Ban kiến thiết viba K21-95
40 năm sau, trong căn phòng nhỏ trên phố Hồng Mai (Q.Hai Bà Trưng, Hà Nội), Phó Ban kiến thiết viba K21-95 Nguyễn Công Quang nhớ như in: “Ngày đó tất cả các mạng hữu tuyến đều bị hỏng do bom đánh liên tục, kỹ thuật viên nối thông, bom Mỹ lại đánh, khiến đường dây liên lạc giữa các tỉnh không làm được. Do đó, muốn chỉ đạo được trong thời gian này chỉ có bằng cách thoại vô tuyến (viba RGV-950) sẽ tránh được đứt dây và liên lạc giữa các tỉnh cũng giữ được. Trước đó, cũng có nhiều phương thức được đưa ra như: phương thức vô tuyến sóng ngắn, nhưng có hạn chế là chủ yếu chỉ để làm điện báo và theo phiên, liên lạc điện thoại rất khó khăn. Vì vậy phương thức dùng viba lúc này là thích hợp nhất…”
Ông Quang kể: Đầu năm 1969, Tổng cục Bưu điện quyết định thành lập Ban kiến thiết K21- 95, do đồng chí Nguyễn Thái Hoà (khi đó là người của Cục Kiến thiết cơ bản) làm Trưởng ban, tôi làm Phó ban. Gọi là Ban kiến thiết viba nhưng nhân sự của Ban lúc này mới có 2 người nên thời gian đầu Ban hoạt động chủ yếu dựa vào Cục Kiến thiết cơ bản. Khi đó do đồng chí Nguyễn Hữu Tùng làm Cục trưởng, người có rất nhiều tâm huyết với viba. 
Ông Nguyễn Công Quang.
Tháng 5/1969, chúng tôi cùng các anh Nguyễn Quang Trung, Phùng Phát Minh… là kỹ sư của phòng vô tuyến điện thuộc Cục Kiến thiết và các chuyên gia người Đức tiến hành khảo sát, tính toán tiêu hao của những tuyến trạm viba để quyết định các địa điểm, như chỗ nào thì cần phải lên núi, chỗ nào cần có trạm tiếp sức… Lúc này, tất cả mọi việc đều do chuyên gia người Đức quán xuyến nhưng việc giao tiếp với họ gặp khó khăn do cả đoàn không ai thông thạo tiếng Đức. Rất may, lúc đó trên Tổng cục cử anh Nguyễn Văn Vĩ xuống làm phiên dịch cho đoàn nên công việc được thuận tiện, thỉnh thoảng còn có anh Mai Liêm Trực vừa mới tốt nghiệp tại Đức về phiên dịch cho đoàn.
Ra đời các tuyến viba
Với yêu cầu, địa điểm xây dựng các trạm viba phải nằm ở vị trí bí mật, an toàn, không bị chắn, thường là trên đỉnh núi cao, có trạm ở độ cao gần 800m so với mặt nước biển nên việc đi lại, làm việc và sinh hoạt của các cán bộ, công nhân vô cùng gian khổ, thiếu thốn.
Ngày 6/6/1969, tuyến viba đầu tiên được xuất hiện với tên gọi: tuyến Bắc-1, gồm Hà Nội - Gia Lương - Hải Phòng với mục đích phục vụ chống bão lụt phía Đông Bắc. Ông Quang cho biết: “Sau khi cùng các chuyên gia người Đức xác định trên bản đồ để định hướng và khoảng cách, đoàn đã chọn Gia Lương là địa điểm thích hợp làm trạm tiếp sức cho tuyến viba Hà Nội - Hải Phòng. Địa điểm này nằm ở vị trí bí mật, an toàn, không bị chắn (khoảng cách cho phép là 50km) và đặc biệt là không phải lên núi nên không phải thi công xây dựng trạm, chỉ cần huy động xe phục vụ là được. Ngày 10/6/1969, tuyến viba thứ hai ra đời, với tên gọi: tuyến Đông-1, gồm Hà Nội - Hòn Gai - Cẩm Phả để phục vụ vùng than Tổ quốc, chỉ sau tuyến Bắc - 1 có 4 ngày. Tuyến này thi công cũng khá thuận lợi vì trước đó tại Hòn Gai đã xác định được trước vị trí đặt trạm tiếp sức. Trạm Hòn Gai đặt trên đỉnh núi Bài Thơ cao 169m (nay là di tích viba được tôn tạo) là điểm cao thuận lợi để kéo dài đi Cửa Ông, Tiên Yên, Móng Cái phục vụ vùng Đông Bắc của Tổ quốc trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại miền Bắc.
Thi công xong hai tuyến Bắc - 1 và Đông - 1, Ban kiến thiết đã chủ động bắt tay vào làm tuyến Nam (T). Sau khi khảo sát, tháng 7/1969, hơn 50 người của Ban kiến thiết, Cục Kiến thiết cơ bản rời Hà Nội hành quân vào núi Bợm (giữa Thanh Hoá - Nghệ An), nơi được chọn là điểm thi công trạm viba chuyển tiếp của tuyến Nam (T). “Hàng trăm tấn thiết bị, xăng dầu, lương thực được mọi người gùi lên đỉnh núi. Ngày đó, việc xây dựng các nhà trạm được ưu tiên hầu hết là dã chiến để đảm bảo thời gian thi công nhanh. Do đó, nơi ăn ở sinh hoạt của các cán bộ rất sơ sài. Mọi người phải tiết kiệm từng giọt nước, lá rau. Mùa nóng nhiệt độ lên tới 35-38oC, mùa rét gió lạnh thấu sương. Đã có nhiều anh chị em từng bị rắn cắn khi ở những nhà chòi tạm bợ này…”. Cuối cùng, ngày 19/8/1969, tuyến Nam (T) ra đời gồm Hà Nội - Vinh (Hà Tĩnh, Đô Lương), đáp ứng nhu cầu thông tin cho chiến trường, chuẩn bị cho việc chống chiến tranh phá hoại miền Bắc.
Ngày 6/6/1970, ra đời tuyến Bắc-2, gồm Hà Nội - Tam Đảo (Yên Bái, Thác Bà, Việt Trì), phục vụ khai thác lâm sản, thuỷ điện, công nghiệp phía Tây Bắc… Lúc vừa xây dựng xong, hệ thống viba trực thuộc Trung tâm viba - Cục Điện chính quản lý với hệ thống các trạm viba rải rác khắp miền Bắc…
Ghi theo lời kể của Phó Ban kiến thiết viba K21-95 Nguyễn Công Quang
Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 56 ra ngày 11/5/2009.
.svg){kind=icon}
