Tuy nhiên, hình ảnh do tàu tự hành Curiosity của NASA chụp được năm 2022 trên bề mặt sao Hoả lại hé lộ một lời giải thích đơn giản hơn nhiều: đó là hiện tượng đánh lừa thị giác, khi bộ não con người tự nhận diện những hình dạng quen thuộc trong tự nhiên.
Cánh cửa bí ẩn xuất hiện trên sao Hoả
Có bao giờ bạn nhìn thấy một vật thể kỳ lạ trên sao Hoả và tự hỏi liệu đó có phải dấu vết của sự sống ngoài Trái Đất? Vài năm trước, một hình ảnh do NASA công bố đã khiến câu hỏi này trở thành chủ đề bàn luận sôi nổi trên Internet. Trong bức ảnh, một khe nứt trên vách đá có hình dáng giống đến bất ngờ với một cánh cửa dẫn vào hang động.
Nếu hỏi khi nào một cánh cửa không còn là cánh cửa, câu trả lời quen thuộc là khi nó hé mở. Nhưng với trường hợp trên sao Hoả, một lời giải thích phù hợp hơn là: khi đó chỉ là ảo ảnh thị giác do hiện tượng tâm lý mang tên pareidolia gây ra.
Dù vậy, hình dạng khác thường của khe nứt vẫn đủ sức khơi dậy trí tưởng tượng của hàng triệu người. Một số người thậm chí cho rằng đây có thể là bằng chứng về sự tồn tại của một nền văn minh ngoài hành tinh, dù là đang phát triển hay đã biến mất từ hàng triệu năm trước.
Đối với những người tin rằng con người không đơn độc trong vũ trụ, hình ảnh này dường như giống một manh mối quan trọng mà họ đã tìm kiếm suốt nhiều thập kỷ. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ, thứ trông giống một cánh cửa ấy thực chất không phải công trình nhân tạo. Kích thước thật của nó chỉ khoảng 30cm, tương đương một bàn chân, quá nhỏ để có thể là lối đi dành cho con người.
Nói cách khác, đây đơn giản chỉ là một khe nứt tự nhiên trên đá sa thạch, tình cờ hình thành đường nét giống cánh cửa.
NASA chụp được hình ảnh này ở đâu?
Ngày 7/5/2022, tàu tự hành Curiosity của NASA gửi về Trái đất hình ảnh phong cảnh sao Hoả trong quá trình khám phá khu vực xung quanh núi Sharp.
Núi Sharp, còn được gọi là Aeolis Mons, là đỉnh trung tâm của hố va chạm Gale trên sao Hỏa. Hố va chạm này được cho là hình thành cách đây khoảng 3,5-3,8 tỷ năm, sau khi một tiểu hành tinh hoặc sao chổi đâm vào bề mặt hành tinh Đỏ.
Sau đó, núi Sharp dần hình thành khi trầm tích tích tụ tại trung tâm hố va chạm. Quá trình này có liên quan đến sự hiện diện của nước dạng lỏng trên sao Hỏa trong quá khứ, điều đã được nhiều bằng chứng khoa học ủng hộ.
Với độ cao khoảng 5,5km, núi Sharp là một trong những mục tiêu nghiên cứu quan trọng của Curiosity. Khi hình ảnh gây chú ý được ghi lại, tàu tự hành đang khảo sát khu vực sườn núi thấp có tên Greenheugh Pediment.
Chính tại đây, máy ảnh của Curiosity ghi nhận một khe nứt trên lớp đá sa thạch với đường nét khiến nhiều người liên tưởng đến một ô cửa được đục vào vách đá.
Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy khe nứt này được tạo ra bởi sinh vật thông minh. Hình dạng của nó hoàn toàn có thể hình thành thông qua các quá trình địa chất tự nhiên, bao gồm sự nứt vỡ và bào mòn của đá theo thời gian.
Vì sao con người nhìn thấy những vật thể không tồn tại?
Hiện tượng khiến nhiều người nhìn thấy một cánh cửa trên sao Hoả được gọi là pareidolia. Đây là xu hướng tâm lý khiến con người nhận ra những hình dạng quen thuộc trong các hình ảnh hoặc vật thể vốn không có chủ đích tạo thành hình dạng đó.
Chẳng hạn, chúng ta có thể nhìn thấy khuôn mặt trên đám mây, hình con vật trên vách đá hay bóng người trong những mảng tối. Trên sao Hoả, những tảng đá có hình dạng đặc biệt cũng dễ khiến con người liên tưởng đến các vật thể quen thuộc trên Trái Đất.
Điều quan trọng là pareidolia không đồng nghĩa với ảo giác hay hoang tưởng. Đây là một đặc điểm bình thường trong cách bộ não con người xử lý thông tin thị giác.
Các nhà khoa học cho rằng xu hướng này có thể bắt nguồn từ quá trình tiến hóa. Trong ít nhất 300.000 năm, thậm chí có thể lên đến một triệu năm theo một số giả thuyết, tổ tiên loài người phải sinh tồn trong môi trường tự nhiên khắc nghiệt, nơi nguy hiểm có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.
Khả năng nhanh chóng nhận ra khuôn mặt hoặc hình dáng của một động vật săn mồi đang ẩn nấp sau bụi cây có thể tạo ra lợi thế sống còn. Những cá thể nhận diện được dấu hiệu nguy hiểm sớm hơn sẽ có cơ hội tránh bị tấn công cao hơn.
Vì vậy, bộ não con người dần phát triển khả năng nhận diện các khuôn mẫu và hình dạng quen thuộc một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, cơ chế này không phải lúc nào cũng chính xác. Đôi khi, bộ não nhận diện nhầm những cấu trúc ngẫu nhiên thành vật thể có ý nghĩa.
Cánh cửa trên sao Hỏa chính là một ví dụ điển hình: chúng ta nhìn thấy hình dạng giống một lối vào, nhưng điều đó không có nghĩa là một cánh cửa thực sự tồn tại ở đó.
Cánh cửa không phải trường hợp duy nhất khiến những hình ảnh từ sao Hỏa bị diễn giải theo hướng kỳ bí.
Năm 1976, tàu Viking 1 của NASA chụp được một cấu trúc địa hình trông giống khuôn mặt người trên bề mặt hành tinh Đỏ. Hình ảnh nhanh chóng trở thành đề tài gây tranh cãi, làm dấy lên nhiều giả thuyết về khả năng tồn tại của một nền văn minh cổ đại.
Tuy nhiên, những hình ảnh có độ phân giải cao hơn về sau cho thấy đó chỉ là một vùng địa hình dạng núi bàn, với đỉnh tương đối bằng phẳng và sườn bị xói mòn. Ánh sáng cùng góc chụp đã khiến cấu trúc này trông giống khuôn mặt người.
Năm 2007, một hình ảnh từ tàu tự hành Spirit tiếp tục thu hút sự chú ý khi một cấu trúc trên bề mặt sao Hoả bị cho là giống hình dáng một người phụ nữ kỳ lạ.
Đến năm 2015, Curiosity lại ghi nhận một vật thể trông giống chiếc thìa đang lơ lửng phía trên mặt đất. Hình ảnh này cũng nhanh chóng lan truyền trên mạng, kéo theo những suy đoán về các vật thể bất thường trên hành tinh Đỏ.
Tuy nhiên, những hình dạng như vậy thường có thể được giải thích bằng sự kết hợp giữa địa chất, ánh sáng, góc quan sát và xu hướng nhận diện hình ảnh của con người. Một vật thể trông giống đồ vật quen thuộc không đồng nghĩa với việc nó thực sự là đồ vật đó.
Vì sao sao Hoả liên tục xuất hiện những hình ảnh kỳ lạ?
Có hai nguyên nhân chính khiến sao Hỏa thường xuyên trở thành tâm điểm của những phát hiện gây tò mò.
Thứ nhất, đây là một hành tinh đá với vô số vách núi, hẻm vực, miệng hố va chạm và cấu trúc địa chất phức tạp. Những quá trình hình thành, nứt vỡ và bào mòn qua hàng tỷ năm tạo ra vô số hình dạng khác nhau, trong đó một số tình cờ giống các vật thể quen thuộc.
Thứ hai, sao Hỏa là hành tinh được nghiên cứu và khám phá nhiều nhất trong Hệ Mặt Trời sau Trái Đất. Các tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ và xe tự hành đã gửi về lượng hình ảnh khổng lồ, cho phép các nhà khoa học cũng như công chúng quan sát từng chi tiết trên bề mặt hành tinh.
Càng có nhiều hình ảnh, cơ hội bắt gặp những cấu trúc khác thường càng lớn. Đồng thời, mạng xã hội cũng khiến những bức ảnh dễ gây liên tưởng nhanh chóng được chia sẻ rộng rãi, đôi khi trước cả khi chúng được giải thích đầy đủ.
Dù vậy, điều đó không có nghĩa mọi cấu trúc kỳ lạ đều nên bị bỏ qua. Việc phân biệt giữa hiện tượng tự nhiên và dấu hiệu có thể liên quan đến sự sống vẫn là một phần quan trọng của nghiên cứu hành tinh.
Hiện chưa có bằng chứng xác nhận cánh cửa trên sao Hoả là công trình nhân tạo, càng không có cơ sở để coi nó là dấu tích của một nền văn minh ngoài Trái Đất. Lời giải thích phù hợp nhất hiện nay vẫn là một khe nứt tự nhiên trên đá sa thạch.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng không nên mặc định rằng mọi phát hiện bất thường đều chỉ là ảo ảnh thị giác. Trong quá trình tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất, những cấu trúc khác thường vẫn đáng được khảo sát bằng các phương pháp khoa học nghiêm ngặt.
Nếu một ngày nào đó xuất hiện bằng chứng thực sự về một nền văn minh ngoài hành tinh, việc vội vàng bác bỏ phát hiện ấy chỉ vì nó trông giống một ảo ảnh sẽ là điều đáng tiếc.
(Theo Space, Skyatnightmagazine, iflscience)
James Webb phát hiện ‘địa ngục’ vũ trụ, giải mã vụ va chạm tạo nên Mặt TrăngKính viễn vọng không gian James Webb đang giúp các nhà thiên văn giải mã những hệ hành tinh cực kỳ hỗn loạn, nơi các thế giới có thể va chạm dữ dội.
.svg){kind=icon}
