Quá phi lý khi giới trẻ không biết Picasso là ai

Ví dụ như Picasso, Leonardo Da Vinci là những cái tên mà ai cũng biết. Có điều ở Việt Nam thì chưa chắc.

- Trong câu chuyện với VietNamNet về giáo dục thẩm mỹ, họa sĩ Lý Trực Sơn nói: ở những trường hợp cụ thể, nhân dân thế giới đều “dốt” như nhau. Nhưng, với không ít học sinh Việt Nam, nếu các em không biết  Picasso, Leonardo Da Vinci là ai thì thật phi lý.

{keywords}

Bức “La Rêve” được hoàn thành vào năm 1932 của danh họa Pablo Picasso.Đây là bức tranh nổi tiếng của danh họa Pablo Picasso mô tả người tình Marie-Therese Walter khi nàng đang lim dim tựa mình trên chiếc ghế bành đỏ. Vào năm 2013, bức tranh đã thuộc về chủ sở hữu mới ông Steven Cohen trong một cuộc mua bán tư nhân với mức giá 155 triệu USD, khiến nó trở thành bức biến nó trở thành bức tranh đắt giá nhất của danh họa người Tây Ban Nha cho đến nay.


Cần phải lái giới trẻ về mạch chung của thế giới

Có nhận định chua chát rằng giới trẻ hiện nay “chỉ biết cảm cái đẹp của mì tôm” – với đời sống tinh thần dung tục, hời hợt và nhợt nhạt. Điều này là nguy hiểm. Thị hiếu của thế hệ trẻ nếu không được định hướng bởi các nhà phụ trách văn hóa và giáo dục thì như nước thường có khuynh hướng chảy xuống chỗ thấp.

Quan điểm của ông như thế nào về vấn đề này?

- Giáo dục hiện nay yếu trong mọi lĩnh vực. Riêng đối với giáo dục mỹ học, cái yếu ở hiểu biết cơ sở về chính bản thân văn hóa và nghệ thuật.

Nếu giáo dục mỹ học không tốt, hoạt động trí tuệ, tinh thần sụt giảm, dẫn đến một nền văn hóa kém cỏi cả trong khu vực và thế giới.

Có thể đưa ra một số so sánh. Sau 9 năm ở nước ngoài, tôi có nhận định cảm quan là trong những trường hợp cụ thể, nhân dân thế giới đều “dốt” như nhau. Nhưng, ví dụ như Picasso, Leonardo Da Vinci là những cái tên mà ai cũng biết. Có điều ở Việt Nam thì chưa chắc. Tôi đã từng nói với không ít học sinh Việt Nam, nếu các em không biết điều này thì thật phi lý.

Nhiều cái đối với thế giới là phổ thông, Việt Nam lại là cao cấp. Với người Phương Tây, cái gì của nhân loại cũng là “của tao”. Còn Việt Nam sợ hãi những gì (có vẻ) siêu việt.

Bên cạnh đó, mặt bằng hiểu biết của Phương Tây rất cao. Tôi có thể nói chuyện với khá nhiều người Phương Tây về nghệ thuật. Vấn đề không phải họ thông minh hơn ta. Có lệch lạc là do định hướng đào tạo.

Họ hơn mình ở nền giáo dục, môi trường nghệ thuật, môi trường sống… Bước ra đường là thấy… nghệ thuật, ở từng con đường, góc phố, nên dường như sự thẩm thấu thẩm mĩ là có sẵn. Còn ở Việt Nam hiện nay thì sao? Kiến trúc lung tung, đình chùa sửa lại thành nhảm nhí, thảm hại về mặt thẩm mĩ. Chuẩn thẩm mĩ tự nhiên đã bị đánh mất, giữa cổ và kim không có sự nối tiếp đúng đắn nào. Thẩm mĩ của người dân cũng thế.

Không chỉ các nhà phụ trách văn hóa và giáo dục mà tất cả những người có kiến thức cần cố gắng nâng chuẩn hiểu biết của người Việt Nam lên. Không nên coi việc làm này là sự ban phát mà là trách nhiệm của những người có năng lực nhất định.

Mọi người đều có quyền và niềm hạnh phúc được tiếp cận nghệ thuật.

Chúng tôi đang cố gắng để làm việc này dù cảm thấy vô vọng.

Tại sao ông cho rằng vô vọng? Mà vẫn muốn làm?

- Vì hệ thống giáo dục hiện nay nhiều thành kiến, thụ động, bị nhồi những điều không quan trọng, không cần thiết, không đúng. Quá ít thời gian cho học sinh tự học, học sinh sợ chủ động tiếp cận thông tin.

Chương trình giáo dục phổ thông làm cho người ta bịt kẹt. Bây giờ phải làm cho người ta thấy rằng mình có quyền bước vào nghệ thuật.

Ở nước ta, nhiều người nổi tiếng ở các lĩnh vực, thậm chí cả nhà văn, nhà thơ đều tự cho mình là kẻ ngoại đạo với nghệ thuật. Trong khi đó, ở các nước châu Âu, quần thể những người làm nghệ thuật, khoa học gắn bó với nhau, bổ sung kiến thức cho nhau.

Việc chúng tôi muốn làm, như giảng dạy một khóa học trực tuyến, như một sự chen ngang, không có sự ủng hộ của thể chế, của xã hội và bản thân những người chúng tôi muốn giúp.

Nhưng cứ để như hiện nay, thì tất cả mọi người đều đang từ chối quyền và trách nhiệm của mình.

{keywords}

Bức tranh “Nude, Green Leaves and Bust” được hoàn thành vào năm 1932 của danh họa Picasso. Vào tháng 5/2010, tại nhà đấu giá Christie’s New York, một tỷ phú giấu tên đã chi 106.5 triệu USD cho bức họa nổi tiếng mang tên “Nude, Green Leaves and Bust” của danh họa Pablo Picasso. Bức tranh đã trở thành tác phẩm đắt giá thứ 2 từng được mua lại của vị họa sĩ Tây Ban Nha đầy tài năng này.

 

Nguyên nhân của việc “từ chối” này là do đâu, thưa ông?

- Xã hội mình vốn dĩ bị đào tạo theo lối cái gì quan trọng. Ví dụ môn đạo đức, từ thời Nho giáo thực ra là dạy dỗ về lề thói, đã cho người chồng quan trọng hơn người vợ, người thầy có thể đối xử nặng tay với trò, nhưng trò mà cãi thầy là to chuyện…

Chúng ta không có ý thức về quyền con người, mà một trong những quyền đó là hiểu biết.

Sự hiểu biết, theo ông, nên bắt đầu từ đâu?

- Vấn đề là bạn nhìn bằng mắt của ai, nghĩ bằng đầu của ai, nói bằng mồm của ai.

Hãy bắt đầu bằng những cái đó để dạy.

Bắt đầu từ những câu chuyện nghệ thuật tiêu biểu, những họa sĩ tiêu biểu. Quan tâm đến một họa sĩ người ta sẽ có nhu cầu quan tâm đến các tác phẩm... Hãy dạy tất cả cùng một lúc, cả hiện tượng, giá trị hiểu biết, nghệ thuật, khả năng thế nào đó để mọi người nhận dạng được nó là cái gì.

Cái kém nhất của chúng ta hiện nay là khả năng nhận dạng. Ví dụ, nhiều người nghe nhạc biết đó là nhạc cổ điển, nhưng bản nhạc đó là của ai thì chịu.

Có cần phải giáo dục thẩm mỹ ở trình độ cao ngay từ đầu không, bởi vì nhiều người cho rằng, nếu không sớm được tiếp xúc nghệ thuật bậc thầy thì sau này thẩm mĩ khó thay đổi cho tốt được nữa?

- Nhìn về tâm lý, bản thân tôi thấy rằng với vấn đề khá phức tạp nếu tiếp xúc ngay từ nhỏ thì cũng dễ dàng như với một vấn đề đơn giản, thậm chí là dễ hơn.

Ví dụ, như trước đây tôi được giao làm chủ nhiệm một lớp trung cấp mỹ thuật. Tôi đã phải “mặc cả” điều kiện là cho tôi được làm lại chương trình dạy học của trường. Bởi vì theo quan sát của tôi, cho học sinh nhỏ tuổi ngồi vẽ tĩnh vật tới 6 ngày là không ổn. Được trưởng phòng giáo vụ đồng ý, tôi đã đưa ra những mẫu rất phức tạp, bày đủ loại màu sắc như đỏ trên đỏ, trắng trên trắng, đỏ trên xanh… Tất cả những thao tác khó nhất cho làm luôn. Tôi hiểu rằng dạy học sinh bé những thứ phức tạp dễ dàng hơn. Còn những thứ đơn giản, là dành cho bậc thầy.

{keywords}
Họa sĩ Lý Trực Sơn

Sau khi đi bộ đội, trở về làm giảng viên lần thứ hai, tôi cũng cố gắng đưa những hiểu biết cơ sở vào cho sinh viên.

Nói chung là hãy mềm dẻo, làm thế nào để người học lĩnh hội được tri thức bậc cao nhưng không mất đi những kiến thức cơ sở.

Điều này có thể ví như những cặp chân của con rết. Không thể chờ đến khi tất cả các cặp chân cùng chuyển động một hướng thì con rết mới bò. Khi tất cả những cặp chân chuyển động, thì con rết dù bò thẳng hay ngoằn ngoèo, thì cũng là đang chuyển động. Mà không có chân, con rết chỉ như con giun.

Hãy nỗ lực lái sự hiểu biết của thế hệ trẻ trở về mạch chung của nhân loại.

Mỹ học không phải là phụ kiện

- Trước đây, tôi đọc các tài liệu mỹ học của Liên Xô thấy rất khó hiểu. Họa sĩ còn không hiểu thì nhân dân hiểu thế nào? Đọc 7 quyển thì mỗi quyển chê trách 6 quyển còn lại, tôi như con gà, chạy qua chạy lại 7 cái hàng rào thủng lỗ chỗ đó.

Hãy để mỹ học không được đứng ra là một môn học riêng. Phải đặt làm sao để học sinh thấy trong âm nhạc vẻ đẹp hiện ra như thế nào, điêu khắc đẹp như thế nào, văn học đẹp như thế nào… Mỹ học cũng không đứng theo kiểu “ta là thống trị”.

Mỹ học phải gài ngay vào các môn học mới là mỹ học thực sự.

Như vậy, yêu cầu đối với giáo viên sẽ rất cao, không chỉ về mặt kiến thức chuyên môn?

- Hiện tại chúng ta vẫn đang đào tạo một số lượng nhiều khủng khiếp giáo viên nhạc, họa, giống như đóng gạch.

Tôi chỉ muốn nói rằng, nếu không được dạy, chỉ là tôi không biết. Tôi bị dạy sai, tức là tôi biết sai. Giữa việc không biết với biết sai khác nhau rất nhiều.

Tuy nhiên, trong tình hình hiện nay, với một “môn học” không thể dùng để… đi thi dại học, không chấm điểm, không bắt buộc, thì các ông muốn thuyết phục người ta học bằng cách nào?

- Chúng tôi muốn cho mọi người biết là họ sẽ có tài sản lớn như thế nào. Đọc và hiểu được các tác phẩm văn học, tức là kho tàng văn học thế giới là của ta.

Xem được tranh, tức là kho tàng tranh thế giới là của ta.

Nghe được nhạc, tức Beethoven, Mozart là của ta.

Chỗ tiền bạn có được, luôn luôn là rất nhỏ, chẳng có khả năng mua được gì nhiều. Nhưng chúng tôi mong muốn sẽ chỉ cho các bạn khả năng thừa hưởng toàn bộ giá trị tinh thần của thế giới, cho bạn khả năng sở hữu vô cùng lớn.

Beethoven khiếm thính vẫn khổ sở làm nhạc “cho bạn”, Van Gogh khủng hoảng tinh thần vẫn vẽ tranh “cho bạn”. Vấn đề là bạn không có kho để chứa. Bây giờ chúng tôi tạo kho cho bạn, một cái kho vô tận. Để mọi người sẽ không còn cảm thấy bị tù đày trong những lĩnh vực mình không biết.

Xin cảm ơn ông.

Họa sĩ Lý Trực Sơn (sinh năm 1949), vào học lớp trung cấp mỹ thuật hệ 7 năm (nay là trường ĐH Mỹ thuật Hà Nội) từ năm 12 tuổi. Mới 19 tuổi, tốt nghiệp xong ông được giữ lại trường làm giảng viên - là lứa giảng viên trẻ nhất hồi bấy giờ. Rời trường đi lính trở thành lính pháo cao xạ, hết chiến tranh, ông rời quân ngũ và quay trở lại trường ĐH Mỹ thuật Hà Nội để học tiếp đại học. Và, như một cơ duyên, học xong, một lần nữa ông được giữ lại làm giảng viên của trường ĐH Mỹ thuật.

Đến năm 1988, ông được nhận học bổng đi Pháp. Và, với niềm đam mê hội họa, ông đã “lang bạt” trời Âu tới… 9 năm mới trở lại Việt Nam.

Hiện nay, họa sĩ Lý Trực Sơn đang chuẩn bị cho khóa học về mỹ thuật tại một trường học trực tuyến.

  • Chi Mai (thực hiện)

tin nổi bật

Hà Nội cho 200 giáo viên từ 24 đến 53 tuổi đi Úc bồi dưỡng

UBND TP Hà Nội vừa có quyết định tổ chức các lớp bồi dưỡng giáo viên ngắn hạn tại nước ngoài của Sở GD-ĐT theo chỉ tiêu đào tạo, bồi dưỡng được UBND TP giao năm nay.

Bé trai 5 tuổi tử vong sau bữa trưa ở trường mầm non

Lực lượng chức năng đang làm rõ việc một bé trai học tại Trường mầm non Tăng Bạt Hổ (tỉnh Bình Định) tử vong chưa rõ nguyên nhân sau buổi ăn trưa.

Hà Nội rà soát, tổ chức thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên

Sở GD-ĐT Hà Nội vừa hướng dẫn các cơ sở giáo dục công lập trực thuộc thực hiện rà soát, lập hồ sơ và tổ chức thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên mầm non, phổ thông công lập.

Giáo viên mầm non, tiểu học trường tư khó khăn do dịch được hỗ trợ đến 3,7 triệu đồng

Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên trong các trường mầm non, tiểu học ngoài công lập gặp khó khăn do đại dịch Covid-19 sẽ được hỗ trợ mỗi người 2,2 triệu hoặc 3,7 triệu đồng tùy trường hợp cụ thể.

Liên hoan nghệ thuật Châu Á-TBD: HS trường TH Tân Thời Đại đạt nhiều giải thưởng lớn

Tháng 11/2022 học sinh trường Tiểu học Tân Thời Đại liên tiếp tỏa sáng tại các đấu trường quốc gia, quốc tế và sở hữu nhiều giải thưởng ở các lĩnh vực năng khiếu, nghệ thuật.

Trường cao đẳng tuyển sinh 'chui' 243 học sinh

Dù chưa được Sở GD-ĐT phê duyệt danh sách trúng tuyển vào lớp 10 nhưng một trường cao đẳng đã tự ý tuyển sinh, dạy học cho 243 học sinh.

Cơ hội nhận học bổng Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam

Quỹ học bổng và hỗ trợ tài chính BUV năm 2023 mang đến các suất học bổng danh giá, giúp các học sinh tài năng có cơ hội thụ hưởng nền giáo dục Anh quốc lâu đời, tạo tiền đề cho sự nghiệp tương lai.

Đại học RMIT Việt Nam có lãnh đạo mới

Tân Tổng Giám đốc RMIT Việt Nam - GS. Claire Macken là lãnh đạo giàu kinh nghiệm, và nhà giáo từng nhận nhiều giải thưởng quốc gia tại Australia.

Thái Bình: Nam sinh lớp 10 đâm bạn tử vong ngay trước cổng trường

Từ việc trêu đùa nhau rồi xảy ra xô xát, nam sinh lớp 10 ở Thái Bình đã đâm bạn học tử vong ngay trước cổng trường.

Những trường đại học đầu tiên ở phía Bắc có lịch nghỉ Tết Nguyên đán

Đến thời điểm này, một số trường đại học ở phía Bắc đã công bố lịch nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.

Không có học sinh 'dốt bẩm sinh', chỉ có những em trở nên 'dốt hóa'

Trong tư duy tích cực của người giáo viên luôn tồn tại quan niệm không có học sinh dốt, chỉ có học sinh chưa giỏi mà thôi. Điều này không chỉ mang tính nhân văn mà còn phản ánh đúng  quy luật phát triển trong triết học.

Lúc sống không con, nhưng khi qua đời, thầy tôi có cả một bầy con

Trái tim nhân từ, tình yêu thương học trò, lối sống thuần hậu, giản đơn như ca dao của thầy đã thành một phần hành trang giúp chúng tôi biết sống tốt hơn.

Kinh ngạc với giáo dục Qatar: Đứng thứ 4 thế giới, hơn 300 trường quốc tế

Giáo dục tiểu học hoàn toàn miễn phí ở các trường công lập trong khi Qatar có hơn 300 trường quốc tế.

Ấn Độ siêu khắt khe với các nhà cung cấp thực phẩm cho trường học

Tại Ấn Độ, với hơn 1,4 tỉ người, các vấn đề an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn tại các bữa ăn học đường được quy định chặt chẽ, khắt khe và chi tiết.

Kỷ luật hiệu trưởng chụp ảnh khỏa thân của tình cũ

Ông Trần Cao Nhân, Hiệu trưởng Trường tiểu học ở huyện Chợ Mới (An Giang) bị kỷ luật Cảnh cáo do chụp ảnh khỏa thân của 1 phụ nữ.