Việt Nam chưa được đánh giá cao về gia công phần mềm

Theo các công bố về thị trường gia công phần mềm, ưu điểm của Việt Nam đang tăng lên nhưng so với các nước trong khu vực như Trung Quốc, Singapore, Việt Nam còn phải cải thiện nhiều hơn nữa về sở hữu trí tuệ, cơ sở hạ tầng.

Tạp chí CIO (Mỹ) vừa công bố Báo cáo Gia công Phần mềm 2006 (2006 Offshore Outsourcing Guide), nhận định những rủi ro, thách thức, kết quả và những cơ hội của từng quốc gia khi tham gia vào thị trường gia công PM trên thế giới.

Cơ hội song hành cùng rủi ro

Theo Báo cáo, Ấn Độ vẫn là địa chỉ gia công PM hàng đầu trên thế giới, đặc biệt là đối với các công ty Mỹ và Anh. “Mỗi năm, những rủi ro của sự thay đổi công việc đối với Ấn Độ lại thấp đi một chút”, Dean Davison, Phó chủ tịch gia công chiến lược của Nautilus Advisors nhận xét. “Ấn Độ đang tăng cường các hoạt động bảo vệ sở hữu trí tuệ, xây dựng hạ tầng cơ sở vững mạnh và khả năng quản lý các quan hệ toàn cầu hiệu quả”. Mặc dù hãng phân tích thị trường Gartner ước tính Ấn Độ hiện chiếm 80-90% thị phần gia công toàn cầu, song mức lương ngày càng tăng mạnh tại Ấn Độ cùng với sự trưởng thành nhanh chóng của những thị trường có chi phí thấp hơn sẽ đe dọa sự thống trị của người Ấn trong tương lai. Davison dự báo thị phần của Ấn Độ sẽ chỉ chiếm 20% gia công PM toàn cầu vào năm 2010.

Hiện nay, chỉ có dưới 10% các công ty Mỹ gia công PM tại nhiều hơn một quốc gia, nhưng hầu hết đó đều là “những địa điểm rất có tiềm năng”, Davison khẳng định. Trung Quốc là một ví dụ. Các chuyên gia nhận xét quốc gia đông dân nhất thế giới này có thể trở thành một đối thủ nặng ký của Ấn Độ trong vòng 3-5 năm tới, cho dù hiện tại kỹ năng tiếng Anh của đội ngũ nhân lực tại đây còn kém xa người Ấn.

Những chi phí nhân công và điều hành tại các quốc gia Trung Âu như Ba Lan, Hungary và CH Séc – vốn là những lựa chọn hấp dẫn gia công đối với các doanh nghiệp Tây Âu -  lại đang tăng và ngày càng khiến những địa chỉ này trở nên kém hấp dẫn. Vì vậy, những CIO châu Âu với bản tính tằn tiện đang chuyển sang tìm kiếm đối tác tại các quốc gia thuộc Liên Xô cũ hay các quốc gia như Romania, Bulgaria, Ukraine. Các quốc gia châu Mỹ la tinh như Costa Rica, Mexico hay Brazil cũng đang bắt đầu hấp dẫn các công ty Mỹ và các trung tâm dữ liệu do nhu cầu về dịch vụ các thị trường nói tiếng Tây Ban Nha đang ngày càng tăng. Và Viện nghiên cứu A.T. Kearney nhận định rằng các quốc gia Trung Đông (như Israel, Ai Cập) và châu Phi (như Ghana, Nam Phi) sẽ là những người tiên phong thế hệ mới trong các hoạt động gia công PM – nếu tình hình chính trị tại những khu vực này trở nên ổn định.

Mặc dù chi phí lao động sẽ tiếp tục là yếu tố chi phối các hoạt động gia công PM, song các CIO cần phải nhận thức rõ về cả “chi phí lẫn độ rủi ro”, Ian Marriott, Phó chủ tịch nghiên cứu của Gartner khuyến cáo. Khi gia công PM, những rủi ro phổ biến (như độ ổn định của hạ tầng cơ sở, sự thành thục của quy trình, độ bảo mật) trở nên rất dễ nhận ra, và những rủi ro không phổ biến (như tính khả báo nguồn nhân lực, sự ổn định chính trị, vai trò của luật pháp hay thiếu các khung chính sách) lại nổi lên. Cơ hội luôn đi kèm với rủi ro, vì thế, việc chọn địa điểm gia công là một quyết định không hề đơn giản.

Nhận diện các thị trường châu Á

Tạp chí CIO đánh giá thị trường “dẫn đầu, thách thức, đang phát triển hay mới nổi” dựa vào kinh nghiệm của ngành PM, quy mô thị trường, sự sẵn sàng và chi phí cho đội ngũ lao động có kỹ năng, cùng hạ tầng cơ sở (gồm cả sự hỗ trợ của chính phủ và cơ sở hạ tầng công nghệ thực tế). Thị trường đang “suy giảm” là những thị trường tăng các chi phí tác động tiêu cực đến việc gia công PM. Những rủi ro về địa chính trị trong Báo cáo gồm có những rủi ro về kinh tế, tài chính và chính trị. 

Dưới đây, chúng tôi trích dẫn những phân tích của Báo cáo về các thị trường gia công PM châu Á – những đối thủ “nặng ký” của ngành PM Việt Nam hiện tại và tương lai.

Ấn Độ

• Ưu điểm: Hiệu suất lao động cao, có những nguồn lực quan trọng và hạ tầng cơ sở vững chắc để triển khai ứng dụng toàn diện, các dịch vụ quy trình kinh doanh và hạ tầng. Doanh thu gần 18 tỉ USD từ các dịch vụ CNTT và gia công quy trình kinh doanh (BPO). Các công ty như TCS, HCL Technologies, Wipro, Satyam và Infosys đã có những hợp đồng trị giá hàng tỉ USD và hình thành những kênh gia công CNTT giá trị. Ấn Độ hiện chiếm 3/5 công ty đạt CMM Level 5 trên thế giới và khoảng 200 ngàn sinh viên CNTT tốt nghiệp mỗi năm.

• Nhược điểm: Tốc độ thay đổi công việc – đây là vấn đề lớn nhất mà Hiệp hội các công ty PM và Dịch vụ Ấn Độ (NASSCOM) nhận định. Tỷ lệ thay đổi công việc từ 10-12% ở các vị trí cơ bản, 15-20% ở những vị trí quản lý trung gian; thậm chí bạn có thể mất toàn bộ đội làm dự án chỉ sau một đêm. Mức lương ngày càng tăng cũng là vấn đề không nhỏ. Liên minh Sở hữu Trí tuệ Quốc tế (IIPA) cũng xếp Ấn Độ và danh sách các quốc gia cần ưu tiên theo dõi về vi phạm bản quyền PM.

Trung Quốc

• Ưu điểm: Sẵn sàng soán ngôi đầu của Ấn Độ trong tương lai, mức tăng trưởng 25%/năm kể từ năm 1999. Hạ tầng ngày càng được cải thiện. Thượng Hải và Bắc Kinh được kết nối tốt. Các thành phố cấp 2 ngày càng phát triển. Sự minh bạch trong kinh doanh ngày càng được tăng cường. Ước tính có khoảng 2 triệu lập trình viên PM Trung Quốc đang làm việc và con số này sẽ còn tiếp tục gia tăng. Trung Quốc là một địa chỉ hấp dẫn phục vụ hoạt động của các công ty Trung Quốc và các công ty đa quốc gia. Chi phí thấp hơn so với các quốc gia láng giềng như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.

• Nhược điểm: Các công ty dịch vụ CNTT nhỏ và thiếu kinh nghiệm trong các

hoạt động CNTT và kinh doanh toàn cầu. Những người biết tiếng Anh vẫn còn khá ít. Bảo vệ dữ liệu và sở hữu trí tuệ tiếp tục là một vấn đề khi Trung Quốc vẫn còn nằm trong danh sách ưu tiên theo dõi của IIPA. Các công ty Trung Quốc hiện chủ yếu được thuê gia công kiểm thử, bảo trì, phát triển những những ứng dụng cấp thấp. Mức lương ngày càng tăng cũng có thể làm giảm sự hấp dẫn của thị trường này.

Malaysia

• Ưu điểm: Xếp thứ 3 trong danh sách các địa chỉ gia công hấp dẫn của

A.T.Kearney. Nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ và việc đầu tư cho hạ tầng tiêu chuẩn quốc tế tiếp tục được tăng cường (như Sáng kiến Hành lang Siêu đa phương tiện – MSC). Các chương trình và các chính sách tăng cường đội ngũ lao động, kỹ năng tiếng Anh và kỹ năng công nghệ liên tục được triển khai. Malaysia có thể trở thành một địa chỉ đứng thứ hai về độ hấp dẫn nhờ sự giảm thiểu những rủi ro gia công.

• Nhược điểm: Thiếu một quy mô quyết định để trở thành một địa chỉ dịch vụ CNTT hàng đầu. Còn yếu về các kỹ năng dịch vụ và lực lượng lao động còn nhỏ.

Philippines

• Ưu điểm: Xếp thứ 4 trong danh sách hấp dẫn gia công nhờ kỹ năng tiếng Anh của đội ngũ nhân công. Băng thông rộng hơn so với các quốc gia láng giềng, có nhiều năm kinh nghiệm gia công các dự án BPO chuẩn, doanh số gia công PM đạt khoảng 1 tỉ USD mỗi năm.

• Nhược điểm: Tình hình chính trị không ổn định và yếu kém về cơ sở hạ tầng. Còn thiếu kinh nghiệm về các quy trình CNTT, thiếu các chứng chỉ CMM, Sigma... Cũng nằm trong danh sách ưu tiên theo dõi của IIPA.

Việt Nam

• Ưu điểm: Mức sống rẻ, mức lương thấp nhất trong thế giới gia công PM. Đã thực hiện được một số hợp đồng lớn với các hãng viễn thông phương Tây như Nortel Networks và xây dựng được một số công viên công nghệ tại TP. HCM. Tiếng Anh đang dần trở nên phổ biến và chuẩn mực. Ngành CNTT có mức tăng trưởng 20%/năm...

• Nhược điểm: Rủi ro cao về sở hữu trí tuệ và chi phí hạ tầng. Chưa có sự phát triển tương xứng về hạ tầng phi CNTT (như đường sá, mạng lưới điện, hệ thống sân bay...). Hầu hết các công ty chỉ có thể thực hiện được những chức năng back-office quy mô nhỏ. Số lượng những nhà quản lý cao cấp và những người biết tiếng Anh còn thấp.

Thái Lan

• Ưu điểm: Có bước tiến bộ vượt bậc trong bảng xếp hạng gia công của A.T.Kearney, nhờ những cải tiến trong giáo dục, hạ tầng cơ sở và môi trường kinh doanh tổng thể.

• Nhược điểm: Kỹ năng tiếng Anh chưa được tốt. Nằm trong danh sách ưu tiên theo dõi sở hữu trí tuệ của IIPA.

Singapore

• Ưu điểm: Bản thân vị trí địa lý của Singapore đã là địa điểm lý tưởng cho những hoạt động cao cấp và nhạy cảm, với khả năng duy trì các hoạt động kinh doanh ổn định, có khả năng bảo vệ dữ liệu cũng như quyền sở hữu trí tuệ. Xếp thứ 5 trong danh sách hấp dẫn gia công của A.T.Kearney.

• Nhược điểm: Chi phí quá đắt đỏ khiến các hợp đồng gia công nơi đây dần chuyển sang Trung Quốc.

       Tùng Sơn