Trung Quốc: Đường về gian nan của giới tinh hoa

Du học sinh trở về quê hương để giúp xây dựng một Trung Quốc hiện đại. Nhưng tại sao họ lại đang chịu cảnh sống dở chết dở với thị trường lao động ở quê nhà

Du học sinh trở về quê hương để giúp xây dựng một Trung Quốc hiện đại. Nhưng tại sao họ lại đang chịu cảnh sống dở chết dở với thị trường lao động ở quê nhà

“Tôi rời quê hương chỉ với 3 đô la trong túi” – Li Sanqi nhớ lại. Anh là một trong những người đầu tiên được đi học nước ngoài sau những tháng ngày đen tối của cuộc Cách Mạng Văn Hóa.

Giống như hầu hết những người thuộc giới thượng lưu, anh học hành rất tốt và giành được một vị trí mà nhiều người thèm muốn ở ĐH Texas, đồng thời thành lập một số công ty công nghệ.

Hiện tại, anh là giám đốc điều hành cấp cao ở Huawei – gã khổng lồ về viễn thông Trung Quốc. Anh mong muốn trở về quê hương với tham vọng xây dựng một công ty đa quốc gia hàng đầu thế giới.

{keywords}

“Gấu trúc” đang được trọng dụng hơn “rùa biển”


Li là một hình mẫu điển hình của một con rùa biển – hay còn gọi là “hai gui” (trong tiếng Trung cụm từ “trở về nước” phát âm giống với tên loài động vật này). Sự trở về của những người như anh - mang theo những kỹ năng học hỏi từ trời Tây – từng được xã hội Trung Quốc khuyến khích và đánh giá cao.

Trước đây, những người trở về như Li thường có được những vị trí quan trọng ở thị trường lao động trong nước, nhưng bây giờ chuyện đó chỉ là còn quá khứ . Những “con rùa biển” này không còn được ca ngợi khắp nơi.

Sự khác biệt về mức lương giữa họ và người lao động trong nước đang dần hẹp lại. Một số người thậm chí còn không có việc làm. Li nói rằng bây giờ họ nên được gọi là “hai dai” – có nghĩa là rong biển, chứ không phải rùa biển. Đây là một chuyển biến đáng ngạc nhiên sau những đóng góp trước đây của đối tượng này.

Ông Wang Huiyao tới từ Hiệp hội Trí thức phương Tây trở về Trung Quốc – nơi sắp kỷ niệm 100 năm thành lập – nhận xét rằng “rùa biển” trở về quê hương theo 5 phong trào.

Phong trào thứ nhất là vào thế kỷ 19, sự trở về của họ mang đến những người xây dựng đường sắt đầu tiên của Trung Quốc và hiệu trưởng đại học đầu tiên của nước này. Phong trào thứ hai và thứ ba vào trước năm 1949 sản sinh ra nhiều nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Đảng Dân tộc chủ nghĩa. Phong trào thứ tư là vào những năm 50, sản sinh ra những nhà lãnh đạo như Giang Trạch Dân và Lý Bằng.

Phong trào hiện tại – cũng là lớn nhất cho tới bây giờ - bắt đầu vào năm 1978. Kể từ đó đến nay đã có khoảng 2,6 triệu người Trung Quốc sang nước ngoài học tập.

Những cuộc di cư giáo dục này đã có lúc lên tới đỉnh điểm - 400.000 người mỗi năm. Phần lớn không trở về nước, nhưng 1,1 triệu người trở về đã tạo nên sự khác biệt. Ông Wang cho biết trong khi 3 phong trào đầu tiên đã làm nên cuộc cách mạng hóa Trung Quốc thì phong trào thứ tư làm hiện đại hóa đất nước, và phong trào thứ năm đang toàn cầu hóa quốc gia này.

“Rùa biển” đang giúp kết nối nền kinh tế Trung Quốc với thế giới. Họ thành lập những công ty công nghệ hàng đầu như Baidu. Nhiều người là quản lý cấp cao chi nhánh Trung Quốc ở các công ty đa quốc gia. Họ giúp kết nối Trung Quốc với nền văn hóa, chính trị, thương mại của các quốc gia khác.

Vậy tại sao sau này tầm quan trọng của họ lại giảm sút? Một số nghiên cứu cho thấy “rùa biển” bây giờ phải chờ đợi lâu hơn để tìm được một vị trí cấp cao thấp hơn với mức lương cũng thấp hơn ở các doanh nghiệp trong nước.

Thị trường việc làm ảm đạm là một trong số lý do. Một nguyên nhân khác là do thị trường nội địa Trung Quốc đang thay đổi. Những ngành công nghiệp như thương mại điện tử đang phát triển theo những cách thức mà những người đã sống và học tập ở nước ngoài nhiều năm chưa thể quen được.

Ông Gary Rieschel tới từ Qiming Ventures – một công ty đầu tư mạo hiểm – cho biết nếu như cách đây khoảng 10 năm, các nhà đầu tư thường chỉ rót vốn cho những người trở về từ thung lũng Silocon thì bây giờ họ lại quay trở lại với các doanh nhân được đào tạo ở các trường đại học trong nước.

Bởi vì người học trong nước nắm bắt được tốt hơn mô hình tiêu thụ, thói quen sử dụng máy tính và các mạng truyền thông xã hội của người Trung Quốc như Weibo và Weixin.

Khi Trung Quốc phát triển, các nhà quản lý trong nước bắt đầu có biểu hiện của “phức cảm tự ti”. Một giám đốc điều hành cấp cao của Tencent – gã khổng lồ về truyền thông xã hội của Trung Quốc – cho rằng ông vẫn săn những “con rùa biển” của các doanh nghiệp nước ngoài, tuy nhiên ông nhận thấy rằng họ gặp khó khăn trong việc quản lý các kỹ sư trong nước.

Một ông chủ ngân hàng đầu tư của châu Âu nói rằng “rùa biển” thường áp dụng những phương châm lạ của phương Tây, ví dụ như minh bạch, trọng dụng nhân tài hay đạo đức. Những phương châm này gây ra những bất lợi cho họ trong nền kinh tế cạnh tranh cao của Trung Quốc – nơi mà người lao động sẵn sàng làm mọi thứ mà ông chủ hoặc khách hàng muốn.

Ngay cả những công ty nước ngoài ở Trung Quốc cũng ngày càng kén chọn người lao động hơn. Ông Yannig Gourmelon, giám đốc dự án cấp cao của Roland Berger – công ty tư vấn quản lý của Đức – tin rằng sức ép lợi nhuận nặng hơn ở các công ty đa quốc gia cũng làm giảm mạnh mức lương thưởng của “rùa biển”.

“Rùa biển” hạng C

Một lý giải khác cho việc “rùa biển” gặp khó khăn khi về nước là: nhiều người của phong trào du học cuối cùng không phải là những người xuất sắc. Trước đây, chỉ những người xuất sắc nhất mới được đi du học, vì thế để giành một suất học bổng của Nhà nước thực sự là đầy khó khăn và khốc liệt.

Nhưng khi thu nhập của người dân tăng lên, nhiều gia đình Trung Quốc có con với sức học bình thường đủ khả năng chi một khoản tiền khổng lồ để con cái được học ở những trường đại học mà chất lượng còn nhiều bàn cãi.

Họ đi học không phải là để thu nhận kiến thức, mà để cải thiện triển vọng nghề nghiệp. Tệ hơn nữa, một phần do sự suy giảm của các nền kinh tế phương Tây mà nhiều người trở về nước với con số 0 về kinh nghiệm làm việc.

Thậm chí, những đối tượng ít có khả năng xin việc ở nước ngoài thì có xu hướng về nước, trong khi những người xuất sắc nhất vẫn ở lại trời Tây. Một nghiên cứu được tài trợ bởi Hội Khoa học quốc gia Mỹ cho thấy 92% người Trung Quốc có bằng Tiến sĩ của Mỹ vẫn sống ở Mỹ sau 5 năm tốt nghiệp. Với người Ấn Độ, con số này là 81%, người Hàn Quốc là 41% và người Mexico là 32%.

Để thu hút người tài trở về nước, Chính phủ Trung Quốc đang rót tiền vào một dự án có tên gọi “1.000 Nhân Tài”. Dự án này cung cấp các khoản trợ cấp hào phóng và nhiều đặc quyền khác cho những người giỏi trở về.

Vụ Tổ chức của Đảng Cộng sản Trung Quốc đang đề nghị lãnh đạo các tỉnh thành và hiệu trưởng các trường đại học phải tuyển đủ chỉ tiêu nhân tài được giao.

Trong một bài viết sắp xuất bản, ông Wang và ông David Zweig tới từ ĐH Khoa học và Công nghệ Hồng Kông nhận xét, Trung Quốc có lẽ là “quốc gia quyết đoán nhất trên thế giới” trong những nỗ lực như thế này.

Và liệu Trung Quốc có thành công? Mặc dù Chính phủ cũng đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ, song những người trở về vẫn gặp phải nhiều vướng mắc. Giá nhân công và giá nhà đất đang tăng, trong khi vấn đề vi phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn tràn lan, tham nhũng thì rộng khắp.

Vì thế, vẫn ít nhà khoa học hàng đầu trở về nước. Bài viết của ông Wang và ông Zweig lý giải: “Nếu Trung Quốc muốn những người giỏi nhất trở về, nước này cần một cuộc cải cách cơ bản ở các cơ sở khoa học và giáo dục” nhằm phá vỡ chức năng quản lý bị chính trị hoá trong vấn đề tuyển dụng và rót vốn.

Một sự thật khó khăn là người Trung Quốc ở nước ngoài thường có thái độ nước đôi với quê hương. Vợ và con của anh Li – những con “rùa biển” nguyên mẫu – vẫn đang sống ở Mỹ. Thay vì chỉ đưa ra những ưu đãi, có lẽ các quan chức Trung Quốc nên làm nhiều hơn để tăng cường sức mạnh của luật pháp, loại bỏ tham nhũng, cũng như đảm bảo vệ sinh không khí, nước, thực phẩm. Làm được vậy chắc chắn “rùa biển” sẽ lưu tâm.

Nguyễn Thảo (Theo The Economist)

tin nổi bật

Giải chạy Pháp ngữ lần đầu tiên diễn ra tại Hà Nội

Giải chạy Pháp ngữ năm 2022 là sự kiện thể thao và văn hóa dành cho những người nói tiếng Pháp, yêu mến tiếng Pháp và yêu thích chạy bộ đã diễn ra vào ngày 21/5/2022 tại hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Lộ đề thi học kỳ, hàng trăm học sinh phải thi lại

Sau 2 môn thi học kỳ ở trường, hàng trăm học sinh lớp 8 ở Bình Dương phải thi lại vì “sự cố” lộ đề thi.

Học sinh F0 ở TP.HCM được thi lớp 10

Theo Sở GD-ĐT TP.HCM, thí sinh được xác định là ca bệnh Covid-19 (F0) có nguyện vọng tham gia kỳ thi vào lớp 10 phải có đơn xin dự thi và được phụ huynh hoặc người giám hộ xác nhận đồng ý.

Cô gái người Việt giành giải sinh viên quốc tế xuất sắc ở Úc

Giải thưởng dành cho học sinh quốc tế học tại các trường công bang New South Wales (Australia) đã vinh danh những thí sinh xuất sắc tới từ nhiều quốc gia, trong đó có một nữ sinh Việt Nam.

Lý do lãnh đạo doanh nghiệp thời 4.0 chuộng lấy bằng tiến sĩ

Công nghiệp 4.0 đang phát triển nhanh chóng, giúp các doanh nghiệp trở nên “thông minh” và hiệu quả hơn. Để duy trì khả năng cạnh tranh, các nhà điều hành không thể không trang bị cho mình những kỹ năng chuyên sâu như một tiến sĩ.

Trí tuệ nhân tạo - ngành học rộng mở tương lai

Với mục tiêu tìm kiếm những tài năng trong lĩnh vực Trí tuệ nhân tạo (AI), học sinh tốt nghiệp THPT loại giỏi có thể được miễn 100% học phí khi theo học ngành AI tại Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn (SIU).

9X Hà Tĩnh giành hàng loạt học bổng tiến sĩ tại Mỹ

Một năm trước, Thế từng từ chối hai ngôi trường top đầu của Mỹ, quyết định ở lại Việt Nam “để được trải nghiệm nhiều hơn”. Một năm sau, 9X tiếp tục giành hàng loạt học bổng toàn phần tiến sĩ tại Mỹ.

Thêm trường thành viên ĐH Quốc gia Hà Nội tăng mạnh học phí

Hiệu trưởng trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội đã ra quyết định về việc quy định, định mức học phí đào tạo đại học, sau đại học năm học 2022-2023.

Có thể sử dụng giấy tờ tùy thân thay CCCD trong kỳ thi tốt nghiệp THPT

Trong trường hợp đến ngày thi vẫn chưa có CCCD, thí sinh trong kỳ thi THPT quốc gia 2022 có thể sử dụng bất kỳ giấy tờ tùy thân hợp pháp khác để thay thế.

Trường học Huế rộn ràng với tà áo dài truyền thống

Cùng với nhiều cơ quan, đơn vị khác, cổ phục với chiếc áo dài truyền thống đang được nhiều cô trò tại các trường học ở Huế mặc đến lớp toát lên vẻ đẹp tự nhiên, duyên dáng.

Học phí trường tư thục ở TP.HCM cao nhất hơn 50 triệu/tháng

Năm học mới, một số trường tư thục ở TP.HCM tăng học phí. Trường có mức thu cao nhất là 53 triệu/tháng.Tính sơ sơ chi phí để 1 học sinh học trường tư thục thấp nhất gần 10 triệu/tháng, cao lên tới 70-80 triệu/tháng.

Tình tiết mới vụ nữ giáo viên tiếng Anh bị tố đánh học trò 'như cơm bữa'

Hiệu trưởng trường THCS Quang Trung (huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) vừa ký quyết định tạm đình chỉ công tác chuyên môn 15 ngày đối với nữ giáo viên tiếng Anh bị tố đánh học sinh trong giờ học.

Bộ GD-ĐT dự kiến bỏ xếp hạng đạo đức giáo viên

Đó là một trong những điểm mới được điều chỉnh ở dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung các Thông tư số 01,02, 03, 04/2021/TT-BGDĐT quy định mã số, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và bổ nhiệm, xếp lương giáo viên.

Học phí tại Hà Nội có thể tăng gấp đôi từ năm học tới

HĐND TP Hà Nội vừa có dự thảo nghị quyết về việc quy định mức thu học phí với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập trên địa bàn từ năm học 2022-2023 đến năm học 2025-2026 để xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ 5 đang diễn ra.

Một hiệu trưởng ở Hải Phòng gửi đơn xin dừng điều hành nhà trường

Hiệu trưởng Trường THPT Quang Trung (Thuỷ Nguyên, Hải Phòng) gửi đơn xin dừng điều hành nhà trường, sau khi sai phạm ở đơn vị cũ bị phanh phui.