Trung Quốc: Đường về gian nan của giới tinh hoa

Du học sinh trở về quê hương để giúp xây dựng một Trung Quốc hiện đại. Nhưng tại sao họ lại đang chịu cảnh sống dở chết dở với thị trường lao động ở quê nhà

Du học sinh trở về quê hương để giúp xây dựng một Trung Quốc hiện đại. Nhưng tại sao họ lại đang chịu cảnh sống dở chết dở với thị trường lao động ở quê nhà

“Tôi rời quê hương chỉ với 3 đô la trong túi” – Li Sanqi nhớ lại. Anh là một trong những người đầu tiên được đi học nước ngoài sau những tháng ngày đen tối của cuộc Cách Mạng Văn Hóa.

Giống như hầu hết những người thuộc giới thượng lưu, anh học hành rất tốt và giành được một vị trí mà nhiều người thèm muốn ở ĐH Texas, đồng thời thành lập một số công ty công nghệ.

Hiện tại, anh là giám đốc điều hành cấp cao ở Huawei – gã khổng lồ về viễn thông Trung Quốc. Anh mong muốn trở về quê hương với tham vọng xây dựng một công ty đa quốc gia hàng đầu thế giới.

{keywords}

“Gấu trúc” đang được trọng dụng hơn “rùa biển”


Li là một hình mẫu điển hình của một con rùa biển – hay còn gọi là “hai gui” (trong tiếng Trung cụm từ “trở về nước” phát âm giống với tên loài động vật này). Sự trở về của những người như anh - mang theo những kỹ năng học hỏi từ trời Tây – từng được xã hội Trung Quốc khuyến khích và đánh giá cao.

Trước đây, những người trở về như Li thường có được những vị trí quan trọng ở thị trường lao động trong nước, nhưng bây giờ chuyện đó chỉ là còn quá khứ . Những “con rùa biển” này không còn được ca ngợi khắp nơi.

Sự khác biệt về mức lương giữa họ và người lao động trong nước đang dần hẹp lại. Một số người thậm chí còn không có việc làm. Li nói rằng bây giờ họ nên được gọi là “hai dai” – có nghĩa là rong biển, chứ không phải rùa biển. Đây là một chuyển biến đáng ngạc nhiên sau những đóng góp trước đây của đối tượng này.

Ông Wang Huiyao tới từ Hiệp hội Trí thức phương Tây trở về Trung Quốc – nơi sắp kỷ niệm 100 năm thành lập – nhận xét rằng “rùa biển” trở về quê hương theo 5 phong trào.

Phong trào thứ nhất là vào thế kỷ 19, sự trở về của họ mang đến những người xây dựng đường sắt đầu tiên của Trung Quốc và hiệu trưởng đại học đầu tiên của nước này. Phong trào thứ hai và thứ ba vào trước năm 1949 sản sinh ra nhiều nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Đảng Dân tộc chủ nghĩa. Phong trào thứ tư là vào những năm 50, sản sinh ra những nhà lãnh đạo như Giang Trạch Dân và Lý Bằng.

Phong trào hiện tại – cũng là lớn nhất cho tới bây giờ - bắt đầu vào năm 1978. Kể từ đó đến nay đã có khoảng 2,6 triệu người Trung Quốc sang nước ngoài học tập.

Những cuộc di cư giáo dục này đã có lúc lên tới đỉnh điểm - 400.000 người mỗi năm. Phần lớn không trở về nước, nhưng 1,1 triệu người trở về đã tạo nên sự khác biệt. Ông Wang cho biết trong khi 3 phong trào đầu tiên đã làm nên cuộc cách mạng hóa Trung Quốc thì phong trào thứ tư làm hiện đại hóa đất nước, và phong trào thứ năm đang toàn cầu hóa quốc gia này.

“Rùa biển” đang giúp kết nối nền kinh tế Trung Quốc với thế giới. Họ thành lập những công ty công nghệ hàng đầu như Baidu. Nhiều người là quản lý cấp cao chi nhánh Trung Quốc ở các công ty đa quốc gia. Họ giúp kết nối Trung Quốc với nền văn hóa, chính trị, thương mại của các quốc gia khác.

Vậy tại sao sau này tầm quan trọng của họ lại giảm sút? Một số nghiên cứu cho thấy “rùa biển” bây giờ phải chờ đợi lâu hơn để tìm được một vị trí cấp cao thấp hơn với mức lương cũng thấp hơn ở các doanh nghiệp trong nước.

Thị trường việc làm ảm đạm là một trong số lý do. Một nguyên nhân khác là do thị trường nội địa Trung Quốc đang thay đổi. Những ngành công nghiệp như thương mại điện tử đang phát triển theo những cách thức mà những người đã sống và học tập ở nước ngoài nhiều năm chưa thể quen được.

Ông Gary Rieschel tới từ Qiming Ventures – một công ty đầu tư mạo hiểm – cho biết nếu như cách đây khoảng 10 năm, các nhà đầu tư thường chỉ rót vốn cho những người trở về từ thung lũng Silocon thì bây giờ họ lại quay trở lại với các doanh nhân được đào tạo ở các trường đại học trong nước.

Bởi vì người học trong nước nắm bắt được tốt hơn mô hình tiêu thụ, thói quen sử dụng máy tính và các mạng truyền thông xã hội của người Trung Quốc như Weibo và Weixin.

Khi Trung Quốc phát triển, các nhà quản lý trong nước bắt đầu có biểu hiện của “phức cảm tự ti”. Một giám đốc điều hành cấp cao của Tencent – gã khổng lồ về truyền thông xã hội của Trung Quốc – cho rằng ông vẫn săn những “con rùa biển” của các doanh nghiệp nước ngoài, tuy nhiên ông nhận thấy rằng họ gặp khó khăn trong việc quản lý các kỹ sư trong nước.

Một ông chủ ngân hàng đầu tư của châu Âu nói rằng “rùa biển” thường áp dụng những phương châm lạ của phương Tây, ví dụ như minh bạch, trọng dụng nhân tài hay đạo đức. Những phương châm này gây ra những bất lợi cho họ trong nền kinh tế cạnh tranh cao của Trung Quốc – nơi mà người lao động sẵn sàng làm mọi thứ mà ông chủ hoặc khách hàng muốn.

Ngay cả những công ty nước ngoài ở Trung Quốc cũng ngày càng kén chọn người lao động hơn. Ông Yannig Gourmelon, giám đốc dự án cấp cao của Roland Berger – công ty tư vấn quản lý của Đức – tin rằng sức ép lợi nhuận nặng hơn ở các công ty đa quốc gia cũng làm giảm mạnh mức lương thưởng của “rùa biển”.

“Rùa biển” hạng C

Một lý giải khác cho việc “rùa biển” gặp khó khăn khi về nước là: nhiều người của phong trào du học cuối cùng không phải là những người xuất sắc. Trước đây, chỉ những người xuất sắc nhất mới được đi du học, vì thế để giành một suất học bổng của Nhà nước thực sự là đầy khó khăn và khốc liệt.

Nhưng khi thu nhập của người dân tăng lên, nhiều gia đình Trung Quốc có con với sức học bình thường đủ khả năng chi một khoản tiền khổng lồ để con cái được học ở những trường đại học mà chất lượng còn nhiều bàn cãi.

Họ đi học không phải là để thu nhận kiến thức, mà để cải thiện triển vọng nghề nghiệp. Tệ hơn nữa, một phần do sự suy giảm của các nền kinh tế phương Tây mà nhiều người trở về nước với con số 0 về kinh nghiệm làm việc.

Thậm chí, những đối tượng ít có khả năng xin việc ở nước ngoài thì có xu hướng về nước, trong khi những người xuất sắc nhất vẫn ở lại trời Tây. Một nghiên cứu được tài trợ bởi Hội Khoa học quốc gia Mỹ cho thấy 92% người Trung Quốc có bằng Tiến sĩ của Mỹ vẫn sống ở Mỹ sau 5 năm tốt nghiệp. Với người Ấn Độ, con số này là 81%, người Hàn Quốc là 41% và người Mexico là 32%.

Để thu hút người tài trở về nước, Chính phủ Trung Quốc đang rót tiền vào một dự án có tên gọi “1.000 Nhân Tài”. Dự án này cung cấp các khoản trợ cấp hào phóng và nhiều đặc quyền khác cho những người giỏi trở về.

Vụ Tổ chức của Đảng Cộng sản Trung Quốc đang đề nghị lãnh đạo các tỉnh thành và hiệu trưởng các trường đại học phải tuyển đủ chỉ tiêu nhân tài được giao.

Trong một bài viết sắp xuất bản, ông Wang và ông David Zweig tới từ ĐH Khoa học và Công nghệ Hồng Kông nhận xét, Trung Quốc có lẽ là “quốc gia quyết đoán nhất trên thế giới” trong những nỗ lực như thế này.

Và liệu Trung Quốc có thành công? Mặc dù Chính phủ cũng đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, song những người trở về vẫn gặp phải nhiều vướng mắc. Giá nhân công và giá nhà đất đang tăng, trong khi vấn đề vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn tràn lan, tham nhũng thì rộng khắp.

Vì thế, vẫn ít nhà khoa học hàng đầu trở về nước. Bài viết của ông Wang và ông Zweig lý giải: “Nếu Trung Quốc muốn những người giỏi nhất trở về, nước này cần một cuộc cải cách cơ bản ở các cơ sở khoa học và giáo dục” nhằm phá vỡ chức năng quản lý bị chính trị hoá trong vấn đề tuyển dụng và rót vốn.

Một sự thật khó khăn là người Trung Quốc ở nước ngoài thường có thái độ nước đôi với quê hương. Vợ và con của anh Li – những con “rùa biển” nguyên mẫu – vẫn đang sống ở Mỹ. Thay vì chỉ đưa ra những ưu đãi, có lẽ các quan chức Trung Quốc nên làm nhiều hơn để tăng cường sức mạnh của luật pháp, loại bỏ tham nhũng, cũng như đảm bảo vệ sinh không khí, nước, thực phẩm. Làm được vậy chắc chắn “rùa biển” sẽ lưu tâm.

Nguyễn Thảo (Theo The Economist)

tin nổi bật

Cả nước có 38 thí sinh F0 dự thi tốt nghiệp THPT 2022

Thông tin từ Bộ GD-ĐT cho biết, có 989.863 thí sinh đạt tỷ lệ 98,75% so với số đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT đã làm thủ tục dự thi trong chiều 6/7, trong đó có 38 thí sinh thuộc diện F0.

Điều đặc biệt ở nơi cách phòng thi 25m tránh gian lận

Thay vì để các vật dụng cá nhân ngay hành lang khu vực phòng thi tốt nghiệp THPT như mọi năm, năm nay, các thí sinh dự kỳ thi này sẽ làm quen với việc cất đồ ở vị trí cách ít nhất 25m.

Đề Hóa học thi thử tốt nghiệp THPT năm 2022 của Nam Định

Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022, Sở GD-ĐT Nam Định đã xây dựng đề thi thử môn Hóa học để khảo sát chất lượng của học sinh khối 12.

Nam sinh lớp 7 trả lại cặp nhẫn vàng cho cụ bà 77 tuổi

Sau khi nhặt được hộp nhựa có đựng 2 nhẫn vàng, Quân đã tìm đến công an xã nhờ tìm người trả lại.

Sĩ tử Đà Nẵng đổ lên chùa Linh Ứng cầu may mắn

Sau khi hoàn thành thủ tục thi tốt nghiệp THPT, rất đông sĩ tử tại Đà Nẵng tìm đến chùa Linh Ứng để dâng hương, cầu nguyện sẽ gặp nhiều may mắn trước kỳ thi quan trọng.

Phụ huynh gác mọi bộn bề, 'bằng mọi giá' đưa con đến trường thi

Trong số 1 triệu học sinh bắt đầu làm thủ tục dự thi tốt nghiệp THPT 2022 chiều 6/7, nhiều thí sinh và người nhà sớm biểu lộ sự căng thẳng, lo âu.

Tra cứu điểm thi vào lớp 10 Hà Nội bằng những cách nào?

Theo thông báo của Sở GD-ĐT, việc chấm thi vào lớp 10 đang được khẩn trương thực hiện. Điểm thi vào lớp 10 sẽ được công bố chậm nhất ngày 9/7.

Một triệu học sinh làm thủ tục thi tốt nghiệp THPT 2022

Chiều nay (6/7), trên 1 triệu thí sinh đăng ký tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 đến làm thủ tục dự thi. Đây là lứa học sinh được cho là chịu nhiều thiệt thòi khi trải qua cả 3 năm cấp 3 đều chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19.

Gần 40 tỉnh, thành công bố điểm thi lớp 10 năm 2022

Tính đến thời điểm hiện tại, nhiều tỉnh, thành đã hoàn thành xong việc tổ chức kỳ thi vào lớp 10 năm 2022 và công bố điểm.

'Lễ vật' kì lạ của thí sinh đi cầu may trước ngày thi tốt nghiệp THPT

Nhiều sĩ tử mang "lễ vật" là bóng đèn, bút bi cùng giấy viết tên tuổi địa chỉ, số báo danh đến Văn Miếu (Hà Nội) để cầu may trước ngày thi tốt nghiệp THPT 2022, sáng 6/7.

Chủ tịch NXB Giáo dục thu nhập gần 700 triệu đồng/năm

Ông Nguyễn Đức Thái, Chủ tịch Hội đồng thành viên NXB Giáo dục Việt Nam, năm ngoái nhận lương 544 triệu đồng và 120 triệu đồng tiền thưởng, tổng cộng gần 700 triệu đồng.

Thi tốt nghiệp THPT: Mỗi giám thị phải bốc thăm 3 lần

Để đảm bảo khách quan, ngăn ngừa nguy cơ gian lận thi có tổ chức, mỗi giám thị của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 sẽ bốc thăm 3 lần từ việc nhận phòng thi, chọn phương án đánh số báo danh mỗi buổi thi, chọn cách thức phát đề thi.

Để tránh mất điểm trong bài thi tiếng Anh

Đề thi môn Tiếng Anh trong thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây không có nhiều 'bẫy' gây bối rối cho học sinh.

Hơn 2.200 điểm thi sẵn sàng cho kỳ thi tốt nghiệp THPT 2022

Hơn 1 triệu thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT vào ngày mai. Lãnh đạo Bộ GD-ĐT cho biết. các nội dung dạy học được tinh giản do Covid-19 trong 2 năm qua không được đưa vào đề thi năm nay.

Giáo sư giành giải Fields 2022 từng học kém môn Toán

June Huh (39 tuổi) - nhà toán học người Mỹ gốc Hàn, giáo sư tại Đại học Princeton (Mỹ) là một trong những chủ nhân của Huy chương Fields 2022.