Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam lo ngại, việc tăng thuế vào thời điểm này có thể dẫn tới tác dụng ngược do tăng thuế sẽ làm tăng giá thuốc lá trong nước dẫn tới gia tăng thuốc lá lậu.
Tuy nhiên, Bộ Y tế lại có cách nhìn khác.
Theo kết quả điều tra tiêu dùng thuốc lá tại 12 tỉnh ở Việt Nam năm 2012 cho thấy trên 70% người sử dụng thuốc lá lậu là do hương vị, do tò mò hoặc được bạn bè mời. Chỉ có 15% người sử dụng thuốc lá lậu là do giá thấp.
 |
|
|
Bên cạnh đó, theo kết quả của khảo sát toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành năm 2010 có tới gần 90% thị phần thuốc lá nhập lậu là các nhãn hiệu thuốc Jet và Hero là những nhãn hiệu thuốc lá không được sản xuất trong nước, trong khi giá của các sản phẩm này cao hơn mức giá trung bình của thuốc lá hợp pháp khoảng từ 30% đến 60%.
Như vậy, hương vị (hay còn gọi là “gu hút”) mới là yếu tố tác động nhiều nhất tới việc lựa chọn sử dụng thuốc lá lậu tại Việt Nam chứ không phải do vấn đề giá cả.
Hơn nữa, theo Bộ Y tế, việc gia tăng buôn lậu thuốc lá còn phụ thuộc nhiều yếu tố như: Hiệu quả của hoạt động kiểm soát buôn lậu, khả năng kiểm soát tại các biên giới; Khả năng kiểm soát mạng lưới bán lẻ tại các quốc gia và mức độ minh bạch hay tham nhũng trong công tác phòng chống buông lậu của các nước.
Vì vậy, không thể khẳng định chỉ vì lý do tăng thuế mà làm gia tăng buôn lậu thuốc lá. VN mới chỉ điều chỉnh thuế về một mức vào năm 2006 và tăng thuế 10% vào năm 2008 trong khi buôn lậu thuốc lá là vấn đề đã xảy ra từ nhiều năm nay. Trong suốt những năm qua sau, số lượng thuốc lá lậu tăng - giảm qua các năm và tăng ngay cả khi thuế thuốc lá không tăng.
Mặt khác, buôn lậu thuốc lá xảy ra ở cả các nước có mức thuế thuốc lá cao và cả những nước có mức thuế thuốc lá thấp, cho thấy không có mối liên hệ giữa giá thuốc lá với mức độ buôn lậu. WHO cho biết tại các nước có giá thuốc lá thấp thì tình trạng buôn lậu lại xảy ra với mức độ cao hơn.
Chính sách “cùng thắng”
Bằng chứng từ các nước có chính sách thuế cao cho thấy, việc tăng thuế thuốc lá là biện pháp hữu hiệu nhất để giảm tiêu dùng thuốc lá và tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Vì thế, việc tăng thuế thuốc lá thường xuyên - được chứng minh là chính sách cùng thắng.
Kinh nghiệm của Thái Lan sau 10 lần tăng thuế từ 1994 đến 2012, mức thuế 85% của Thái Lan hiện nay tương đương 567% thuế theo giá xuất xưởng của Việt Nam. Lợi ích mà quốc gia này đạt được là: thu ngân sách từ thuế tăng từ 20 tỷ Bath năm 1994 lên gần 60 tỷ Bath năm 2012; ước tính 300.000 ca tử vong sớm tránh được từ việc áp dụng chính sách thuế.
Kinh nghiệm của Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy, sau 3 lần tăng thuế từ 2005 đến 2011, mức tiêu thụ thuốc lá giảm 106,7 tỷ điếu năm 2005 xuống còn 90,8 tỷ điếu vào năm 2011; Doanh thu từ thuế thuốc lá của chính phủ tăng 124% (từ 7,1 tỷ Lira năm 2005 lên 15,9 tỷ Lira năm 2011; giảm số người hút thuốc tới 590.000 người và cứu sống 340.000 người.
Tại Việt Nam Chương trình phòng chống tác hại thuốc lá Quốc gia đề xuất tăng thuế TTĐB với thuốc lá từ 65% như hiện nay lên 105% vào năm 2015 (giá thuốc lá bán lẻ thực tế ước sẽ tăng 21%) và lên 145% vào năm 2018 cho giai đoạn 2018 - 2020 (giá bán lẻ thực tế tăng thêm 17%), với phương án đề xuất này, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới giảm từ 47,4% năm 2014 xuống còn 39% vào năm 2020, doanh thu thuế đạt mức cao (tiêu dùng giảm nhưng thuế tăng mạnh) dự kiến ở mức 27.690 tỷ đồng vào năm 2015 (tăng thêm 9.065 tỷ so với 2014) và tăng lên 42.794 tỷ đồng vào năm 2018
Quan trọng hơn, số người hút thuốc lá sẽ giảm từ 15,3 triệu người xuống còn 13,1 triệu người và cứu sống được 726 ngàn người.
Với những lợi ích từ tăng thuế thuốc lá và những bằng chứng thực tế về tình hình thuốc lá lậu, việc tăng thuế thuốc lá ở mức cao là cần thiết, đồng thời cần có các biện pháp phù hợp để tăng cường kiểm soát buôn lậu. Không thể lấy lý do buôn lậu để do dự không tăng thuế thuốc lá. .
Yến Nhi
.svg){kind=icon}
