Tránh bị 'ép' mua bản quyền phần mềm 

Ảnh: Minh hoạ

Việt Nam thực thi bản quyền phần mềm có nghĩa phải mua bản quyền, nhưng ở vị thế “cùng thắng” chứ không phải bị ép.

Không phải đến khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam mới bắt đầu thực thi bản quyền phần mềm (BQPM). Việt Nam luôn tôn trọng và thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế.

Tuy nhiên, vi phạm bản quyền phần mềm xảy ra trên khắp thế giới, ở các mức độ khác nhau. Việc thực thi BQPM không thể hôm nay nói xóa là ngày mai sẽ làm được. Vì vậy, sẽ bất công nếu thúc ép Việt Nam trong khi các quốc gia có tỷ lệ vi phạm BQPM cao nhất thế giới cũng phải đi theo một lộ trình với rất nhiều chặng đường cụ thể.

Về phía Việt Nam, cần kiên định quan điểm, vị thế trong các giao dịch về bản quyền phần mềm được dự báo sẽ nhộn nhịp trong thời gian tới.

Quan điểm: Không 'quá tả' hay 'quá hữu'

Tránh chủ nghĩa cực đoan và áp đặt khi đưa ra các giải pháp nhằm giảm thiểu tỷ lệ vi phạm BQPM. Nói cách khác, đừng quá lệ thuộc vào nguồn đóng, nhưng cũng không nên phóng đại giá trị của phần mềm nguồn mở (PMNM).

Công tâm mà nói, vào thời điểm hiện tại, PMNM đã hội đủ năng lực thay thế phần mềm thương mại có cùng tính năng. Nếu chọn PMNM sẽ tiết kiệm được chi phí. Song hướng đi này chỉ có thể đáp ứng được nhu cầu trang bị phần mềm ở mức sơ khai. Vẫn chưa có lời giải hợp lý cho việc tích hợp các hệ thống hỗ trợ tác nghiệp dựa trên nền tảng này. Hơn nữa, liệu có bao nhiêu cán bộ, công chức Nhà nước đã trải nghiệm PMNM và sẵn sàng làm việc trong một môi trường hoàn toàn mới?

Tương tự như thế, không nhất thiết phải mua bằng được trọn gói sản phẩm của Microsoft. Tại sao không thử tiếp cận những giải pháp có cùng tính năng, nhưng lại rẻ hơn rất nhiều lần? Thật buồn cười khi phải mua một phần mềm đắt tiền chỉ để khai thác không quá 1/10 công năng của nó!

Theo tôi, giải pháp trước mắt là nên mua phần mềm nguồn đóng. Nhưng chỉ trang bị những thứ cần kíp. Phần lớn tính năng còn lại nên được sớm thay thế bằng các giải pháp PMNM. Xu hướng “nửa đóng, nửa mở” cũng là sách lược được áp dụng ở khá nhiều quốc gia có cùng hoàn cảnh như Việt Nam trong chặng đầu của lộ trình thực thi BQPM.

Vị thế “win-win”

Việt Nam đang có một thế trận chủ động hơn rất nhiều. Từ người bị cho là “ăn cắp, xài chùa” phần mềm, Việt Nam có quyền sàng lọc đối tác, chứ không phải để bị ép mua nữa. Trong tất cả những giao dịch bản quyền phần mềm, Việt Nam và bên bán đều ở vị thế ngang nhau, cùng có lợi hay nói một cách thời thượng là “win-win”.

Khi đã trở thành khách hàng tiềm năng, Việt Nam cần được tôn trọng về mọi mặt. Nên nhớ rằng, bây giờ, người phải phục vụ chính là các hãng phần mềm.

Nhu cầu và mức độ đầu tư

Tình thế bây giờ đã đặt chúng ta vào con đường phải mua phần mềm. Nhưng không vì vậy mà mua ồ ạt. Phải tính toán cẩn thận và chính xác những gì cần mua, mua bao nhiêu, trong bao lâu và thanh toán bằng nguồn tiền nào.

Muốn thế, cần sớm điều nghiên trên diện rộng và thật sự khách quan trong khảo sát nhu cầu sử dụng phần mềm của hệ thống cơ quan Nhà nước. Đối với những thứ chưa hoặc không cần dùng đến, chúng ta hoàn toàn có thể lựa chọn PMNM để thay thế và bổ sung. Phải kiên quyết xử lý tình trạng lãng phí phần mềm.    

Bài toán BQPM đang buộc Việt Nam phải tái cân đối tỷ lệ rót kinh phí cho các dự án về trang bị máy tính. Vì ngoài khoản tiền cần bỏ ra để mua phần cứng và phần mềm nền tảng (HĐH và bộ sản phẩm văn phòng), Nhà nước cũng phải chi thêm một số vốn không nhỏ cho các mục tiêu quan trọng khác, chẳng hạn như hệ thống phần mềm hỗ trợ nghiệp vụ, chuyển giao tri thức và huấn luyện kỹ năng sử dụng phần mềm, sửa chữa, nâng cấp, mua mới và bổ sung phần mềm! Nếu “chôn” hết kinh phí vào chuyện đi mua phần mềm nền tảng (vì giá hiện vẫn còn rất đắt), nguy cơ hàng loạt máy tính phải “trùm mền” trong các cơ quan Nhà nước sẽ là điều không thể tránh khỏi!

Thương lượng - đàm phán

Thật khó buộc được những gã khổng lồ, độc quyền như Microsoft chịu từ bỏ chính sách “một giá cho tất cả”. Tuy nhiên, hiện tại, hãng này cũng đang rất sợ sự bùng nổ của phần mềm mã nguồn mở. Vì vậy, hãy lạc quan mà “tấn công” họ.

Giá cả có thể được giảm đáng kể nếu như Việt Nam thuyết phục thành công Microsoft thực hiện 3 điều sau đây: phải có một phiên bản “nhẹ cân” hơn dành riêng cho các cơ quan Nhà nước, không giới hạn số lượng máy trạm được cấp phép sử dụng (vì mua với số lượng lớn) và hỗ trợ kinh phí mua sắm bằng nhiều hình thức hợp tác linh hoạt, mềm dẻo. Ngoài ra, các đối tác cung cấp phần cứng cũng phải có trách nhiệm chia sẻ gánh nặng BQPM với Việt Nam. Nếu chịu vào cuộc, Microsoft chắc chắn sẽ phải suy nghĩ lại! 

Một vấn đề nữa là năng lực thương lượng trong vấn đề BQPM. Việt Nam cần phải tranh thủ đàm phán đến mức tối đa và quyết liệt. Chúng ta phải chiến thắng họ bằng những luận cứ hợp tình, hợp lý. Mục đích của tiến trình nói trên là để cả hai thật sự hiểu nhau và tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho việc ký kết các hợp đồng trong tương lai. Một bên cần bán, một đằng muốn mua, chắc chắn sẽ tìm được tiếng nói chung!

Lê Nguyễn Bảo Nguyên

Ủy viên BCH Hội Tin học TP. Cần Thơ