Sẽ không tăng buôn lậu?
Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam lo ngại, việc tăng thuế vào thời điểm này có thể dẫn tới tác dụng ngược. Thực tế nhiều năm qua, sau mỗi đợt tăng thuế tiêu thụ đặc biệt là tình trạng buôn lậu thuốc lá lại tăng mạnh.
Tuy nhiên, Bộ Y tế lại có cách nhìn khác.
Kết quả kiểm tra tiêu dùng thuốc lá tại 12 tỉnh ở Việt Nam năm 2012 cho thấy trên 70% người sử dụng thuốc lá lậu là do hương vị, do tò mò hoặc được bạn bè mời. Chỉ có 15% người sử dụng thuốc lá lậu là do giá thấp hơn giá trong nước.
Như vậy, hương vị (hay còn gọi là “gu hút”) mới là yếu tố tác động nhiều nhất tới việc lựa chọn sử dụng thuốc lá lậu tại Việt Nam chứ không phải do vấn đề giá cả.
 |
|
Ảnh minh họa |
Hơn nữa, theo Bộ Y tế, việc gia tăng buôn lậu thuốc lá còn phụ thuộc nhiều yếu tố như: Hiệu quả của hoạt động kiểm soát buôn lậu, khả năng kiểm soát tại các biên giới; Khả năng kiểm soát mạng lưới bán lẻ tại các quốc gia và mức độ minh bạch hay tham nhũng trong công tác phòng chống buông lậu của các nước.
Vì vậy, không thể khẳng định chỉ vì lý do tăng thuế mà làm gia tăng buôn lậu thuốc lá. Tại Việt Nam, số lượng thuốc lá lậu tăng - giảm qua các năm và tăng ngay cả khi thuế thuốc lá không tăng. VN mới chỉ điều chỉnh thuế về một mức vào năm 2006 và tăng thuế vào năm 2008 trong khi buôn lậu thuốc lá là vấn đề đã xảy ra từ nhiều năm nay.
Mặt khác, buôn lậu thuốc lá xảy ra ở cả các nước có mức thuế thuốc lá cao và cả những nước có mức thuế thuốc lá thấp, cho thấy không có mối liên hệ giữa giá thuốc lá với mức độ buôn lậu. WHO cho biết tại các nước có giá thuốc lá thấp thì tình trạng buôn lậu lại xảy ra với mức độ cao hơn.
Một ví dụ khác cũng cho thấy tăng thuế thuốc lá không làm ảnh hưởng tới sản xuất trong nước. Bộ Công thương cho biết kết quả chỉ tiêu sản xuất kinh doanh của Tổng công ty thuốc lá VN năm 2013 tăng trưởng so với cùng kỳ năm 2012 (tổng sản lượng nội tiêu thụ toàn ngành đạt 4,2 tỷ bao, nộp thuế tăng 13,8%).
Chính sách “cùng thắng”
Bộ Y tế lấy trường hợp tăng thuế thuốc lá tại Thái Lan làm “bài học kinh nghiệm”. Theo đó, từ năm 1994 đến 2012, chính phủ Thái Lan thực hiện 10 lần tăng thuế thuốc lá (mức thuế 85% của Thái Lan tương đương 567% thuế theo giá xuất xưởng của VN)
Việc tăng thuế đã giúp nguồn thu từ thuế tăng đáng kể, làm tỷ lệ hút thuốc giảm được 4 triệu người (chủ yếu là thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc), tiêu dùng thuốc lá giữ nguyên (do dân số tăng), hàng trăm ngàn người tránh được tử vong sớm, không làm gia tăng buôn lậu thuốc lá.
Còn tại VN, với mức tăng thuế được đề xuất như của Bộ Y tế, tỷ lệ hút thuốc sẽ giảm còn 19,6%; doanh thu thuế vẫn đạt mức cao (tiêu dùng giảm nhưng thuế tăng mạnh) dự kiến ở mức 27.690 tỷ đồng vào năm 2015 (tăng thêm 9.065 tỷ so với 2014) và tăng lên 42.794 tỷ đồng vào năm 2018.
Quan trọng hơn, số người hút thuốc lá sẽ giảm từ 15,3 triệu người xuống còn 13,1 triệu người và cứu sống được 726 ngàn người.
Theo quan điểm của Bộ Y tế, tăng thuế thuốc lá thường xuyên được chứng minh là chính sách “cùng thắng”. Do đó, các biện pháp phù hợp là cần phải tăng cường kiểm soát buôn lậu thay vì do dự không tăng thuế thuốc lá. Các lợi ích đạt được từ việc tăng thuế thuốc lá có giá trị lớn hơn rất nhiều so với các tổn thất về buôn lậu.
| Gánh nặng do thuốc lá mang lại Thuốc lá hiện đang mang lại nguồn doanh thu thuế khoảng trên 17.000 tỷ đồng. Có thể với 1 đồng thu được từ thuốc lá thì ngân sách Nhà nước cũng phải chi trả con số tương tự (hoặc lớn hơn) để giải quyết các hậu quả, gánh nặng về bệnh tật, sức khỏe và môi trường do khói thuốc lá mang lại. Nghiên cứu “Chi phí y tế cho 5 nhóm bệnh liên quan đến hút thuốc lá ở VN” được tiến hành năm 2010-2011 bởi ĐH Y tế công cộng và Tổ chức HealthBridge Canada được công bố cho thấy: Mỗi năm người Việt Nam chi hơn 22.000 tỷ cho sử dụng thuốc lá và phải chi tới 23.139,3 tỷ đồng để giải quyết 5 (trong số 25) nhóm bệnh do hút thuốc lá mang lại, gồm: Ung thư phổi, Đột quỵ, Bệnh tim thiếu máu cục bộ, Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, Ung thư đường hô hấp và tiêu hóa trên. Con số này chiếm khoảng 0,91% GDP của Việt Nam (năm 2011) – cho thấy gánh nặng sức khỏe, kinh tế phải chi trả để giải quyết hậu quả do việc hút thuốc lá mang lại. |
Cẩm Quyên
.svg){kind=icon}
