong phú và phần nhiều là những thứ thiết yếu cho cuộc sống. Cả người mua lẫn người bán đều muốn mau chóng giải quyết những nhu cầu của mình nên giá cả đưa ra cũng chỉ cần thoả thuận thêm một chút là được. Các mặt hàng trên các site này được giao dịch nhiều nhất vẫn là máy tính, linh kiện điện tử, điện thoại di động, điện tử điện máy, lao động việc làm, bất động sản…

Tuy nhiên, nhiều khách hàng cũng cảnh báo, với dịch vụ mua bán rao vặt trên mạng này, khách hàng có thể sẽ mua phải hàng rởm (hàng tân trang) sau khi dùng một thời gian ngắn là hỏng, thậm chí có thể mua phải đồ ăn cắp. Và quả thực, hàng hoá trên các trang này thời gian bảo hành rất ngắn thậm chí không có bảo hành nên khách hàng mua bán ở các trang này thường là người rất am hiểu sản phẩm thì mới dám mua.

Tiến Anh