Những dự án đào tạo phần mềm nguồn mở như thế này đã không đem lại hiệu quả như mong muốn. Ảnh: CTV

Phần mềm nguồn mở: Tránh “một tiền gà, ba tiền thóc”

Lợi, hại của phần mềm nguồn mở trong mắt người đã và đang sử dụng trực tiếp.

Một số doanh nghiệp đã trải nghiệm sử dụng phần mềm nguồn mở (PMNM) cho rằng PMNM khó có khả năng thay thế các phần mềm thương mại khác. Nếu sử dụng phần mềm nguồn mở thì phải có quyết tâm từ lãnh đạo.

Việc bảo hành, bảo trì cho PMNM sẽ gặp không ít khó khăn. Mặt khác, trước tiến độ phát triển, cải tiến không ngừng của công nghệ phần mềm thì sự tiến triển PMNM sẽ chậm hơn phầm mềm thương mại một bước”            

Ông Phạm Kim Sơn, Giám đốc Sở BCVT Đà Nẵng

Kinh nghiệm từ Ngân hàng Sài Gòn Thương tín (Sacombank), bắt đầu ứng dụng PMNM OpenOffice từ năm 2004, cho thấy muốn ứng dụng PMNM thành công, người lãnh đạo phải thể hiện rõ vai trò và quyết tâm của mình, quan tâm sâu sát đến các giai đoạn triển khai và theo dõi tiến độ thực hiện để chỉ đạo kịp thời. Bên cạnh đó cũng cần người có kinh nghiệm và hiểu rõ về các ứng dụng văn phòng. Từ đó, mới có thể tìm kiếm phần mềm thay thế và so sánh, đánh giá các tính năng để chọn giải pháp tối ưu.

Thời gian đầu, việc ứng dụng PMNM tại Sacombank cũng đã làm ảnh hưởng tới công việc của ngân hàng này vì buộc phải từng bước thay đổi thói quen sử dụng bộ phần mềm Microsoft Office của nhân viên. Khó khăn lớn nhất đối với PMNM là không có các dịch vụ hỗ trợ trực tiếp từ nhà cung cấp như khi sử dụng phần mềm thương mại, đặc biệt là khi ứng dụng hệ thống Core Banking vốn đòi hỏi tính tích hợp cao.

Theo tính toán của Trung tâm tin học Bưu điện Đà Nẵng, nếu sử dụng PMNM sẽ rẻ hơn khoảng 70% chi phí so với sử dụng phần mềm thương mại.  Sử dụng PMNM có lợi vì ít bị vi rút xâm nhập máy tính, giảm tối thiếu chi phí bảo dưỡng”             Ông Phạm Trung Kiên, Giám đốc Bưu điện Đà Nẵng  
Ưu điểm trước tiên của PMNM là được dùng miễn phí (nhưng có lẽ không phải mãi mãi), vì vậy chi phí thấp so với các phần mềm thương mại. Việc sử dụng PMNM cũng không lệ thuộc vào bất cứ một nhà cung cấp nào. Nhờ có được mã nguồn nên cộng đồng PMNM có khả năng thay đổi, bổ sung và phát triển các ứng dụng theo yêu cầu riêng. Việc có được mã nguồn cũng giúp các nhà lập trình sáng tạo ra phần mềm riêng của mình.

Tuy nhiên, PMNM có hạn chế là chưa có sự hỗ trợ kỹ thuật đáng tin cậy. Nếu người dùng gặp sự cố, họ có thể nhận được sự giúp đỡ của cộng đồng nguồn mở quốc tế nhưng về mặt pháp lý, không ai bị bắt buộc có nghĩa vụ cung cấp các dịch vụ hỗ trợ cho PMNM (vì miễn phí) như trong trường hợp sử dụng phần mềm thương mại. Nhưng PMNM cũng  có lúc sẽ phải trả tiền (cho ai) đó, vì cũng là chất xám của con người làm ra!

Nguồn nhân lực CNTT có đủ để phát triển phần mềm mã nguồn mở hay không? Tiếp nữa thay đổi thói quen sử dụng, một việc không đơn giản”             Ông Lê Hữu Đốc, Phó giám đốc Sở KH&ĐT Đà Nẵng
Mặt khác, những hỗ trợ về thiết bị ngoại vi và các ứng dụng chuyên nghiệp trên nền PMNM còn hạn chế so với trên nền Windows hoặc Unix. Điều quan trọng nữa là năng lực hạn chế của người dùng. Các HĐH nguồn mở hiện nay đều dựa theo HĐH Linux, nhưng đa số người dùng chưa có kiến thức về HĐH này, ngay cả người quản trị hệ thống CNTT cũng vậy. Điều này dẫn đến yêu cầu phải đào tạo lại từ đầu với chi phí không nhỏ.

Mua PMNM giảm chi phí rất lớn, nhưng phần lớn trình độ của người sử dụng phần mềm chưa thể sáng tạo được các chương trình chạy trên PMNM đó. Từ đó phát sinh thêm chi phí mua các chương trình kèm theo và thuê người cài đặt”             Ông Cao Xuân Tuấn, Phó Chánh văn phòng Trung tâm Phát triển Phần mềm, ĐH Đà Nẵng
Những rào cản trong việc sử dụng PMNM đã khiến nhiều doanh nghiệp, cơ quan và cá nhân e ngại. Vì thế, tìm được giải pháp cho việc này là điều rất khó khăn, phải được sự hưởng ứng của cộng đồng và những dịch vụ tiện lợi hơn.

Không nên vì chi phí rẻ (hoặc không mất tiền mua) mà chúng ta cổ xúy cho PMNM nhằm “đối lập” với các phần mềm thương mại. Theo nhiều chuyên gia, cần khuyến khích PMNM trong những khu vực có thế mạnh về khai thác khả năng sáng tạo như trường học, bởi PMNM là phương tiện dạy học, nghiên cứu rất bổ ích ở các trường đại học và các viện nghiên cứu.

Gia Linh