Chính thức bước vào ngành công nghiệp máy vi tính năm 1975, Chủ tịch Microsoft, ông Bill Gates sẽ về hưu “một nửa” vào cuối tháng này. Mặc dù vẫn giữ chức vụ Chủ tịch Microsoft nhưng ông sẽ cống hiến hầu hết thời gian của mình dành cho Quỹ Bill & Melinda do ông và vợ sáng lập.

Không còn nghi ngờ gì nữa, tên tuổi Gates là đồng nghĩa với Windows và tác động to lớn của nó và các phần mềm khác đến vô số máy tính trên toàn cầu. Các đối thủ cạnh tranh, đồng nghiệp và nhà quan sát công nhận trí tuệ và tham vọng của Gates đã thúc đẩy một ngành công nghiệp từ thời trứng nước đến tuổi trưởng thành và cũng thể hiện tính kiêu ngạo và tinh thần cạnh tranh mà đôi lúc là ít khoan nhượng đối với những đối thủ khác như Novell, phần mềm nguồn mở, Google và Netscape.

"Một trong những điều thú vị về Gates là phạm vi ảnh hưởng cá nhân của ông đối với văn hóa Microsoft và với cả ngành máy tính cá nhân”, Thomas Haigh, sử gia về máy tính thuộc Đại học Wisconsin (Milwaukee) nói. Ông Haigh nói Gates là một sự kết hợp giữa doanh nhân và chuyên gia công nghệ giỏi, người thực sự muốn đưa phần mềm ra ngoài thị trường, giành thị phần và đánh bại đối thủ cạnh tranh.

"Đặt những thứ này cạnh nhau làm cho ông trở nên đặc biệt giữa những nhà lãnh đạo phần mềm thuộc cùng thế hệ và giải thích rất nhiều cho việc Microsoft đã phát triển công ty như thế nào”, ông Haigh nói.

Sau 33 năm làm kinh doanh, vị đồng sáng lập Microsoft này vừa được tôn sùng vừa bị chê trách.

Dana Gardner, nhà phân tích chính của Interarbor Solutions, người đã dành hơn một thập kỷ theo dõi Microsoft và ngành công nghệ cao nói với nhiều người, Gates là một đế vương xấu xa. Ông đã bóp chết đổi mới và sáng tạo. Ông là người quá hùng hổ trong kinh doanh và điều đó không phải lúc nào cũng phụng sự Microsoft tốt.

Song Gardner khen ngợi ông Gates vì đã tập hợp các thành phần để tạo ra một chuẩn tiếp cận đối với máy tính để bàn. Gates đã tạc nên vị trí hàng đầu trong ngành phần mềm từ một công ty có doanh số năm đầu tiên 16.000 USD đến một công ty có doanh thu hơn 50 tỷ USD ngày nay.

Tuy nhiên, sự thành công tài chính chỉ phản ánh một phần cống hiến của Gates về mặt công nghệ. Năm 1975, Gates và đồng sáng lập Microsoft Paul Allen đã lao đầu vào các kỳ viết mã (code) suốt 24 giờ một ngày để làm cho ngôn ngữ máy tính cơ bản (BASIC) thích nghi với máy tính cá nhân Altair 8800 được MITS công bố chính thức vào ngày 1/1 năm đó. Microsoft Basic đã được sản xuất cho Altair và vào tháng 7/1975, Gates, Allen đã đạt được một thỏa thuận về giấy phép với MITS. Năm tiếp theo, Gates (khi ấy 20 tuổi) lần đầu tiên có bài phát biểu khai mạc Hội nghị máy tính Altair thế giới (WACC) hàng năm và một huyền thoại được ra đời.

"Tôi nhớ khoảng 10 năm trước, ông và Eric Rudder [lúc đó là nhà tư vấn kỹ thuật cho Gates] có thể chẩn trị hầu hết bất kỳ thách thức công nghệ nào”, Keith McCall, người đã có thời gian gần 5 năm làm giám đốc và quản lý bộ phận sản phẩm cho Microsoft Exchange Solutions và nay là Giám đốc công nghệ (CTO) ở Azaleos. Ông McCall nhớ lại hồi đó Gates có một “sức mạnh đáng sợ với sự thông minh và phóng khoáng của ông. Nhưng ông chỉ thường thể hiện sự thân thiện theo một cách thầm lặng. Ông sẽ không đi ra ngoài và vỗ vào lưng bạn và hỏi công việc của bạn thế nào. Nhưng ông luôn có một cái gật đầu hoặc mỉm cười khi ông trao đổi với những người thân thuộc”.

Song di sản của Gates còn nhiều hơn tất cả những nụ cười.

"Không nghi ngờ rằng Gates là một người khổng lồ có tính lịch sử trong bối cảnh ngành phần mềm”, Ed Black, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Hiệp hội công nghiệp máy tính và truyền thông Mỹ (CCIA) nói. CCIA từng có vài vụ va chạm với Microsoft về các vụ việc chống độc quyền. “Ông có tác động khổng lồ, một số là tích cực và một số thì không”.

Black sẽ không thảo luận về điều mà ông nói là đã không tích cực nhưng rõ ràng vị trí của Microsoft bị xem như một nhà độc quyền là giai đoạn đen tối nhất trong lịch sử của Microsoft. Lời cung của Gates được ghi âm trong vụ kiện chống độc quyền cho thấy ông công khai sự hiếu chiến, tiết lộ với công chúng tính kiêu ngạo không thường được thấy ở bên ngoài các bức tường của Microsoft.

Các nhà quan sát đã nhận thấy rằng Microsoft là một sự phản ánh của cá nhân Bill Gates, kết hợp sự ngạo mạn với sự bướng bỉnh, sự đối kháng và công khai bắt nạt.

Nhà sử học Haigh nói Gates và Microsoft cũng có may mắn, đầu tiên là thành công của Microsoft Basic và sau đó là giành được hợp động DOS cho máy tính IBM.

Theo một số nhà phân tích, cái đà này cũng dẫn đến cả điều tốt và xấu đối với máy điện toán doanh nghiệp.

"Dưới một số góc độ nào đó, ngành phần mềm giàu lên bởi môi trường thống nhất do Gates đã tạo ra và dưới các góc độ khác thì nó lại nghèo nàn đi bởi sự sáng tạo bị kìm hãm”, Dan Kusnetzky, Chủ tịch tập đoàn Kusnetzky Group nói.

Một tác giả về high-tech, ông Nelson Ruest nhớ 20 năm trước đây khi Microsoft đấu tranh với những người chơi lớn. “Mọi người có một sự nhiệt tình với công nghệ của Microsoft”, ông Ruest nói và thêm rằng đáng tiếc, điều đó ngày nay đã biến mất nhưng ông vẫn chắc một thứ: “Tôi biết một thực tế là Gates cơ bản đã tạo ra việc làm tôi có hiện nay. Nếu đó không phải vì Bill Gates, tôi có lẽ đã không bao giờ làm IT với thời gian khoảng 20 năm”.

Những người khác đồng ý.

"Điều ông Thomas J. Watson đã làm với IBM là rất nhiều nhưng Bill Gates còn lớn hơn thế với tầm nhìn rộng hơn, lớn hơn”, Kevin Hickey, Chủ tịch NetPro, đối tác của Microsoft. “Tác động kinh tế của điều mà Bill Gates đã tạo ra là không thể đo được”.

Tất nhiên, thành công của Microsoft không chỉ là của mình Gates mà cả những người xung quanh ông, theo Fred Wettling, quản lý các tiêu chuẩn IT ở Bechtel. Wettling nói Gates đã làm được một công việc tuyệt vời: chuyển giao Microsoft – điều ông đã tuyên bố hai năm trước đây.

Ngày 27/6 sẽ là ngày cuối cùng của Gates ở nhiệm sở. Nhiều người tin rằng công nghệ sẽ chỉ là thứ phụ trong các cuộc thảo luận tương lai về di sản của Gates. Người ta sau đó sẽ quên về cái chết của Màn hình Xanh (Blue Screen of Death) và các cuộc chiến trình duyệt. Đó có thể là sự chữa trị bệnh sốt rét hay khả năng chỉ trả thuốc men cho bệnh nhân AIDS ở các quốc gia nghèo khổ.

Gates và vợ ông sẽ dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động này.

PC Advisor