Người nối sóng vô tuyến điện kháng chiến vươn xa

Ông Nguyễn Văn Hên, Trưởng VPĐD Tập đoàn VNPT tại Tp.HCM trao quà của Tập đoàn cho ông Sáu Đại trong buổi gặp mặt cán bộ hưu trí đầu năm 2013 (dịp Tết Nguyên Đán 2012).

Trong chiến tranh, kẻ thù có rất nhiều âm mưu, thủ đoạn thâm độc cùng bao vũ khí chiến tranh tối tân, hạng nặng nhằm tìm diệt những mầm mống cách mạng, nhưng chúng không thể nào dập tắt được. Sóng vô tuyến điện kháng chiến của các cán bộ thông tin Vô tuyến điện (VTĐ) Nam Bộ vẫn tiếp tục vươn xa, tỏa rộng, nối Trung ương với các cơ sở cách mạng trong lòng địch, phục vụ đắc lực cho sự chỉ đạo, lãnh đạo cuộc kháng chiến giành thắng lợi. Ông Nguyễn Thành Danh (tức Sáu Đại), nguyên Trưởng Đài VTĐ Xứ ủy Nam Bộ, Trưởng Ban Thông tin liên lạc miền Nam, Tổng cục phó Tổng cục Bưu điện miền Nam, Giám đốc đầu tiên của Bưu điện TP.HCM là một trong những người góp phần nối Sóng vô tuyến điện kháng chiến vươn xa, tỏa rộng, phục vụ đắc lực cho cuộc kháng chiến giành thắng lợi.

Người ở lại

Sau Hiệp định Genève 1954, để phù hợp với tình hình mới, tháng 10/1954, Trung ương Đảng thành lập lại Xứ ủy Nam Bộ và bố trí thành hai bộ phận thường trực: Thường trực một đóng ở Cà Mau phục vụ đồng chí Lê Duẩn - Bí thư Xứ ủy Nam Bộ; thường trực hai đóng ở nội thành Sài Gòn và đây là cơ quan thường trực và Văn phòng Xứ ủy. Để phục vụ thông tin cho Xứ ủy, tổ chức đã bố trí 01 đài VTĐ phục vụ ở Cà Mau và 01 đài ở Sài Gòn.

Được Đảng giao nhiệm vụ ở lại, đối với ông Sáu Đại là niềm vui sướng, tự hào nhưng cũng không tránh khỏi suy tư trước không khí hồ hởi, phấn chấn của mọi người đang rầm rập chuẩn bị chuyển quân tập kết ra Bắc với những ước mơ về học tập, xây dựng đất nước trong hòa bình. Ở lại cũng đồng nghĩa với việc tiếp tục phải đối mặt với hiểm nguy trong một trận tuyến mới, đan xen với kẻ thù mà ông chưa hề có kinh nghiệm.

Đài do ông Sáu Đại phụ trách biên chế rất tinh gọn, gồm 2 báo vụ và 1 cơ công, kể cả ông. Vì phải hoạt động bí mật nên đài sử dụng một máy phát 3W sử dụng pin - tự chế, còn máy phát 15W cùng nguồn điện máy nổ - chiến lợi phẩm đánh đồn Long Mỹ, huyện Châu Thành và 1 bộ GRC9 - chiến lợi phẩm đánh tàu Pháp trên kênh Chợ Gạo (đang dùng) được đưa đi cất giữ, sau này có điều kiện sẽ dùng. Do công suất phát nhỏ, lại phải làm việc trong hầm bí mật, không thể đưa anten lên cao nên đài của ông chỉ phục vụ thông tin cho tỉnh ủy Mỹ Tho, không thể liên lạc với Trung ương.

Bấy giờ, chính quyền Ngô Đình Diệm ráo riết thi hành chính sách “Tố cộng, diệt cộng” nên đài hoạt động rất khó khăn. Để giữ bí mật, đài chỉ làm việc vào ban đêm và phải chuyển địa điểm liên tục, lúc thì ở nhà cơ sở cách mạng, trong hầm bí mật, khi thì ở kênh rạch, rừng tràm… Đài của ông Sáu bám trụ lâu nhất tại cơ sở cách mạng ở xã Qươn Long, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang. (Sau này, Tập đoàn VNPT đã đầu tư xây Nhà bia lưu niệm Đài Vô tuyến điện Xứ ủy Nam bộ (1955 – 1957) tại đây). 

Ít lâu sau, để phục vụ thông tin tốt hơn, ông Sáu cố công mày mò, tự chế lại chiếc máy phát 3W để có thể liên lạc được với Trung ương và đã thành công. Theo ông, việc này rất có ý nghĩa bởi trong điều kiện lúc ấy, để liên lạc với Trung ương phải có máy phát 30W hoặc tối thiểu cũng phải là máy phát 15W mới đủ sức vươn xa như thế.

Tháng 5/1956 Xứ ủy Nam bộ tạm lánh sang Campuchia. Lúc này đài phục vụ Xứ ủy vẫn do ông Sáu phụ trách, đóng ở cặp biên giới. Nhằm cắt đứt “mạch máu liên lạc”, địch tổ chức vây ráp, lùng sục đài rất dữ. Chúng đã bắt đồng chí Chín Sinh (một cán bộ của Đài) và đem ảnh ông Sáu Đại cho đồng bào nhận mặt. Để thoát thân, ông đã nhờ được một em bé giả làm người thân dẫn đường, thoát khỏi vòng vây.

Cuối năm 1960, Xứ uỷ Nam Bộ cho thành lập Cụm đài B8 Thông tin trực thuộc Văn phòng Xứ ủy do ông Sáu Đại làm Trưởng Ban. Tháng 10/1961, Cụm đài B8 được chuyển thành Ban Thông tin liên lạc Trung ương Cục R, chỉ đạo mạng lưới VTĐ toàn miền Nam.

Xây dựng Trường đào tạo cán bộ thông tin liên lạc vô tuyến

Do nhu cầu phục vụ thông tin trên các chiến trường, ngày 14/2/1961, Xứ ủy Nam Bộ cho thành lập Trường thông tin liên lạc vô tuyến điện Lý Tự Trọng. Ông Sáu Đại vinh dự được Xứ ủy giao trọng trách phụ trách trường; chịu trách nhiệm đào tạo chuyên môn là ông Hai Tiến, vốn là một viên chức Bưu điện của chính quyền Pháp đi theo cách mạng.

Trường có nhiệm vụ đào tạo cán bộ nghiệp vụ cơ công, báo vụ để bổ sung cho Ban Thông tin Trung ương Cục và các khu ủy, tỉnh ủy trong toàn B2. Ngày khai giảng khóa đầu tiên, trường vinh dự được các đồng chí Nguyễn Văn Linh, Phan Văn Đáng, Phạm Thái Bường, thay mặt Ban thường vụ Xứ ủy Nam Bộ đến dự và phát biểu chỉ đạo. Khóa học đầu có khoảng 20 học viên, học trong 6 tháng. 

Thế hệ trẻ VNPT tìm hiểu hoạt động của đài Vô tuyến điện trong kháng chiến tại Bảo tàng Bưu điện.

Việc sinh hoạt, học tập của trường lúc mới thành lập cực kỳ thiếu thốn và gian khổ. Vừa tổ chức việc dạy, học lại vừa phải tự xây dựng lán trại (lớp học), đóng bàn ghế, xây dựng hệ thống địa đạo xung quanh để đảm bảo cho việc học tập được liên tục trong mọi tình huống. Rồi còn phải huấn luyện sẵn sàng chiến đấu. Cuối mùa khô năm 1962, nhằm “san bằng” trường, ngụy quân Sài Gòn đã nhảy dù xuống Bàu Rã Trảng và tấn công theo ba mặt. Các cán bộ, học viên đã kiên cường chiến đấu bảo vệ trường, bảo vệ căn cứ và một học viên đã anh dũng hy sinh. 

Suốt thời gian hoạt động từ năm 1961 - 1965 và từ 1968 - 1974, Trường thông tin liên lạc vô tuyến điện Lý Tự Trọng đã đào tạo ra trên 500 học viên báo vụ, kỹ thuật điện đài vô tuyến điện cho các chiến trường và trên 20 học viên kỹ thuật, báo vụ cho Campuchia. Tập huấn nghiệp vụ cho hơn 100 báo vụ miền Bắc chi viện miền Nam, góp phần tăng cường, phát triển, hoàn chỉnh hệ thống thông tin liên lạc vô tuyến điện khu vực B2. 

Nội dung được đăng trên báo Bưu Điện Việt Nam số 47, 48, 51 và 52 ra ngày 19/4/2013