Nóc Tháp Rùa từng có tượng Thần Tự Do?

So với bức tượng nổi tiếng đặt ở New York thì tượng thần tự do ở Hà Nội có một số phận chìm nổi hơn nhiều và cái kết thúc đặc biệt của nó như một cách người Việt muốn tuyên bố với thế giới.

So với bức tượng nổi tiếng đặt ở New York thì tượng thần tự do ở Hà Nội có một số phận chìm nổi hơn nhiều và cái kết thúc đặc biệt của nó như một cách người Việt muốn tuyên bố với thế giới. Giờ đây, bức tượng không còn nữa và một phần đồng trong pho tượng tượng phật A Di Đà của làng Ngũ Xá ngày nay là được lấy từ tượng này.

Người Mỹ nói chung và người dân New York nói riêng coi tượng thần tự do là biểu tượng đáng tự hào của họ. Đây là tác phẩm của các nhà kiến trúc, điêu khắc Pháp thế kỷ 19. Năm 1875, chính phủ Pháp đã đặt hàng kiến trúc sư Bartholdi một bức tượng để tặng cho chính phủ Mỹ nhân kỷ niệm 100 năm ngày quốc khánh Mỹ.

Phải mất gần 10 năm, Bartholdi mới hoàn thành công trình tượng thần tự do khổng lồ với khối lượng 204 tấn này. Năm sau, tượng được đưa lên tàu chiến Mỹ đem về đặt ở cảng New York.

Tượng Thần Tự Do trên nóc Tháp Rùa do R. Duboil chụp.


Khi trao tặng tượng Thần Tự Do khổng lồ cho nước Mỹ, người Pháp có giữ lại cho mình một phiên bản nhỏ (cao 11 mét) cũng bằng đồng, đặt cạnh chiếc cầu bắc qua sông Seine. Đồng thời cũng có một phiên bản khác nhỏ hơn nữa, (chiếm tỷ lệ 1/16 của pho tượng chính, tức khoảng 2,85m). Phiên bản nhỏ nhất này đưa sang triển lãm tại Hội chợ Đấu xảo Hà Nội (nay là Cung văn hóa Hữu Nghị Việt - Xô) năm 1887.
Tượng Công lý, thường được dân gian gọi là tượng Bà Đầm Xòe

 
Khi làm pho tượng tặng cho nước Mỹ, Bartholdi đã khéo léo giải quyết vấn đề giãn nở của kim loại qua tấm váy lòe xòe của pho tượng. Người Hà Nội lúc ấy không quan tâm đến lịch sử của pho tượng mà chỉ gọi là tượng "Bà đầm xòe".
 

Lúc đầu tượng được đặt ở vườn hoa trung tâm gần tòa công sứ (nay là vườn hoa Lý Thái Tổ). Sau đó, vào năm 1891, chính quyền thực dân Pháp ở Đông Dương muốn thay vào đó tượng Pôn Be (paul Bert) - viên cai trị đầu tiên ở Đông Dương, nên đã hạ tượng bà đầm xòe xuống.

Trong lúc còn chờ xây dựng bệ đá đặt tượng Pôn Be và tìm vị trí mới đặt tượng bà Đầm Xòe, cả hai bức tượng bị hạ xuống nằm chỏng trơ trên nền cỏ. Vì sự kiện đó trẻ con Hà Nội thời đó có câu vè châm biếm:

“Ông Pôn Be lấy bà đầm Xòe
Trước nhà kèn ò e í e”

Lúc ấy, báo chí Pháp thảo luận rất nhiều về vị trí đặt pho tượng này. Có nên đặt nó trên nóc Tháp Rùa không? Và nếu đặt thì tượng Thần Tự Do sẽ quay mặt về hướng nào? Sau nhiều cuộc tranh cãi cuối cùng chính quyền thực dân Pháp ở Hà Nội quyết định đặt tượng bà đầm xòe trên nóc tháp Rùa mà họ gọi là ngôi đền nhỏ.

Bức tượng được đặt ở đó từ năm 1891 đến 1896. Mặt tượng hướng về phía đông tức là khu vực vườn hoa Lý Thái Tổ ngày nay. Dư luận lúc đó phản đối dữ dội: đứng ở vườn hoa chưa đủ cao sao mà còn đòi lên đỉnh Tháp Rùa!

Pho tượng Thần Tự Do tại Vườn hoa Cửa Nam trước khi bị giật đổ

Cuối cùng, "Bà Đầm xòe" được chuyển đến vườn hoa Neyret phía tây hồ Hoàn Kiếm - tức là Vườn hoa Cửa Nam gần Thư viện Quốc gia để đứng đó trong nhiều năm trong sự thờ ơ của dân chúng.

Bản tin trên báo Đông Pháp ngày 2/8/1945 cho biết, pho tượng "Bà đầm xoè" bị giật đổ 9 giờ 45 phút ngày 1/8/1945


Rồi đến năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, thị trưởng Thành Phố Hà Nội là bác sĩ Trần Văn Lai muốn xóa bỏ tàn tích xâm lược nên ông quyết định sửa đổi tên đường và giật đổ tất cả những tượng mà Pháp dựng lên ở Hà Nội như Thống chế Foch, tên buôn súng Jean Dupuis và đương nhiên Bà Đầm xòe không thoát khỏi số phận hẩm hiu. Trong cao trào yêu nước này, dân Hà Nội lại có dịp hát châm biếm rằng:

Bôn-be với mụ Đầm Xòe
Ta kéo chúng xuống, ta đè chúng lên !

Tượng đầm xòe vườn Neyret


Với ý tưởng đúc tượng phật Adiđà lớn nhất Việt Nam, dân làng Ngũ Xã đã quyên góp mua đồng, thu nhặt lượng đồng ở bức tượng bà đầm xòe này về gom đúc thành bức tượng nặng 16 tấn, ngự trên tòa sen.

Như vậy là hiện nay bức tượng nữ thần tự do đang nằm trong pho tượng phật Adiđà với gương mặt rạng ngời như cảm thông, luôn muốn cứu vớt những nỗi đau trần thế tại chùa của làng Ngũ Xã. Sự “hoá thân” âu cũng là hòa quyện của hai nền văn hoá Đông - Tây.
  • Hải Bình (tổng hợp)

tin nổi bật

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Ứng phó bão số 4 với phương châm 'cẩn tắc vô áy náy'

Đó là chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan tại chuyến kiểm tra hiện trường công tác phòng, chống bão số 4 trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Người dân miền Trung đổ xô đi mua vật dụng chèn chống bão

Người dân Đà Nẵng hối hả đi mua đồ, dụng cụ chằng chống nhà cửa trước khi bão số 4 đổ bộ. Trong khi dân quân, bộ đội trên địa bàn TP Tam Kỳ (tỉnh Quảng Nam) hỗ trợ người dân đối phó với bão Noru.

Đà Nẵng dừng họp chợ, người lao động nghỉ làm từ 12h ngày 27/9 để tránh bão số 4

Từ 12h ngày 27/9, Đà Nẵng tạm dừng họp chợ truyền thống; tất cả cán bộ công chức viên chức, người lao động, công nhân… nghỉ làm việc để tránh bão.

Hàng loạt lãnh đạo và nguyên lãnh đạo Sở ngành ở Đồng Nai bị kỷ luật

Nhiều cá nhân là lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các sở ngành ở Đồng Nai để xảy ra nhiều vi phạm, thiếu sót trong quá trình công tác bị kỷ luật.

Hội nghị trực tuyến toàn quốc về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công

Sáng ngày 26/9, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc về đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công và thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Bắt khẩn cấp nhóm côn đồ xông vào bệnh viện truy sát, đập phá

Công an TP Tân An, tỉnh Long An cho biết, đã bắt khẩn cấp nhóm côn đồ xông vào bệnh viện truy sát người và đập phá thiết bị y tế tại Bệnh viện đa khoa Long An.

Công an Đà Nẵng xuyên đêm giúp dân chống bão Noru

Công an Đà Nẵng có mặt ở bãi biển, khu vực nguy cơ cao giúp người dân chằng chống nhà cửa, chuyển ngư cụ, thuyền thúng đến nơi an toàn

Hơn 60 huyện nguy cơ ngập lụt, quân đội sẵn sàng ứng phó với siêu bão Noru

Thượng tá Đỗ Duy Phương - đại diện Văn phòng Ủy ban ứng phó sự cố thiên tai và tìm kiếm cứu nạn cho biết, Bộ Chỉ huy quân sự các tỉnh đã chủ động làm việc với các địa phương sẵn sàng điều động lực lượng, phương tiện ứng phó với bão số 4.

Thủ tướng Cuba sắp thăm hữu nghị chính thức Việt Nam

Nhận lời mời của Thủ tướng Phạm Minh Chính, Thủ tướng Cộng hòa Cuba Manuel Marrero Cruz sẽ thăm hữu nghị chính thức Việt Nam từ ngày 28/9 đến ngày 2/10/2022.

Thủ tướng: Trời quang mây tạnh cũng tuyệt đối không chủ quan với bão Noru

Thủ tướng Phạm Minh Chính lưu ý, tuyệt đối không lơ là, chủ quan, mất cảnh giác trước cơn bão Noru và đặc biệt là không để người dân chủ quan, lơ là, mất cảnh giác.

Quảng Nam, Quảng Ngãi kế hoạch sơ tán gần 500 nghìn dân tránh bão số 4

Quảng Nam dự kiến sơ tán 401.901 người nếu bão Noru trở thành siêu bão, con số này ở Quảng Ngãi gồm hơn 84 nghìn người.

Siêu bão Noru: Bộ GTVT yêu cầu sẵn sàng ứng phó sự cố

Bộ GTVT vừa có công điện về việc ứng phó với cơn bão gần Noru trên biển Đông đang di chuyển nhanh, cường độ mạnh, có khả năng ảnh hưởng mạnh vào đất liền một số tỉnh miền Trung.

Phổ Yên trước lễ công bố thành lập thành phố

Tiến độ thực hiện các công trình chỉnh trang đô thị tại khu vực trung tâm, quảng trường và một số tuyến đường ở Phổ Yên (Thái Nguyên) đang được đẩy nhanh tiến độ để đảm bảo hoàn thành trước ngày lễ công bố thành lập thành phố.

Siêu bão Noru sẽ quần thảo liên tục 4 giờ trong đất liền Quảng Ngãi - Huế

Theo nhận định của chuyên gia, khoảng 6h sáng ngày 28/9, tâm bão tiếp cận đất liền và nó duy trì hoạt động liên tục 4 giờ, khu vực được dự báo là Quảng Ngãi, Quảng Nam và Đà Nẵng sau đó đến TT-Huế và Tây Nguyên.

Bão vào biển Đông, hơn 2.500 ngư dân Quảng Nam còn ở ngoài khơi

5h sáng 26/9, Ban chỉ huy PCTT và TKCN tỉnh Quảng Nam có báo cáo nhanh về công tác ứng phó với bão Noru.