Nữ lang y dân tộc Tày góp phần giữ ‘mạch sống’ thuốc Nam giữa đại ngàn

Đó là chị Nguyễn Thị Thái - người vừa được Liên hiệp các hội UNESCO Việt Nam vinh danh, ghi nhận những đóng góp trong gìn giữ và phát huy tinh hoa y học cổ truyền.

Theo nghề từ những ngày “tay nhuộm nhựa cây”

Chiều muộn, tại xưởng sản xuất dược liệu ở Bắc Quang, chị Nguyễn Thị Thái vừa trở về sau quãng đường gần 100km từ trung tâm Hà Giang. Chưa kịp nghỉ ngơi, bên trong nhà đã có nhiều bệnh nhân chờ sẵn, có người đi từ đêm, có người đến từ sáng sớm.

Sinh ra trong gia đình có 4 đời làm thuốc, tuổi thơ của chị Thái gắn liền với những chuyến theo bà, theo mẹ vào rừng tìm dược liệu. “Đôi bàn tay khi ấy lúc nào cũng nhuộm màu nhựa cây, những đêm thức trắng bên nồi thuốc… nhưng chưa bao giờ thấy khổ”, chị Nguyễn Thị Thái nhớ lại.

Chính môi trường ấy đã nuôi dưỡng tình yêu với cây thuốc Nam - nơi mỗi chiếc lá, mỗi rễ cây không chỉ là vị thuốc, mà còn là tri thức tích lũy qua nhiều thế hệ.

“Phần thưởng lớn nhất là nụ cười bệnh nhân”

Hơn 20 năm theo nghề, lương y Thái không dừng lại ở việc kế thừa bài thuốc gia truyền. Chị chủ động học tập bài bản về y học cổ truyền, hoàn thiện trình độ từ trung cấp đến đại học, đồng thời tham gia thực tập tại bệnh viện để đủ điều kiện hành nghề theo quy định.

Mỗi ngày, chị di chuyển hàng chục km để vừa học, vừa làm - một hành trình không dễ dàng, nhưng cần thiết để “chuẩn hóa” nghề thuốc Nam trong bối cảnh mới.

Điểm khác biệt của lương y Thái nằm ở tư duy kết hợp giữa kinh nghiệm dân gian và khoa học hiện đại. Thay vì chỉ dựa vào truyền miệng, chị nghiên cứu cơ chế bệnh lý, từ đó điều chỉnh bài thuốc phù hợp hơn. Cách làm này đã mang lại hiệu quả trong điều trị nhiều bệnh lý phức tạp như vô sinh hiếm muộn, bệnh phụ khoa.

Theo Thầy thuốc Ưu tú, Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Thị Đức, nguyên Chủ tịch Hội Đông y tỉnh Hà Giang, lương y Thái là người năng động, cầu thị, không ngừng học hỏi để nâng cao chuyên môn, đồng thời tích cực tham gia các hoạt động của hội và địa phương.

Dù sở hữu nhiều danh hiệu, với chị Thái, phần thưởng lớn nhất không phải là bằng khen, mà là niềm vui của người bệnh sau điều trị.

“Niềm vui của tôi là khi nghe tiếng khóc trẻ thơ của những gia đình từng tuyệt vọng, hay thấy bệnh nhân khỏe lại sau thời gian dài chống chọi với bệnh tật”, chị Thái chia sẻ.

Tại địa phương, nhiều người dân vẫn nhắc đến chị như một lương y giàu lòng trắc ẩn. Không ít trường hợp khó khăn, chị khám và cấp thuốc miễn phí, đặc biệt với những bệnh nhân hiếm muộn đã chạy chữa nhiều nơi.

Xây dựng “kho dược liệu sống” giữa núi rừng

Không dừng lại ở khám chữa bệnh, lương y Thái còn phát triển vùng trồng dược liệu với diện tích hàng hecta, đồng thời liên kết với người dân để nhân giống nhiều loại cây thuốc quý.

Xưởng sản xuất dược liệu gia truyền của chị được ví như “kho thuốc Nam sống” giữa đại ngàn - nơi lưu giữ và phát triển nguồn gen dược liệu bản địa. Đáng chú ý, quy trình bào chế dược liệu tại đây đã từng bước được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, cho thấy nỗ lực đưa thuốc Nam tiệm cận với các yêu cầu khắt khe của thị trường hiện đại.

Mô hình mà chị Thái hướng tới là kết hợp “dược liệu sạch - quản trị hiện đại - tình người”, trong đó yếu tố con người vẫn là trung tâm.

Giữa đại ngàn, hành trình của lương y Thái không chỉ là chữa bệnh, mà còn là nỗ lực gìn giữ một phần bản sắc văn hóa dân tộc - nơi tri thức bản địa được tiếp nối, phát triển và lan tỏa.