Thủy đài nằm trong khuôn viên Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (Sawaco), thuộc phường Xuân Hoà, TPHCM được người Pháp xây dựng từ năm 1886 và đến nay vẫn giữ nguyên kiến trúc ban đầu. Công trình này được xem là thủy đài cổ nhất còn lại của Sài Gòn xưa.
Hiện tại, TPHCM còn khoảng gần 10 thủy đài có tuổi đời hơn 45 năm. Trước đó, thủy đài đầu tiên của Sài Gòn từng được xây dựng tại khu vực Hồ Con Rùa trong giai đoạn 1878 - 1880, nhưng đã bị tháo dỡ vào năm 1921.
Công trình thủy đài sở hữu thiết kế hình oval cao khoảng 25m, bên trên đặt 2 bồn nước tròn màu đen. Phần mái sử dụng tôn lợp và có thêm 2 ống khói đặc trưng ở đỉnh.
Phần thân thủy đài được sơn màu vàng nổi bật, bao quanh là lớp tường dày từ 1,6 - 2m đóng vai trò chịu lực cho toàn bộ công trình. Nền móng được xây bằng nhiều lớp đá hoa cương chắc chắn, trong khi cửa chính cao hơn 2m với các họa tiết chạm khắc tinh xảo.
Công trình gây ấn tượng với các cửa chính, cửa sổ và gần 20 lỗ thông gió mang họa tiết chạm trổ, riêng 5 lỗ thông gió được gắn thêm quạt.
Thủy đài được xây dựng với 1 tầng trệt và 2 tầng phía trên, kiến trúc cũ gần như vẫn được bảo tồn nguyên vẹn.
Từ năm 2018, tầng trệt của công trình được Sawaco đưa vào sử dụng làm phòng truyền thống, trưng bày hơn 200 hiện vật và tư liệu về lịch sử ngành nước thành phố. Trước đó, khu vực này từng để trống hoặc dùng cho công việc hành chính và cất giữ hồ sơ.
Các đường ống dẫn nước bằng sắt thép từ bồn chứa xuống tầng trệt hiện vẫn còn nguyên vẹn. Để phục vụ tham quan, khu vực nền được gắn kính chịu lực, tạo điều kiện cho khách nhìn rõ hệ thống ống bên dưới.
Sau hơn 140 năm, kết cấu ngầm gồm đường ống dẫn nước, máy bơm và van vận hành dưới tầng trệt vẫn còn giữ nguyên hiện trạng.
Khu trưng bày còn lưu giữ ảnh tư liệu khổ lớn về tháp nước đầu tiên từng tọa lạc tại vị trí Hồ Con Rùa hiện nay. Bên cạnh đó là nhiều giấy tờ, hồ sơ ngành nước từ đầu thế kỷ XX được bảo quản kỹ trong tủ kính.
Nhiều nhất trong khu trưng bày là các hiện vật như đồng hồ nước, van, khóa góc cùng nhiều loại ống dẫn có niên đại từ giai đoạn 1950 - 1960. Bên cạnh đó, nhiều dụng cụ phục vụ công tác bảo dưỡng đến nay vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn.
Sau nhiều thập niên hoạt động, đài nước ngừng vận hành từ năm 1965. Trải qua 140 năm, công trình vẫn được bảo tồn như dấu tích hiếm hoi của hạ tầng đô thị Sài Gòn xưa và được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa, kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố vào năm 2014.
Ngoài ra, trên địa bàn TPHCM hiện vẫn còn nhiều thủy đài bỏ không nằm rải rác tại các quận. Một số công trình cao gần 30m, được xây dựng trước năm 1975 với chức năng điều áp nguồn nước từ Nhà máy nước Thủ Đức đến các khu vực xa, nhưng đến nay đã ngừng hoạt động và rơi vào tình trạng bỏ hoang. Trong hình là thuỷ đài nước nằm trên đường Nguyễn Tất Thành (phường Xóm Chiếu).
Những thủy đài này có kết cấu bê tông cốt thép với dung tích 1.200m3 đến 8.500m3, xây dựng trong thời gian từ năm 1965 - 1969.
Hiện nay, các thủy đài này không còn được đưa vào sử dụng do thiết kế không còn phù hợp với tiêu chuẩn hiện đại, đồng thời nhiều công trình bị bỏ hoang và chưa được khai thác công năng mới.
.svg){kind=icon}
