Rất cần những cái bắt tay

Nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp cần cùng bắt tay để giải bài toán nhân lực CNTT. (Ảnh: Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&đT Nguyễn Thiện Nhân, Bộ trưởng Lê Doãn Hợp và lãnh đạo Bộ GD&đT tham quan mô hình Trường Cao đẳng CNTT Việt - Hàn tại Hội thảo QG về đào tạo nguồn nhân lực CNTT-TT theo nhu cầu xã hội, tổ chức tại đà Nẵng, ngày 10/1/2008). Ảnh: Tâm Vũ

Rất cần những cái bắt tay

ICTnews - Nhu cầu về sử dụng nguồn nhân lực CNTT đang tăng rất nhanh với cả các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Các chuyên gia nhận định nguồn nhân lực CNTT hiện nay rơi vào tình trạng “cung không đủ cầu”...

Nhân lực CNTT: “Cơn khát” ngày càng tăng

Một đại diện Công ty FPT vừa cho hay, theo kế hoạch kinh doanh của lĩnh vực phần mềm, đến năm 2009 công ty này cần khoảng 2.000 lập trình viên và 5 năm sau đó là từ 10.000 - 17.000 người. Còn kế hoạch nhân sự CNTT của TMA – công ty gia công phần mềm hàng đầu tại TP. HCM – mục tiêu đến năm 2010 phải có 2.000 nhân viên lập trình... Tuy nhiên, trên thực tế, do không tuyển dụng đủ về nhân lực nên nhiều khi những công ty này buộc phải hạ tiêu chuẩn xuống khá nhiều để tuyển được đủ số nhân viên cho hoạt động kinh doanh của mình.

Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực CNTT-TT đang tiếp tục tràn vào Việt Nam với một nhịp độ rất sôi động. Sau sự kiện Intel đầu tư dự án nhà máy lắp ráp và kiểm định chip bán dẫn trị giá 1 tỉ USD vào Khu Công nghệ cao TP. HCM và hàng loạt các dự án khác như dự án đầu tư của Tập đoàn Foxconn, Compal (Đài Loan), Samsung (Hàn Quốc), Tập đoàn IBM mở trung tâm dịch vụ phần mềm (GDC) tại Việt Nam, với kế hoạch năm 2007 tuyển dụng 1.000 kỹ sư, năm 2008 là 2.000 kỹ sư và tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Hãng Boeing cũng đang tìm kiếm đối tác tại Việt Nam, với mỗi hợp đồng cần tối thiểu 1.000 kỹ sư phần mềm...

“Đây đang là thời cơ phát triển rất thuận lợi đối với ngành CNTT-TT Việt Nam. Nhu cầu về nguồn nhân lực CNTT là rất lớn, nếu chúng ta không đáp ứng được nhu cầu này, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ tìm kiếm đầu tư ở những thị trường khác, những cơ hội phát triển sẽ trôi đi”, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhận định.

Số lượng không đủ dự báo - chất lượng chưa đạt yêu cầu

Theo nhận xét của nhiều chuyên gia CNTT, nhu cầu nhân lực CNTT Việt Nam hiện đang vượt quá khả năng đáp ứng của hệ thống đào tạo. Theo báo cáo của Vụ CNTT, Bộ TT&TT, để đạt mục tiêu doanh thu phần mềm 800 triệu USD vào năm 2010, Việt Nam cần khoảng 80 ngàn kỹ sư làm phần mềm chuyên nghiệp. Tuy nhiên, theo số liệu của Bộ GD&ĐT, năm 2007 cả nước có khoảng 177/350 trường ĐH, CĐ tuyển sinh đào tạo về CNTT. Chỉ tiêu tuyển sinh năm 2007 cho các chuyên ngành sâu về CNTT là khoảng 9,5 ngàn chỉ tiêu đại học và gần 10 ngàn chỉ tiêu cao đẳng. Rõ ràng, chỉ tính theo những con số đơn thuần lý thuyết, cung đã không đủ cầu. 

Còn về yếu tố chất lượng nguồn nhân lực, nhiều doanh nghiệp có chung nhận xét: Hầu hết các ứng viên chưa sẵn sàng cho công việc mà họ tìm đến, đa số còn thiếu kinh nghiệm, yếu về kỹ năng lập trình và kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, đặc biệt là trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh). Các sinh viên được đào tạo về lý thuyết mà chưa có điều kiện thực hành. Theo khảo sát của Ngân hàng Thế giới (WB), một số doanh nghiệp phần mềm phải đào tạo lại khoảng 80-90% những sinh viên tốt nghiệp vừa được tuyển dụng trong thời gian ít nhất 1 năm.

Một khảo sát mới đây tại Công viên phần mềm Quang Trung cũng cho thấy, có tới 72% ứng viên thiếu kinh nghiệm thực tiễn khi xin việc; 46% thiếu kiến thức ngành; 42% không biết làm việc theo nhóm và ngoại ngữ kém; 41% kỹ năng làm việc kém, không biết cách trình bày, diễn đạt; 28% không tự tin trong công việc. Do vậy tỷ lệ đạt yêu cầu tuyển dụng khá thấp.

Còn theo kết quả giám định kỹ năng kỹ sư CNTT cơ bản căn cứ vào tiêu chuẩn của Nhật Bản tại Trung tâm sát hạch và hỗ trợ đào tạo VITEC thuộc Bộ KHCN, từ năm 2001 đến 2005, trong 2.285 kỹ sư tham gia thi chỉ có 367 người được cấp chứng chỉ (chiếm 16,06%).

Nguồn nhân lực CNTT chưa đáp ứng được cả về số lượng và chất lượng so với nhu cầu sử dụng nhân lực là một thực tế khó có thể phủ nhận. Đã có nhiều nguyên nhân được các chuyên gia nêu ra để lý giải cho hiện trạng này, đó là chúng ta chưa xây dựng được hệ thống chuẩn chất lượng đào tạo CNTT theo chuẩn chất lượng của thế giới; Khả năng tự học, tự đào tạo và tiếp cận thực tế của một bộ phận không nhỏ sinh viên chưa tốt; Việc quản lý chất lượng của các cơ sở đào tạo nhân lực CNTT thiếu chặt chẽ;...

Nhưng giải bài toán nhân lực không thể phó mặc cho một tổ chức, doanh nghiệp nào, cũng không phải là chuyện có thể chuyển biến trong một sớm, một chiều. “Giải quyết vấn đề đào tạo nguồn nhân lực CNTT, nhà trường làm một mình không nổi, doanh nghiệp làm một mình không nổi, Chính phủ cũng không làm nổi mà 3 bên cần phải kết hợp lại để giải quyết”, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân khẳng định.

“Một cây làm chẳng nên non”

“Nhúng” môi trường doanh nghiệp trong nhà trường và môi trường đại học vào doanh nghiệp đang là một giải pháp được nhiều chuyên gia nhắc đến để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và môi trường làm việc thực tế trong lĩnh vực CNTT. Một kinh nghiệm đang được Intel áp dụng khi tuyển dụng nhân viên cho nhà máy của hãng tại Việt Nam là sau khi tuyển dụng các sinh viên vào làm việc tại nhà máy, tùy theo tính chất công việc, công ty sẽ đưa sinh viên đi đào tạo tại các nhà máy của Intel trong khu vực, như tại Malaysia, Trung Quốc, nơi có đội ngũ kỹ thuật và chuyên gia có kinh nghiệm để truyền đạt các kỹ năng công việc cần thiết.

Sự bắt tay chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng là một giải pháp hữu hiệu để đào tạo nhân lực CNTT đáp ứng được nhu cầu thực tế của xã hội. “Doanh nghiệp với nhà trường hiện nay chưa có sự chủ động đến với nhau. Doanh nghiệp chưa bao giờ đến đặt thẳng vấn đề với nhà trường rằng anh phải đào tạo các sinh viên như thế này, thế kia. Chúng tôi nghĩ các doanh nghiệp CNTT phải phối hợp với nhà trường, giúp chúng tôi đào tạo giai đoạn cuối cùng, hoặc là đào tạo bổ sung những kiến thức mà doanh nghiệp yêu cầu, giai đoạn đó chỉ cần chừng 3-6 tháng là đủ rồi”, GS. TSKH Bùi Văn Ga, Giám đốc ĐH Đà Nẵng nói. Ông cũng cho biết ĐH Đà Nẵng đang hợp tác với Intel, các công ty Nhật Bản. Các công ty Nhật Bản lập ngay một trung tâm đào tạo kiến thức bổ sung tại ĐHBK Đà Nẵng. Ở đó, họ mời các giám đốc doanh nghiệp, các chuyên gia công nghệ tới giảng dạy cho sinh viên những kiến thức bổ sung, như văn hóa doanh nghiệp, kiến thức cho CNTT, các kỹ năng mềm… “Họ đào tạo bổ sung như vậy thì mới dùng được ngay, còn nếu không thì khó mà sinh viên có thể dùng được ngay”, GS. TSKH Bùi Văn Ga nhận xét.

Ở góc độ khác, ông Phạm Kim Sơn, Giám đốc Sở BCVT Đà Nẵng góp ý: “Đổi mới trước hết là mô hình đào tạo, chương trình đào tạo, đổi mới phương thức đào tạo. Cũng phải đổi mới chính từ hạ tầng cơ sở kỹ thuật trong nhà trường và đổi mới từ người thầy. Lực lượng giáo viên trong trường đại học cần phải được đào tạo nhiều hơn nữa, cung cấp kiến thức nhiều hơn nữa để đáp ứng được yêu cầu thực tế. Có như vậy, chất lượng nguồn nhân lực CNTT mới có thể đáp ứng được yêu cầu thực tế”.

Trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh) của các sinh viên CNTT tốt nghiệp ra trường còn yếu cũng là nỗi đau đầu của không ít các nhà tuyển dụng. Vì thế, kinh nghiệm để nâng trình độ ngoại ngữ của sinh viên CNTT tại ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu cũng rất đáng để nhiều trường ĐH, CĐ khác tham khảo. “CNTT gắn rất chặt với ngoại ngữ. Nếu một sinh viên CNTT có trình độ ngoại ngữ hạn chế thì rất khó khăn trong trao đổi tài liệu cũng như hoạt động nghề nghiệp sau này. Vì thế, hiện chúng tôi đang nghiên cứu để có thể tăng cường thời lượng học ngoại ngữ của sinh viên lên gấp đôi khung hiện hành của Bộ, để sinh viên có thể đạt trình độ tiếng Anh điểm TOEFL khoảng 500 điểm. Nếu sinh viên không đạt thì sẽ không được ra trường”, TS. Phan Trung Viên, Phó Hiệu trưởng ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu, chia sẻ.

Đặng Nguyễn

• Bài đăng trên báo tháng 1 năm 2008 báo Bưu điện Việt Nam