Những nỗi khổ khó nói của phụ nữ thời bao cấp

Những nỗi khổ, những câu chuyện cười ra nước mắt thời bao cấp được con trai và con gái cố nhà văn Kim Lân hồi tưởng lại.

{keywords}
Thiếu thốn, khó khăn thời bao cấp khiến những chuyện khó nói của phụ nữ càng thêm bất tiện. Ảnh: Tư liệu

Ngồi trong căn nhà ở ngõ 424 đường Trần Khát Chân (Hà Nội), ông Nguyễn Tiến Dũng và bà Nguyễn Thị Hiền - con trai và con gái nhà văn Kim Lân nhớ lại những ngày tháng khó khăn của thời kỳ bao cấp.

Ông Dũng được mọi người trong nhà gọi vui là ‘quản gia đỏ’ vì ông luôn sát cánh cùng mẹ lo chuyện ăn uống, cơm nước cho cả gia đình 7 người con. Cũng chính vì thế mà ông rất tường tận những câu chuyện bếp núc trong nhà.

Nhắc đến thời bao cấp, ông nói, có một thứ mà không ai có thể quên được, đó là tem phiếu. ‘Chỉ trừ dân buôn có tiền ra chợ đen mua đồ, còn lại tất tật đều mua bằng tem phiếu, từ gạo, thịt, đường, mắm… cho tới bó lá dong’.

Cảnh xếp hàng từ 5 giờ sáng đến 9-10 giờ trước cửa hàng mậu dịch là hình ảnh quen thuộc . ‘Đi mua hàng là phải cầm theo mũ nón, rổ rá hoặc kiếm một viên gạch bọc tờ giấy ghi tên để cùng lúc mua được mấy thứ. Đang xếp hàng bên này phải ngó sang bên kia xem đến lượt mình chưa. Có những hôm xếp hàng từ 5 giờ sáng, 10 giờ đến lượt mình thì hết hàng, đành ra về tay trắng’.

Ông Dũng nhớ lại, tiêu chuẩn của nhân dân khoảng 3 lạng thịt/ tháng. Nếu ai muốn ăn nhiều hơn thì phải mua thịt chân giò, thịt thủ… được tính một nhân đôi, không bao giờ dám mua thịt nạc. Hôm nào mua được chân giò thì rất sung sướng.

‘Tem phiếu sắp hết hạn mà chưa mua được hàng là hai mẹ con tôi cuống lên, chỉ đợi xem loa có thông báo gia hạn không. Được gia hạn thêm mấy ngày là mừng lắm’, ông nói.

Thời thiếu ăn, ông Dũng vẫn nhớ cảnh chia phần mỗi bữa cơm. ‘Nhà đông con, mỗi bữa ăn đều phải chia phần. Ví dụ ăn đậu, ăn thịt thì mẹ chia mỗi đứa 3 miếng. Phải chia như thế chứ không thì ào ào hết ngay’ - ông cười khi nhớ lại.

Ăn độn là khái niệm quen thuộc với hầu hết người dân thời bao cấp. Ngoài bột mỳ còn có món ngô răng ngựa để ăn độn. ‘Ngô rất cứng, phải ngâm vôi rất lâu, bung mãi mới ăn được’ – ông Dũng kể. 

‘Mỗi dịp Trung thu qua đi, nếu muốn mua gói thuốc lá Trường Sơn là phải mua kèm thêm cái đầu sư tử bán ế. Dân ăn chơi mua bia vài hào thì lại phải mua kèm đồ ăn mất vài đồng’.

‘Cái câu ‘gạo châu củi quế’ trong thời bao cấp là ý chỉ gạo quý như ngọc trai, củi quý như quế. Tôi còn nhớ, khi nào kiếm được bó củi là bày ra phơi cẩn thận, gọn gàng từng thanh một như thể đếm xem có mất thanh nào không’.

Một món gia vị quan trọng khác và cũng quý hiếm không kém là nước mắm. Thời ấy, mỗi nhà được tiêu chuẩn 1 lít nước mắm/ tháng. Để đủ ăn, người ta đổ nước lọc vào đun, cho thêm muối, sau đó pha vào nước mắm.

{keywords}
Bà Nguyễn Thị Hiền và ông Nguyễn Tiến Dũng - các con của nhà văn Kim Lân. Ảnh: Nguyễn Thảo

Ông Dũng kể, ngày đó nhà văn Kim Lân được chế độ phiếu C, mua hàng ở phố Nhà Thờ. Chế độ này, tuy không bằng chế độ cao cấp mua hàng ở phố Tôn Đản nhưng vẫn tốt hơn rất nhiều so với mua ở cửa hàng mậu dịch ngoài chợ.

‘Lương cụ Lân được 140 đồng. Thời sơ tán, gia đình sống chủ yếu dựa vào nghề sửa chữa quần áo của cụ bà’.

‘Vì thế mà tôi nắm rõ cả những nỗi khổ trong ăn mặc của phụ nữ thời ấy. Áo ngực phụ nữ may từ vải vụn được chần đi chần lại cho dày lên, sau đó uốn cho nhọn hoắt như cái phễu’, ông Dũng nói.

Theo lời ông Dũng, ‘Phụ nữ đến tháng thì khổ lắm, phải dùng vải màn gấp lại, dùng xong lại giặt đi lần sau dùng tiếp. Dùng nhiều đến nỗi miếng vải màn chuyển thành màu cháo lòng'.

'Ngày ấy, hiếm người đi may quần áo mới, mà chủ yếu là sửa chữa, cứ rách là lại ‘tích kê’’.

Nhớ lại những ngày đi sơ tán, ông Dũng kể tiếp, mỗi nhà cứ quây một miếng đất dưới chân đồi để trồng rau. ‘Đi học về thấy phân trâu ngoài đường cũng phải cắm cái que vào xí chỗ, để người ta biết là nó có chủ rồi. Phân ấy mang về bón cho rau’.

Ăn còn thiếu, sách để học cũng phải rút thăm. Người rút được quyển Hóa học, người được quyển Văn, thế là học chung. Cặp sách con gái được may từ vải vụn nhiều màu sắc, hình dáng khác nhau. Con trai thì cứ thế nhét sách vở vào cạp quần.

Nhớ lại những gian khổ thời bao cấp, bà Nguyễn Thị Hiền ngồi cạnh góp chuyện: ‘Chính vì đói khổ như thế nên trẻ con rất háo hức mỗi dịp lễ Tết. Cả năm mới được ăn bánh chưng nên bọn trẻ con ngồi trông bánh chín cả đêm. Mẹ tôi cho các con mỗi đứa tự gói một cái bánh nhỏ, tự ghi tên mình. Cảm giác bồi hồi khi vớt những chiếc bánh nóng hổi ra khỏi nồi, bây giờ không thể nào có được nữa’.

Kỷ niệm thời bao cấp trong trí nhớ của con trai GS Nguyễn Xiển

Kỷ niệm thời bao cấp trong trí nhớ của con trai GS Nguyễn Xiển

Những tài sản quý nhất thời ấy được đúc kết trong câu vè ‘Một yêu anh có Sei-cô. Hai yêu anh có Pơ-giô cá vàng. Ba yêu anh có hộ khẩu đàng hoàng…’

Nguyễn Thảo – Ngọc Trang

tin nổi bật

Chàng trai ‘cõng mẹ đi học’ khiến triệu người xúc động giờ ra sao

Sau khi được mệnh danh là hình mẫu đạo đức quốc gia và giúp mẹ khỏi bệnh, chàng trai đã có sự thay đổi khiến nhiều người bất ngờ.

Cha mẹ thông minh thường áp dụng 2 quy tắc này để dạy con

Mỗi khoảnh khắc, khi bạn nhìn thấy một đứa trẻ, bạn cũng nhìn thấy chính mình. Khi bạn giáo dục con, bạn cũng đang tự giáo dục và kiểm tra nhân cách của chính mình.

Chi tiêu 'thời bão giá': Mua sắm tối giản, thư giãn tại nhà

Tôi luôn có quy định rõ ràng, nhiệt độ mùa hè từ 35 độ trở lên, buổi trưa mới được bật điều hòa. Không có chuyện bật điều hòa đắp chăn cho dễ ngủ.

Mẹ Việt ân hận tột cùng sau lần đoạn tuyệt bí ẩn của vợ chồng Pháp

Sau ngày bất ngờ mất liên lạc với đôi vợ chồng Pháp, bà Hồng sống trong nỗi hối hận tột cùng. Bà quay quắt cùng ước muốn được gặp lại con dù chỉ một lần duy nhất.

Tỷ phú giàu nhất châu Á không phô trương lối sống xa hoa

Gautam Adani đón sinh nhật lần thứ 60 với khoản quyên góp từ thiện 7,7 tỷ USD và bữa tiệc giản dị bên gia đình, nhân viên.

Một năm kèm con học đến khuya, ông bố khóc ròng khi nhìn điểm thi

Mới đây, người dùng mạng Trung Quốc chia sẻ clip một ông bố khóc nức nở khi biết điểm thi của con trai khiến nhiều người đồng cảm.

Giữa trưa 'rang mình' trên đồng nước mặn

Giữa cái nắng như thiêu như đốt, nghề làm muối được xem là một nghề vất vả nhất bởi nhiệt độ ngoài trời cộng với vị mặn của muối khiến không khí nơi đây ngột ngạt, bỏng rát.

Vợ vui vẻ, gia đình sẽ hạnh phúc

Theo nghiên cứu, mức độ hài lòng của người mẹ có tác động lớn đối với hạnh phúc của cả gia đình, trong đó có sức khỏe tinh thần của con cái.

Cách gọi chế giễu không phụ nữ nào muốn nghe ở Hàn Quốc

Là cụm từ chỉ phụ nữ trung niên, đã kết hôn và có con ở Hàn Quốc, "ajumma" dần mang thêm hàm ý chế giễu, xúc phạm.

Nữ bác sĩ bất ngờ được tỏ tình sau 24h gặp mặt chàng trai Tây

Nụ cười tỏa nắng của cô bác sĩ đa khoa khiến anh chàng người Colombia say mê và trúng tiếng sét ái tình. Anh quên luôn rào cản về ngôn ngữ, văn hóa, quyết định tỏ tình với cô gái chỉ sau 24 giờ gặp mặt.

Bác xe ôm, bà vé số đau đầu tính bữa ăn thời bão giá

“Bão giá” tác động đến từng bữa ăn, giấc ngủ của những lao động nghèo khiến họ chật vật thích nghi.

Gia đình là nơi có tình vợ chồng thiêng liêng

Chẳng ai có thể dự đoán tương lai 5, 10 năm nữa. Vì vậy hãy trân trọng từng khoảnh khắc hiện tại. Hãy sống trọn từng giây khi còn bên nhau.

Cô dâu nhảy với tấm bìa in hình người mẹ quá cố

Một video ghi lại khoảnh khắc cảm động khi cô dâu nhảy với một tấm bìa cứng in hình người mẹ quá cố trong ngày cưới.

Ông lão có khu vườn nổi tiếng: Muốn chỉ bí quyết cho người yêu cây

Nhiều năm kinh nghiệm trong nghề, ông Tám Râu đã tìm ra cách giúp các loại cây trong vườn mình ra trái quanh năm với thu nhập gần trăm triệu mỗi tháng.

Bố mẹ Quốc Cơ, Quốc Nghiệp kể về thời trẻ: Lúc đó tội nghiệp các con lắm

Một mình gánh vác gia đình nên ông Thanh có phần gia trưởng. Ông dạy con rất nghiêm khắc và quy tắc khiến bà Nga nhiều lúc thấy xót xa.