Hầu hết các chuyên gia đều tin rằng, Apple sẽ không có nhiều sự xáo trộn trong ít nhất là vài năm nữa. Có rất nhiều kế hoạch sản phẩm đã được lên khuôn và ê-kip lãnh đạo của Táo Khuyết cũng tương đối định hình.


Câu hỏi thực sự là, chuyện gì sẽ xảy ra sau đó, khi các sản phẩm dự định đã xuất xưởng hết và những kế hoạch không có bàn tay can dự của Jobs bắt đầu trổ quả?

Quả táo cắn dở - từ chỗ ngấp nghé bên bờ vực phá sản trước khi Jobs quay trở lại lãnh đạo hồi năm 1996 đã vươn lên trở thành hãng có giá trị thị trường lớn nhất thế giới. Những sản phẩm như iPod, iPhone và iPad đã giúp Apple đứng riêng một cấp so với các hãng sản xuất phần cứng và phần mềm khác ở thung lũng Silicon khắc nghiệt. Thậm chí nhiều người còn gọi Quả táo là kẻ "tạo ra thị hiếu cho số đông".


Không một ai có thể phủ nhận, phần lớn "thị hiếu số đông" đó có công đóng góp của Jobs, người mà sự cầu kỳ đến từng chi tiết đã trở thành huyền thoại trong giới công nghệ. Liệu Apple thời hậu Steve Jobs còn có được sự ám ảnh đến từng chi tiết nhỏ nhặt hay không?

Nơi đầu tiên để người ta tìm kiếm câu trả lời, không đâu khác, chính là tân phù thủy Tim Cook, một quan chức kỳ cựu của Apple, người đã 3 lần thay thế Jobs điều phối mọi việc của hãng trong thời gian phù thủy đi điều trị y tế. Cook đã giữ ghế Giám đốc điều phối (COO) tại Apple suốt 7 năm qua, trực tiếp phụ trách các cuộc họp thông báo kết quả kinh doanh với giới tài chính, các cuộc họp cổ đông và nhiều sự kiện khác.

Nhưng sự khác biệt lớn giữa Cook và Jobs là ông không phải "người đàn ông của sân khấu". Cook không sở hữu phong cách diễn thuyết mà người ta sẽ viết sách để phân tích và ca ngợi, cũng không làm cho cử tọa phải dẫm đạp lên nhau, chen chân bằng được vào hội trường để chiêm ngưỡng và lắng nghe. Thay vào đó, Cook chỉ là một diễn giả chỉn chu, có phương pháp, không bao giờ phát biểu sai một từ. Sự hiện diện của ông trên sân khấu trong các sự kiện thường chỉ để cung cấp thông tin cập nhật về công việc kinh doanh của hãng, hoặc các thông số kỹ thuật của sản phẩm mới mà thôi.

Dù vậy, công bằng mà nói, đằng sau hậu trường thì Cook cũng có ảnh hưởng rất lớn tới cách Apple tạo ra các sản phẩm mới, bao gồm cả việc đặt hàng linh kiện ở đối tác nào, ai sẽ là người lắp ráp sản phẩm. Cùng với đó là những quyết định mang tính chiến lược, quan trọng, giúp cho Apple gặt hái lợi nhuận khổng lồ và ngày càng trở nên cạnh tranh tới đáng sợ. Không phải "lăn tăn" chút nào là chiến lược đó sẽ vẫn tiếp nối dưới thời trị vì của Cook, dù một câu hỏi lớn không kém khác nổi lên, là ai sẽ thay thế vị trí cũ của Cook? Người đó sẽ xuất thân từ hãng hay được tuyển mới từ bên ngoài?

Kế hoạch quản lý

Tất cả các bài báo đăng tải hôm qua đều nhất trí rằng, Apple đã sẵn sàng từ lâu cho sự thay đổi này, có lẽ là ngay từ lần đi điều trị đầu tiên của Jobs. Quả táo đã triển khai một kế hoạch kế nhiệm từng bước và tuyệt đối không hé răng với dư luận vì không muốn các đối thủ có lợi thế về mặt chiến lược.


Việc Cook được đôn lên làm CEO mới hiển nhiên là một phần trong kế hoạch đó. Hỗ trợ cho ông sẽ là Phó chủ tịch cấp cao Scott Forstall, người phụ trách toàn bộ hệ điều hành iOS và Jonathan Ive, Phó chủ tịch phụ trách Thiết kế công nghiệp. Với một Apple không có Jobs, vai trò của Forstall và Ive sẽ quan trọng hơn bao giờ hết. Chính Jobs là người đã kéo Ives từ bộ phận thiết kế mô hình mẫu (vốn không bao giờ đi đến đâu) về phòng thiết kế cao cấp, nơi chịu trách nhiệm cho ra lò những sản phẩm bom tấn. Ives và Jobs được cho là có cùng nguồn cảm hứng và gout thiết kế, nhờ đó mà Apple đã tạo ra được những sản phẩm biểu tượng như iPhone hay iPad.

Nhưng liệu lý tưởng thiết kế của Apple có tiếp tục tiến hóa dưới thời Cook hay không? Jobs sẽ vẫn là Chủ tịch Ban giám đốc của Apple và tham gia vào các quyết định chiến lược, nhưng chắc chắn, các giai đoạn cụ thể của việc thiết kế sản phẩm mới là nhiệm vụ "quá nhỏ" để bắt ông nhọc sức. Một câu hỏi nữa là Ives dự định giữ vai trò đó trong bao lâu nữa, hay ông sẽ vươn lên vị trí cao hơn trong hãng?

Rồi lại đến Forstall, người cập bến Apple từ hãng Next do Jobs lập ra sau khi bị sa thải khỏi Apple. Gốc rễ phần phềm của Forstall sâu tới mức nào thì ai cũng đã rõ: ông chính là người đã góp phần tạo ra hệ điều hành OS X và sau này là iOS (phần mềm điều khiển iPhone, iPad, iPod Touch, Apple TV và nhiều sản phẩm chưa được công bố khác). Với việc các sản phẩm dùng iOS đang chiếm tới quá nửa doanh thu hàng quý của Apple, hướng tiến hóa của phần mềm hiển nhiên là một đề tài cực kỳ quan trọng.

Một quân bài bí mật nữa là người mà Apple sẽ lựa chọn để thay thế Ron Johnson, Giám đốc bán lẻ vừa ra đi của hãng. Johnson là một thiên tài về kinh doanh, người đã xây dựng thành công mạng lưới bán lẻ lên tới hơn 300 cửa hàng trên toàn thế giới cho Apple. Người ta đã tính toán và cho biết, tỷ lệ lợi nhuận trên mỗi mét vuông ở Apple Store thuộc hàng cao nhất thế giới. Thế nhưng đầu năm nay, Johnson lại thông báo sẽ chuyển sang giữ chức Giám đốc điều hành của J.C Penney và Apple vẫn chưa thông báo ai sẽ là người kế nhiệm ông. Kênh bán lẻ chính là một trong những điểm khác biệt lớn của Apple so với các đối thủ, vì thế người lãnh đạo bộ phận bán lẻ cũng góp tay trong việc quyết định Apple sẽ đi về đâu.

Di sản iPod

Trong danh mục sản phẩm của Quả táo, có một sản phẩm mà tương lai khá "bất định" dù trong quá khứ, nó chính là quả bom đầu tiên phát nổ, khai thông con đường dẫn tới thành công cho thầy trò Steve Jobs. Đó chính là chiếc máy nghe nhạc iPod.


Sẽ không ngoa khi nói rằng, nền tảng cho vị thế thống trị ngày nay mà Apple có được, ở cả địa hạt điện toán di động lẫn giải trí, đều dựa hoàn toàn trên iPod. Sự ra đời của iPod vào năm 2001 là một nước cờ chưa từng có trong tiền lệ đối với một hãng sản xuất máy tính có thương hiệu (hồi ấy Apple có tên gọi là Apple Computer). Nhưng trên hành trình chuyển mình một sản phẩm mới giá cao biến thành một hiện tượng văn hóa toàn cầu, iPod cũng đã thay đổi quan niệm về Apple mãi mãi.

Nhờ có iPod mà iTunes mới ra đời, và đến lượt mình, iTunes đã đặt dấu chấm hết cho ngành công nghiệp bán lẻ đĩa nhạc truyền thống.

Với nhiều người, iPod chính là sản phẩm Apple đầu tiên mà họ từng sở hữu. Giá tương đối vừa túi tiền, lại thời thượng và sành điệu, iPod chính là bước chân đầu tiên của gã khổng lồ Apple tiến vào thị trường đại chúng. Thông qua sự ăn khách tuyệt đối của iPod, Apple được đà tung thêm nhiều sản phẩm bom tấn khác và gây dựng thương hiệu Quả táo cắn dở cho mình một cách "hoành tráng" như hiện nay.

Dù hiện tại Apple vẫn đang bán và hỗ trợ toàn bộ các dòng iPod như iPod Touch, iPod Nano, iPod Classic và iPod Shuffle, nhưng rõ ràng những ngày hào quang của máy nghe nhạc số chuyên dụng đã lui vào dĩ vãng. Lượng tiêu thụ của iPod liên tục xuống dốc, còn những sản phẩm ăn khách nhất hiện nay của Apple là iPhone và iPad đều đã "thu nhỏ" chức năng của iPod vào một ứng dụng "iPod" duy nhất.

Ngay từ khi iPhone xuất xưởng, người ta đã dự đoán rằng một ngày không xa, Apple sẽ ngừng sản xuất iPad. Và nhiều khả năng, ngày đó sẽ xảy đến dưới triều đại của Tim Cook. iPod không còn là một nguồn doanh thu chủ chốt cho Apple khi so sánh với iPhone và iPad, dù thương hiệu iPod vẫn vô cùng có ý nghĩa. Tim Cook là người nói ít làm nhiều và khi cần quyết đoán, ông có thể cắt bỏ chuỗi nhà máy của Apple tại nước ngoài một cách không thương tiếc. Vì thế, nếu như trong mắt Tim Cook, iPod ngày càng gần nghĩa với từ "gánh nặng", rất có thể ông sẽ cắt phăng luôn gánh nặng ấy.

Chiếc điện thoại của tương lai

iPod làm thay đổi diện mạo của chiếc máy nghe nhạc MP3 như thế nào, thì iPhone cũng tác động đến thị trường smartphone đại chúng mạnh mẽ như vậy. Chắc chắn, iPhone không phải là chiếc smartphone đầu tiên, nhưng nó đã giúp smartphone "thoát xác" từ một công cụ dành riêng cho người dùng doanh nghiệp để đến với tất cả mọi người. Hơn 4 năm kể từ sau khi con dế iPhone đầu tiên lên kệ, chúng ta đã có 4 model cả thảy và một phiên bản nữa chuẩn bị ra mắt trong vài tháng tới.


Trong tương lai trung hạn, họ máy iPhone sẽ tiếp tục hành quân một cách đều đặn và mạnh mẽ. Dù là bản "lột xác hoàn chỉnh" iPhone 5 hay "cải tiến chút ít" iPhone 4S thì phiên bản iPhone tiếp theo cũng đã định hình và sản xuất trong các nhà máy. Đúng là Jobs sẽ không đăng đàn công bố thiết bị như mọi khi nữa, nhưng nếu như được bổ sung những tính năng mới, "hot" như mạng 4G, iPhone mới vẫn cứ thành công như thường. Nói cách khác, sức hấp dẫn của iPhone còn phải lâu nữa mới phai nhạt.

Vấn đề thú vị ở đây là hướng tiến hóa của iPhone trong vài năm nữa. Lộ trình phát triển iPhone trong ít nhất là vài phiên bản nữa là bất biến. Sẽ có những thay đổi và bổ sung này nọ, nhưng thiết kế cơ bản sẽ vẫn giữ nguyên. Và dù cho Jobs không trực tiếp nhúng tay vào hình hài của những con dế iPhone mới, thì sự chỉ đạo của ông suốt từ iPhone 1 vẫn còn nguyên giá trị.

Theo các chuyên gia, tương lai của iPhone sẽ phụ thuộc vào khả năng Apple tuân thủ và duy trì những đặc trưng từng giúp con dế này thành công. Tập trung vào thiết kế hấp dẫn và giao diện người dùng sáng sủa, dễ dùng vẫn là chìa khóa. Trên cơ sở đó, hãng bổ sung tính năng mới thông qua phần cứng hoặc phần mềm một cách đều đặn để ứng phó với những tiến bộ mới trong ngành công nghiệp di động. Và cuối cùng, Apple luôn phải tâm niệm về "khác biệt và ưu việt".

Tất nhiên, Apple sẽ vấp phải sự cạnh tranh khốc liệt từ các nền tảng smartphone khác. Dù webOS đã bị khai tử nhưng Android vẫn đang tăng tốc. Vụ Google thâu tóm Motorola Mobility mới đây càng khiến cho phe Android mạnh hơn và cuộc chiến thêm phần hấp dẫn. Mối lương duyên Nokia và Windows Phone 7 cũng có thể tạo ra những đứa con tuyệt vời. Triều đại của Tim Cook sẽ phải xoay xở với những thách thức đó.

Từ iPhone đến iPad

iPad có lẽ là sự đóng góp độc đáo nhất của Apple cho thế giới công nghệ. Khác với máy nghe nhạc số MP3, PC hay smartphone, máy tính bảng chưa có một tiền lệ thành công rõ ràng nào.

Cho tới tận bây giờ, nhiều người vẫn không hiểu làm thế nào mà Apple lại từ con số 0 mà mang đến cho người dùng một thiết bị thành công đến vậy. Việc chưa một hãng nào phát triển được một đối thủ khả dĩ ăn khách để đối chọi với iPad càng khiến cho sự bối rối tăng lên. Một số ý kiến cho rằng, sự yêu thích dành cho iPad có công rất lớn nhờ Steve Jobs. Việc ông ngồi trên chiếc ghế salon và khoe với thế giới phiên bản iPad đầu tiên đã ngay lập tức thuyết phục được cử tọa. "Jobs có ma thuật để lấy được niềm tin từ công chúng", một nhà phân tích đã phải thốt lên.


Nhưng với tư cách một sản phẩm mới, iPad cũng là thiết bị yếu đuối nhất dưới triều đại Cook. Lộ trình sản phẩm chưa thể định hình được như iPhone, trong khi các đối thủ đang chạy hết tốc lực để cạnh tranh cả về tính năng lẫn giá thành. Nhiều hãng thậm chí còn công khai tuyên bố, tablet chỉ là cơn sốt nhất thời và sẽ chóng qua.

Yếu tố quyết định thành công của iPad cũng chính là yếu tố quyết định thành công của iOS nói chung: chính là ứng dụng. Ngoại trừ Google, chưa một đối thủ nào có thể sánh được với Apple về thư viện ứng dụng, chất lượng cũng như tốc độ phát triển các ứng dụng mới. Tuy nhiên, nếu như Cook làm mất lòng các nhà phát triển ứng dụng xuất chúng nhất bằng một cơ chế khắt khe và tỷ lệ chia chác lợi nhuận thiếu hấp dẫn, iPad có thể sẽ đánh mất "ma thuật" của mình và nhường người dùng cho Android.

Máy tính Mac


Ra đời từ rất lâu trước iPod, iPhone và iPad là máy tính Mac. Macintosh chính là cốt lỗi của thương hiệu Apple, dù hệ điều hành di động iOS luôn là tâm điểm chú ý những năm gần đây. Mảnh mai hơn, nhỏ gọn hơn và rẻ hơn: đó có vẻ là chân dung của những chiếc máy tính Mac trong tương lai gần.

Nhạc số và tương lai đám mây

Ngoài việc định hình nên các sản phẩm và chiến lược kinh doanh của Apple, âm nhạc còn là một trong những lĩnh vực chịu dấu ấn sâu sắc nhất từ Steve Jobs. iPod và iTunes ra đời đã làm thay đổi toàn bộ cách con người nghe nhạc, mua nhạc và quản lý thư viện âm nhạc của mình.

ITunes đã nhanh chóng trở thành kênh bán lẻ nhạc số lớn nhất thế giới và mở rộng tầm ảnh hưởng của nó sang cả video, phim ảnh và sách. Vị thế này, cũng như quan hệ khăng khít vốn có giữa Apple với các hãng đĩa lớn, khó lòng bị xáo trộn dưới thời Cook.

Và hòa chung với xu hướng "lên mây" của cả làng công nghệ, Cook cũng sẽ làm mọi việc để đưa đám mây vào tầm kiểm soát của Apple. Các fan âm nhạc sẽ không còn lưu trữ và quản lý ca khúc trên PC nữa mà các hãng cung cấp dịch vụ đám mây sẽ làm thay họ. Có rất nhiều đối thủ mới và quy mô lớn mà Apple sẽ phải đối mặt, trong số đó có Google và Spotify. Nhưng Apple đã phát triển được một phiên bản đám mây riêng có tên iCloud với nhiều hứa hẹn.

Kết luận

Cook không phải là Jobs, nhưng điều đó không có nghĩa là ông không thể triển khai suôn sẻ tất cả các kế hoạch mà Jobs đã vạch ra từ những năm trước, cũng như đưa vào các kế hoạch của riêng mình. Hơn nữa, cũng đừng quên việc Jobs vẫn tiếp tục là Chủ tịch Hội đồng quản trị của Apple.

Trọng Cầm (Tổng hợp)