Những cuộc điều tra có liên quan đến vụ tấn công khủng bố tại Paris vào thứ 6 vừa qua (13/11) đã nhanh chóng đưa ra bằng chứng chứng minh các thành viên của tổ chức Nhà nước hồi giáo IS đã liên lạc với các kẻ tấn công từ Syria bằng cách sử dụng những phương thức liên lạc mã hóa.

Cựu Phó giám đốc Cơ quan tình báo trung ương CIA, ông Michael Morell, trong buổi phỏng vấn với đài CBS cho biết: “Tôi nghĩ rằng cái chúng ta sẽ học được đó là những kẻ này đang liên lạc với nhau thông qua những ứng dụng mã hóa, những ứng dụng thương mại này khiến chính phủ rất khó và gần như là không thể phá vỡ được, và các nhà sản xuất những ứng dụng này lại không cung cấp đủ những chìa khóa cần thiết để những lực lượng thi hành pháp luật có thể đọc được những thông điệp bị mã hóa”.

Việc IS sử dụng phương thức liên lạc mã hóa đã khiến rất nhiều cựu nhân viên tình báo và các nhà phân tích dữ liệu lập tức đổ lỗi cho cựu nhân viên của Cơ quan an ninh quốc gia NSA, Edward Snowden, vì đã “vẽ đường” cho những tổ chức khủng bố biết cách qua mặt các cơ quan tình báo để liên lạc với nhau. Cựu Giám đốc CIA, James Woolsey cho biết Edward Snowden chính là kẻ có lỗi trong vụ việc này, và những thay đổi do chính quyền Obama đưa ra sau vụ việc của Snowden cũng sự thay đổi trong cách thức liên lạc với nhau được những tên khủng bố sử dụng sau lần rò rỉ thông tin đó đã khiến các cơ quan tình báo tại Mỹ cũng như tại Pháp không thể ngăn chặn vụ tấn công xảy ra.

Sự đổ lỗi này có vẻ không hợp lý lắm, bởi những tổ chức khủng bố đã sử dụng nhiều kiểu mã hóa trong vòng hơn ít nhất hơn 15 năm trở lại đây. Ngoài ra, những chi tiết được các nhân viên chia sẻ sau vụ khủng bố cho thấy, các siêu dữ liệu thu được từ những thông tin liên lạc bị mã hóa đều đưa ra cảnh báo về việc một cuộc tấn công tại Pháp sắp xảy ra. Các nhân viên tình báo Mỹ đã cảnh báo chính phủ Pháp từ cách đây gần 2 tháng rằng IS đang lên kế hoạch tấn công Pháp.

Mặc dù việc liên lạc bằng các ứng dụng mã hóa không thể hoàn toàn lọt khỏi mắt của các cơ quan tình báo trung ương, nhưng nó cũng ảnh hưởng phần nào đến khả năng ngăn chặn cuộc tấn công tại Paris, khiến 129 người chết và hàng trăm người bị thương.

Và điều này có thể dấy lên một đợt sóng nữa từ phía các cơ quan tình báo và hành pháp Mỹ nhằm cấm các ứng dụng liên lạc mã hóa không chịu mở “cửa hậu” cho các nhà hành pháp.

Từ cuối những năm 1990, tổ chức Al Qaeda đã sử dụng rất nhiều hình thức mã hóa để che giấu các tập tin trên website cho mục đích truyền bá, cũng như sử dụng các tập tin bị mã hóa hoặc bị làm phức tạp hóa được lưu trên CD hoặc USB. Tổ chức này thường xuyên sử dụng các kỹ thuật giấu thư để che đậy các tài liệu điện tử, thậm chí giấu cả tài liệu trong những video khiêu dâm trên website chứ không phụ thuộc vào email, và đây cũng chính là kỹ thuật được sử dụng trước vụ khủng bố 11/9.

Thế nên đổ lỗi cho Edward Snowden vì một kỹ thuật đã được sử dụng từ rất lâu có vẻ như hơi vô lý. Thế nhưng sự phổ biến của những phương thức liên lạc mã hóa cuối đến cuối như WhatsApp, Signal, RedPhone, Wickr và Telegram đã khiến việc liên lạc được mã hóa và che giấu tung tích cho người nhận tin nhắn.

IS hiện sử dụng Telegram, một dịch vụ nhắn tin tự hủy của Vkontakte. Telegram cho phép tạo những kênh có thể sử dụng để gửi tin nhắn hoặc mở những cuộc trò chuyện nhóm với 200 thành viên.

Những ứng dụng chat này không thực sự có thể đảm bảo an ninh hoàn toàn. Tháng 6, một nhóm các chiến binh thánh chiến Chenchnya hoạt động tại Bỉ đã bị bắt, một phần là bởi ứng dụng WhatsApp không hoàn toàn thực hiện việc mã hóa cuối đến cuối, thư viện mã hóa sử dụng lúc đó đã không hỗ trợ trên các thiết bị iOS của Apple. Và thậm chí cả khi việc mã hóa cuối đến cuối có thực hiện được, các cơ quan tình báo vẫn có thể sử dụng những kỹ thuật như phân tích lưu lượng để xác định những người tham gia trong một cuộc trò chuyện được mã hóa trên các công cụ nhắn tin.

Cuộc tấn công tại Paris sẽ một lần nữa làm dấy lên những yêu cầu buộc các công ty lớn phải mở “cửa hậu” cho chính phủ có quyền theo dõi thông tin đăng tải và truy cập vào những khóa mở mã của các công nghệ liên lạc. Nhưng thậm chí nếu chính phủ Mỹ có ép buộc các công ty như Apple, Facebook và Google cung cấp quyền truy cập vào lưu lượng nhắn tin, điều này cũng chẳng giúp ngăn chặn được việc các tổ chức khủng bố sử dụng những phương thức mã hóa peer-to-peer  và các công cụ mã hóa khác trên mạng xã hội.