Bí mật của vị Bộ trưởng gần 30 năm 'ngoài Đảng'

Trong các kỷ vật của cố GS.TS Nguyễn Văn Huyên, vẫn còn lá đơn xin vào Đảng cùng bản lý lịch tự thuật úa màu thời gian.

 - Trong các kỷ vật của cố GS.TS Nguyễn Văn Huyên, vẫn còn lá đơn xin vào Đảng cùng bản lý lịch tự thuật úa màu thời gian.

Danh phận ở ngoài Đảng của cố GS.TS Nguyễn Văn Huyên, nhà giáo dục, nhà dân tộc học, nhà nghiên cứu văn hóa lớn của VN, vị Bộ trưởng Giáo dục trong 28 năm 350 ngày, từng là điều bí ẩn lạ lùng.

Đóng góp quan trọng của tầng lớp trí thức trong cuộc Cách mạng tháng 8/1945, trong đó có Nguyễn Văn Huyên từng tham gia “Nhóm bốn người đánh điện” đề nghị vua Bảo Đại thoái vị, trao chính quyền cho Việt Minh, có thể khiến bất cứ ai giở lại sử liệu đều phải đặt câu hỏi về điều bí ẩn này.

Thành phần đặc biệt

Con trai út của ông, PGS.TS Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, nhắc lại một giai đoạn lịch sử quan trọng trong đời hoạt động cách mạng của cha.

{keywords}
Phòng trưng bày tư liệu về GS.TS Nguyễn Văn Huyên thời kỳ 1945 - 1975 tại Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên

Năm 1960, khi đó tròn 30 năm thành lập Đảng Lao động VN, Đảng có chủ trương kết nạp “lớp đảng viên 6 tháng Giêng", Đảng ủy Bộ Giáo dục muốn giới thiệu GS Huyên vào Đảng. Giữa lúc đất nước đang bị chia cắt thành 2 miền, công cuộc đấu tranh thống nhất còn khó khăn, trong một động thái cân nhắc thận trọng, Đảng ủy Bộ Giáo dục đem quyết định hỏi ý kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh và Bộ Chính trị.

Trong một bữa trưa mời riêng Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên, Bác Hồ thẳng thắn gợi ý: "Chú ở ngoài Đảng có lợi cho cách mạng hơn". Nhìn lại việc này, PGS.TS Nguyễn Văn Huy đánh giá quyết định của Cụ Hồ có ý nghĩa rất quan trọng.

“Đất nước chia cắt hai miền, rất cần người trong Đảng, ngoài Đảng, các đảng phái khác cùng tham gia chính quyền để thành một mặt trận thống nhất, đoàn kết cả nước”, phân tích của ông Huy. 

Và mãi gần đây, ông Huy và một số ít người mới được biết vào thời điểm đó, Bộ Chính trị đã ra nghị quyết 10 về việc này. Trong đó có quyết định không kết nạp một số trí thức cao cấp không thuộc đảng phái nào, để "ở ngoài có lợi hơn".

Mang danh phận ở ngoài Đảng nhưng mọi sinh hoạt của Đảng, chi bộ, Đảng ủy Bộ,  Đảng Đoàn, ông đều được mời tham dự. Đại hội Đảng toàn quốc ông là đại biểu mời. Có nghĩa ông chẳng khác nào đảng viên của Đảng, chỉ khác biệt không đóng đảng phí và tham gia biểu quyết. Chính do sự “bí ẩn” này, nhiều năm về sau các con của ông dù đi bộ đội, phấn đấu nhiều năm nhưng chưa thể vào Đảng. 

“Vì họ thấy trong gia đình tôi không có ai là đảng viên, thành phần giai cấp lại rất đặc biệt”, ông Huy lý giải.

Nhưng đó cũng không phải chuyện bất biến. Năm 1972, ông Huy công tác tại Ủy ban Khoa học xã hội VN. Khi cân nhắc quyết định kết nạp ông vào Đảng, tổ chức đã cẩn thận đến Bộ Giáo dục hỏi rõ chuyện “Bộ trưởng ngoài Đảng” của cha ông và được giải thích rõ việc này.

Hai chị gái của ông sau đó cũng lần lượt trở thành đảng viên Đảng Cộng sản VN.

{keywords}
Lý lịch tự khai và đơn xin vào Đảng của Bộ trưởng Nguyễn Văn Huyên

Hiện lá đơn xin vào Đảng và bản lý lịch tự thuật của GS Nguyễn Văn Huyên vẫn được lưu giữ cẩn thận tại Bảo tàng Nguyễn Văn Huyên do chính ông Huy lập ra.

Lá thư từ Fontainebleau

Trở lại lịch sử. Năm 1935, trở về từ Pháp sau nhiều năm dùi mài kinh sử từ cấp cử nhân đến tiến sĩ, Nguyễn Văn Huyên bắt đầu sự nghiệp là một anh giáo ở trường Bưởi, rồi làm nghiên cứu khoa học, giáo dục.

Ông dấn thân vào con đường chính trị với hoạt động của Hội truyền bá quốc ngữ - tổ chức do Đảng Cộng sản Đông Dương sáng lập, từ năm 1938, cùng với Võ Nguyên Giáp, Đặng Thai Mai…

{keywords}
GS.TS Nguyễn Văn Huyên (người thắt cà vạt đen ở giữa) cùng với các trí thức trẻ người Việt học tại Pháp năm 1928

Trong cuộc mít tinh ngày 23/8/1945 của trí thức và sinh viên ở VN học xá Hà Nội  (nay là Đại học Bách khoa), Nguyễn Văn Huyên đã kêu gọi sinh viên ủng hộ Việt Minh.

Ông cùng Nguyễn Xiển, Ngụy Như Kon Tum và Hồ Hữu Tường, đại diện trí thức ba miền gửi điện đề nghị vua Bảo Đại thoái vị, trao chính quyền cho Việt Minh. “Nhóm bốn người đánh điện” đã tạo nên một sự kiện lịch sử của cuộc cách mạng.

Tháng 12/1945, Chính phủ lâm thời quyết định thành lập Ủy ban Nghiên cứu kế hoạch kiến thiết (tiền thân của Ủy ban Kế hoạch Nhà nước) nhằm soạn thảo các đề án kiến thiết quốc gia. Nguyễn Văn Huyên cùng hơn 40 bộ trưởng, thứ trưởng, nhân sỹ, trí thức trở thành ủy viên ủy ban này.

Cho đến tháng 9/1946 ở Pháp, sự trải nghiệm cách mạng đã mang đầy những cảm xúc trưởng thành hơn với nhân sĩ trí thức yêu nước. Kể từ sau hội nghị Đà Lạt với vai trò cố vấn, Nguyễn Văn Huyên trở lại Pháp trên cương vị thành viên đoàn đại biểu VN Dân chủ Cộng hòa đàm phán tại hội nghị Fontainebleau. Từ Fontainebleau, ông viết thư cho vợ, bà Vi Kim Ngọc.

Thư viết: “Đây là dịp để Huyên thay mặt cả nhà mà đền nợ nước. Huyên cũng như bao nhiêu anh em sinh trưởng ở một nước nô lệ từ ngày hiểu biết tới nay ngoài 20 năm thở vắn than dài, cố sức sửa mình để thoát khỏi vòng áp chế... Ngọc ạ, lúc này mà chúng ta không tự hy sinh một chút riêng thì còn lúc nào nữa nhỉ? Ngọc hiểu biết lắm nên Huyên mới nhảy vào vòng mà gỡ mối tơ vương. 20 năm lăn lộn sách đèn, một chục năm phiêu lưu chân giời góc bể mới có dịp giơ thẳng cánh tay”.

{keywords}
Con trai út, PGS.TS Nguyễn Văn Huy giới thiệu về các công trình nghiên cứu khoa học của Bộ trưởng Huyên trong những năm 1930

Bức cũng thư nhắc lại sự ra đời của người con trai út Nguyễn Văn Huy vào những ngày cận kề Cách mạng Tháng 8 (3/8/1945) như một luồng ánh sáng mới bắt đầu.

“Huy ra đời trong thời buổi tuy cái nguy đầy rẫy nhưng ánh sáng huy hoàng đã bắt đầu bao phủ cả một góc trời Nam. Chúng ta muốn ánh sáng ấy đầy hạnh phúc và hòa bình trong thế hệ tương lai này nên gọi chú Huy là Văn Huy. Bố là Văn Huyên một ánh sáng nhẹ nhàng, mẹ là Kim Ngọc một vật quý không vết, con Văn Huy phải tiến một bước dài trong các nguồn hạnh phúc của các chị lớn”, thư gửi từ Paris.

Bài và ảnh: Thu Hằng


tin nổi bật

Hòa Bình: Mưa lớn do bão số 2 làm 1 người chết, 1 người mất tích

Khi đi qua đoạn nước ngập cao, chảy xiết, vợ chồng chị Đinh Thị Nguyệt và anh Đinh Ngọc Hướng ở xã Đồng Tâm, huyện Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình đã bị lũ cuốn trôi, hiện đã tìm thấy thi thể chị Nguyệt.

Mặc áo mưa chắp tay khấn vái trong đêm đại lễ Vu Lan

Khoảng trăm người đến chùa Phúc Khánh (Hà Nội) mặc áo mưa ngồi chắp tay hành lễ theo tiếng tụng kinh của sư thầy tối 14/7 Âm lịch.

Hàng chục nghìn con tôm hùm ở Phú Yên bị chết

Nhiều người dân ở thị xã Sông Cầu (Phú Yên), điêu đứng khi chứng kiến hơn 29.200 tôm hùm với các kích cỡ khác nhau, cùng trên 1.200 cá mú và chẽm bất ngờ chết.

Mỗi ngày trạm BOT An Sương - An Lạc có khoảng 1.600 xe bị lỗi thẻ ETC

Trong 2.000 xe không đủ điều kiện lưu thông vào làn thu phí tự động không dừng có đến khoảng 1.600 xe gặp một số lỗi thẻ ETC.

Nhân chứng kể phút tước dao nghi phạm đâm chết người phụ nữ ở Hàng Bài

Nghi phạm M.X.T. (40 tuổi, trú quận Hai Bà Trưng, Hà Nội) đâm liên tiếp vào người nạn nhân N.T.Q. (40 tuổi, ở quận Hoàng Mai) rồi dùng dao tự sát nhưng được người dân xung quanh ngăn cản.

Công an TP.HCM đã thu hồi 56.586 sổ hộ khẩu

Theo Công an TP.HCM, căn cước công dân (CCCD) gắn chíp là giấy tờ pháp lý về cư trú, đầy đủ để đi làm các thủ tục hành chính mà không phải xin giấy xác nhận nào khác.

Địa phương đùn đẩy, 6,6 nghìn tỷ hỗ trợ tiền thuê nhà cho công nhân vẫn rất chậm

Dù ngân sách Trung ương đã chuyển gần 6,6 nghìn tỷ đồng tiền dự kiến hỗ trợ thuê nhà cho công nhân các địa phương , nhưng gần 1 tháng qua các địa phương mới duyệt chi được hơn 1,2 nghìn tỷ đồng.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật và đề nghị kỷ luật hàng loạt cán bộ

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật và đề nghị kỷ luật hàng loạt cán bộ; trong đó có xem xét kỷ luật Bí thư Hải Dương Phạm Xuân Thăng; đề nghị kỷ luật Chủ tịch tỉnh Gia Lai; cách tất cả chức vụ trong Đảng Cục trưởng Quản Lý giá...

Cục trưởng Cục Quản lý giá bị cách tất cả chức vụ trong Đảng

Ủy ban Kiểm tra Trung ương kỷ luật cách chức tất cả các chức vụ trong Đảng nhiệm kỳ 2015 - 2020 và nhiệm kỳ 2020 - 2025 đối với ông Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính.

Ứng xử của Việt Nam khi phát sinh căng thẳng Mỹ-Trung liên quan đến Đài Loan

Chiều 11/8, báo chí nước ngoài hỏi về ứng xử của Việt Nam trước căng thẳng Mỹ - Trung hiện nay, người phát ngôn Lê Thị Thu Hằng khẳng định Mỹ và Trung Quốc "đều là các cường quốc và những đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam".

Đề nghị Ban Bí thư kỷ luật Chủ tịch tỉnh Gia Lai Võ Ngọc Thành

Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị Ban Bí thư xem xét kỷ luật Ban cán sự đảng UBND tỉnh Gia Lai các nhiệm kỳ 2016 - 2021, 2021 - 2026 và ông Võ Ngọc Thành, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Bí thư Ban cán sự đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai.

Thi thể nam giới bị trói chân nổi trên sông Hồng

Thi thể 1 người đàn ông được phát hiện trong trạng thái 2 chân bị trói, nổi trên sông Hồng ở Thái Bình.

Đức, Séc, Tây Ban Nha nêu điều kiện khi xin thị thực hộ chiếu mới

Bộ Ngoại giao và Bộ Công an Việt Nam đề nghị các nước phối hợp với Việt Nam trong việc tháo gỡ các khó khăn, sớm cấp thị thực cho hộ chiếu phổ thông mẫu mới của Việt Nam.

Xem xét kỷ luật Bí thư Hải Dương Phạm Xuân Thăng do liên quan đến Việt Á

Ông Phạm Xuân Thăng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Hải Dương và nhiều cán bộ tỉnh này vi phạm đến mức phải xem xét, xử lý kỷ luật; trong đó có việc tạo điều kiện Việt Á độc quyền bán bộ kít xét nghiệm Covid-19.

Người phụ nữ bị sát hại trên phố Hàng Bài liên quan đến tình ái

Nguyên nhân sơ bộ được cơ quan chức năng quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội xác định có liên quan đến quan hệ tình cảm, ghen tuông.