Phần mềm nguồn mở được kỳ vọng là đối trọng với Microsoft. Nhưng thực tế cho thấy, khả năng thay thế của phần mềm nguồn mở phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Ảnh: Minh hoạ

Phần mềm nguồn mở: Mở mà không dễ “gần”

Khả năng thay thế của các sản phẩm phần mềm nguồn mở phổ biến như OpenOffice ở thời điểm hiện nay còn thấp.

Từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành chỉ thị yêu cầu các cơ quan nhà nước sử dụng các phần mềm có bản quyền, thị trường PMNM đã có ngay những phản ứng tích cực. Mới đây, Công ty Cổ phần Công nghệ thông tin Bình Dương công bố chương trình “Mang ứng dụng văn phòng về nhà với giá 2 đô la Mỹ” bằng phần mềm nguồn mở BIT OpenOffice nhằm kêu gọi người dùng sử dụng phần mềm nguồn mở hợp pháp, giá rẻ thay vì phải mua Microsoft Office với giá vài trăm USD.

Ông Hà Thân, Giám đốc công ty phần mềm Lạc Việt:

“Với khối chính phủ, khi nói đến PMNM người ta nghĩ đó là những sản phẩm miễn phí, còn với giới nghiên cứu lại coi đó là cơ hội để mày mò, tự do thay đổi. Thực tế những sản phẩm PMNM tin cậy không phải là miễn phí, bên cạnh chi phí hỗ trợ triển khai, nhiều PMNM bán tốt trên thị trường đều có cả phí bản quyền và phí dịch vụ hỗ trợ”

Công ty phần mềm Nhất Vinh lâu nay chỉ tập trung vào các giải pháp ứng dụng lớn giờ đây cũng bắt đầu hướng đến cung cấp dịch vụ ứng dụng văn phòng trên nền nguồn mở. Ông Lê Trung Nghĩa, Giám đốc công ty Nhất Vinh cho biết công ty này vừa thay thế toàn bộ các máy tính của công ty chạy trên phần mềm của Microsoft bằng phần mềm OpenOffice. Mục tiêu của Nhất Vinh, theo ông Nghĩa, “không chỉ để giảm chi phí mà đây là cách để công ty tích luỹ kinh nghiệm nhằm phát triển dịch vụ hỗ trợ cho các đơn vị có nhu cầu chuyển sang dùng phần mềm OpenOffice trong thời gian tới”.

Ông Phùng Văn Ổn, Giám đốc Trung tâm Tin học, Bộ Giao thông Vận tải cho rằng “với việc Chính phủ cam kết tôn trọng bản quyền, PMNM sẽ có cơ hội phát triển vì chi phí sở hữu thấp hoặc bằng không. Hơn thế, yên tâm có cam kết của Chính phủ về vấn đề bản quyền, các doanh nghiệp sẽ có động lực để hướng đến phát triển những sản phẩm dựa trên PMNM”.

Theo ông Nguyễn Long, Tổng thư ký Hội Tin học Việt Nam, khi tôn trọng bản quyền phần mềm, các bộ ngành và địa phương nên tính đến khả năng đầu tư của mình. Nếu chỉ đầu tư cho phần mềm nguồn đóng thì đó là con số khổng lồ. Ông Long cho biết hiện đã có một số sản phẩm PMNM có thể thay thế được các sản phẩm nguốn đóng, điển hình như phần mềm OpenOffice có tính năng tương đương với bộ Microsoft Office đắt đỏ.

OpenOffice khó thay thế Microsoft Office

Tuy nhiên, thực tế tại một số nơi đã ứng dụng OpenOffice cho thấy việc đưa phần mềm này thay thế cho bộ Microsoft Office là không dễ dàng mặc dù chúng có những tính năng và giao diện gần như nhau. Ngân hàng Sài Gòn Thương tín (Sacombank) là một điển hình trong việc sử dụng các sản phẩm PMNM. Với khoảng 4.000 máy tính sử dụng các sản phẩm PMNM, Sacombank cho biết họ đã tiết kiệm được khoảng 1 triệu USD tiền mua bản quyền phần mềm. Nhưng mới đây, ngân hàng này đã quyết định ký hợp đồng mua bản quyền phần mềm của Microsoft.

Ông Quách Tuấn Ngọc, Giám đốc Trung tâm Tin học, Bộ GD&ĐT:

“Phần mềm nên chọn mua cho thiết thực, đúng những gì cần thiết. PMNM miễn phí hoặc giá rẻ chỉ được khoảng 50% tính năng, những PMNM chất lượng dùng được cũng cần phải có tiền, nhiều khi cũng đắt ngang nguồn đóng. Thực tế chúng tôi đã mua nhiều loại PMNM giá lên tới cả ngàn USD”

Theo ông Tào Thanh Danh, Phó tổng giám đốc Sacombank, bộ OpenOffice có những tính năng tương tự và giao diện rất gần gũi với Microsoft Office. Tuy nhiên, theo ông Danh “phần mềm thương mại có nhiều tính năng cao cấp và có tính ổn định cao hơn. Vì thế, chúng tôi phải dùng song hành cả phần mềm nguồn đóng và nguồn mở để đảm bảo khả năng hội nhập và tránh rủi ro”.

Sở BCVT Khánh Hoà cũng đang ứng dụng thử nghiệm OpenOffice với một số máy tính. Ông Nguyễn Kim Hoà, Giám đốc Sở BCVT Khánh Hoà cho hay phần mềm này có thể đáp ứng được các yêu cầu cơ bản của nhân viên văn phòng. Những đơn vị chưa dùng nhiều CNTT có thể chuyển đổi ngay sang phần mềm này, nhưng theo ông “với những đơn vị đã ứng dụng nhiều thì việc chuyển đổi cần có lộ trình”.

Sử dụng phần mềm nguồn mở phải có quyết tâm

Hơn nữa, việc ứng dụng PMNM đòi hỏi phải có quyết tâm của những lãnh đạo. Thực tế tại Sacombank cho thấy muốn ứng dụng PMNM thành công, lãnh đạo phải thực sự quyết liệt và phải có những biện pháp hành chính mạnh bắt buộc nhân viên thay đổi thói quen sử dụng các sản phẩm nguồn đóng. Bên cạnh đó, việc triển khai PMNM đòi hỏi phải có đội ngũ hỗ trợ khi cần. Theo ông Hà Thân, Giám đốc Công ty phần mềm Lạc Việt, làm PMNM phải có đội ngũ đông đảo những người hiểu biết. Trong khi đó Việt Nam hiện có rất ít người có trình độ về PMNM. Vì thế, ông Thân cho rằng “ở thời điểm hiện nay PMNM chưa thể ứng dụng rộng rãi tại Việt Nam, ngoại trừ một số công ty đội ngũ nhân viên có kiến thức tin học tốt.”

Trên bình diện chung, PMNM có ưu điểm là mã nguồn mở, miễn phí. Nhờ mã nguồn mở, người dùng có thể tự do nghiên cứu, tự do phát triển thành những sản phẩm của riêng mình. Phần mềm này cũng không phụ thuộc vào một nhà cung cấp dịch vụ nào. Nhưng hạn chế của PMNM là thiếu đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật kịp thời, các thiết bị và các ứng dụng hỗ trợ cho PMNM cũng chưa phong phú như với phần mềm nguồn đóng. Hơn nữa, chưa có sự hỗ trợ của ngành đào tạo, việc sử dụng PMNM đòi hỏi phải đào tạo từ đầu với chi phí tốn kém.

Đỗ Duy