Một kỷ nguyên chia sẻ quyền lực chính trị mới đầy căng thẳng bắt đầu tại Washington khi phe Cộng hoà chính thức nắm quyền kiểm soát Hạ viện.

Ngày 5/1, Quốc hội khóa mới của Mỹ đã nhóm họp phiên đầu tiên và bầu ông John Boehner làm Chủ tịch Hạ viện. Trong bài phát biểu đầu tiên của mình, ông Boehner nhấn mạnh đến việc cắt giảm khoản thâm hụt kỷ lục của chính phủ và tạo việc làm.

Tân Chủ tịch Hạ viện Mỹ giơ chiếc búa nhận được từ bà Nancy Pelosi. Ảnh: AP
Sau bài phát biểu, ông Boehner đã tuyên thệ nhậm chức, tiếp đến là các nghị sĩ. Tân Chủ tịch Hạ viện cảnh báo với các nghị sĩ rằng, họ phải đối mặt “với những thách thức to lớn” về kinh tế khi đảng của ông đã sẵn sàng xem xét lịch trình nghị sự của ông Obama cũng như chú tâm vào mong muốn tái cử năm 2012 của Tổng thống Mỹ.

"Làm việc nỗ lực và những quyết định cứng rắn sẽ là điều cần thiết” vào thời điểm kinh tế Mỹ vật lộn để hồi phục từ cuộc suy thoái tồi tệ nhất kể từ thời Đại suy thoái những năm 1930, ông Boehner nhấn mạnh trong bài phát biểu nhậm chức.

Nghị sĩ đến từ Ohio xúc động lặng người, cầm khăn tay chấm mắt khi ông nhận chiếc búa, biểu tượng quyền lực từ tay Nancy Pelosi, nữ Chủ tịch Hạ viện đầu tiên của Mỹ, giờ đây làm lãnh đạo phe Dân chủ thiểu số.

Phe Cộng hòa cũng sung sướng khi vị trí được củng cố trong Thượng viện khi nhiều thành viên bảo thủ đã thắng thế qua cuộc bầu cử giữa kỳ, thời điểm cử tri Mỹ thất vọng vì kinh tế và tỉ lệ thất nghiệp cao dưới sự lãnh đạo của phe Dân chủ.

Các thành viên Cộng hòa đã thề sẽ cắt giảm mạnh chi tiêu, xóa bỏ những quy định “giết chết nghề nghiệp” của chính phủ, sắp xếp lại quy định thuế, xóa bỏ nhập cư trái phép, cắt giảm các quỹ ngoại giao và viện trợ nước ngoài, giám sát và điều tra chính quyền…

Đảng Cộng hòa còn đặt ra mục tiêu tổ chức bỏ phiếu ngày 12/1 để hủy bỏ luật cải tổ y tế Mỹ mà Tổng thống Obama đã ký - dĩ nhiên đây chỉ là bước đi mang tính biểu tượng vì phe Dân chủ chiếm đa số trong Thượng viện có thể ngăn cản việc này và Tổng thống cũng có quyền phủ quyết.

Tuy nhiên, đó là những động thái thể hiện nỗ lực của Boehner, một chính khách kỳ cựu với hai thập niên hoạt động ở Washington. Tân Chủ tịch Hạ viện, 61 tuổi nói: “Người dân bầu cho chúng ta để đối mặt và giải quyết các thách thức. Hôm nay chúng ta sẽ bắt đầu thực hiện mong muốn của họ".

Với tư cách là Chủ tịch Hạ viện và được hậu thuẫn bởi các ủy ban do Đảng Cộng hòa kiểm soát, ông Boehner có quyền lực khá lớn trong việc gây ảnh hưởng đến chương trình nghị sự ở Washington và gây khó dễ cho Nhà Trắng từ giờ cho đến khi diễn ra cuộc bầu cử tổng thống mới vào năm 2012.

Trong khi đó, phe Dân chủ trong Thượng viện, do lãnh đạo đa số Harry Reid dẫn dắt có kế hoạch thúc đẩy những quy định thay đổi làm phức tạp hóa các nỗ lực của phe thiểu số. Họ cũng cảnh báo phía Cộng hòa rằng, phía này sẽ phải phá vỡ sự phản đối của họ với các sáng kiến được Nhà Trắng ủng hộ trong suốt hai năm qua trong sự thỏa hiệp lưỡng đảng.

"Chúng ta phải làm việc nhiều hơn để giúp các gia đình trung lưu, tạo thêm việc làm, gia tăng độc lập năng lượng, cải tổ giáo dục trẻ em và ổn định hệ thống nhập cư”, Reid nói.

Các thành viên Cộng hòa đặt mục tiêu tập trung vào “Thông điệp Liên bang” hàng năm của Obama dự kiến đưa ra vào cuối tháng này - một cơ hội lớn để củng cố vị trí Tổng thống sau những gì mà ông gọi là “thất bại” hòm phiếu.

Lãnh đạo phe đa số trong Hạ viện Eric Cantor đã thúc giục Obama đưa ra những đề xuất để cắt giảm chi tiêu và cải tổ hệ thống thuế của Mỹ, gọi đó là “những cơ hội để chúng ta làm việc với nhau”.

Tại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ đã có cuộc điện đàm truyền thống với bà Pelosi và Cantor cũng như thư ký báo chí Robert Gibbs và hài hước nói rằng, ông hy vọng sẽ có buổi chơi gôn với Boehner, một tay chơi kỳ cựu.

Thư ký báo chí Gibbs đã cảnh báo các nghị sĩ Cộng hòa ở Hạ viện là sẽ chống lại việc họ sử dụng quyền lực mới để điều tra cái gọi là “tư tưởng phe phái” trong chính quyền. Người phát ngôn hàng đầu của Tổng thống, ông Robert Gibbs cũng đã chính thức thông báo sẽ từ chức vào tháng hai tới để trở thành một cố vấn chính trị bên ngoài.

Người ta đang trông chờ một cuộc thay đổi nhân sự lớn ở Nhà Trắng, để giúp Obama lấy đà cho cuộc đua tái tranh cử. Rất có khả năng William Daley - nguyên Bộ trưởng Thương mại dưới thời Clinton có thể đảm nhận vị trí Chánh văn phòng Nhà Trắng. Tổng thống Mỹ cũng sớm thông báo về người lãnh đạo mới của Hội đồng Kinh tế quốc gia sau sự ra đi của Lawrence Summers năm trước.

Đảng Cộng hòa bị mất quyền kiểm soát Hạ viện năm 2006 giữa lúc tỉ lệ tín nhiệm của Tổng thống George W Bush bị sụt giảm mạnh. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra 3/11/2010, phe Cộng hòa đã giành lại được thế đa số trong Hạ viện, chấm dứt nhiệm kỳ của Nancy Pelosi - nữ Chủ tịch Hạ viện đầu tiên trong lịch sử Mỹ. Cộng hòa cũng giành thêm được 6 ghế trong Thượng viện.

Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh nước Mỹ đang đối mặt với nhiều thách thức: tỉ lệ thất nghiệp cao (9,6%), thu hồi nhà đất thế nợ ở con số kỷ lục, mức tăng trưởng đáng thất vọng và người dân không còn đủ kiên nhẫn khi cho rằng kinh tế tăng trưởng quá chậm.

  • Thụy Phương (Theo Foxnews, BBC, AP)