Tại TPHCM, một cây đa cổ thụ khổng lồ được cho là đã tồn tại gần nửa thiên niên kỷ đã khô, mục nhiều phần vẫn vươn cao, tỏa bóng mát một góc đường.
Ở nơi hợp lưu giữa Nậm Nơn và Nậm Mộ để thành dòng sông Lam, bản Cửa Rào 1 (xã Tương Dương, Nghệ An) vẫn giữ lại một dấu tích của quá khứ: cổng phủ Tương Dương.
Theo người dân địa phương, trước năm 1945, phủ Tương Dương là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của khu vực miền Tây xứ Nghệ. Sau khi Cách mạng tháng Tám thắng lợi, nơi đây trở thành trụ sở của chính quyền cách mạng.
Trải qua thời gian dài, cổng phủ nay chỉ còn lại một vòm gạch cũ kỹ, nằm nép mình trong khuôn viên trường THCS Xá Lượng.
Nhìn từ xa, cổng phủ gần như bị “nuốt” vào trong tán đa xanh thẫm. Những bộ rễ lớn buông từ trên cao xuống, cắm sâu vào lòng đất rồi quấn chặt lấy từng viên gạch.
Rễ nọ chồng lên rễ kia, đan xen như những sợi dây thừng khổng lồ, tạo thành một lớp “lá chắn” tự nhiên. Chính lớp rễ ấy đã vô tình giữ cho cổng phủ đứng vững trước mưa nắng, dù phần gạch vữa bên trong đã nhiều chỗ bong tróc, rạn nứt theo thời gian.
Thân cây đa xù xì, to lớn, chia thành nhiều nhánh vươn lên ngay trên đỉnh cổng. Từ đó, tán lá tỏa rộng, phủ bóng mát cả một khoảng không gian.
Dưới mái vòm cổng phủ, người dân địa phương đặt một bàn thờ nhỏ, hương khói quanh năm, như cách gìn giữ sự linh thiêng cho nơi từng là cửa ngõ quan trọng của một vùng đất.
Bà Ngô Thị Dần (87 tuổi, trú bản Cửa Rào 2) cho biết, từ khi còn nhỏ, bà đã thấy cổng phủ hiện diện ở đây. Theo bà, cây đa mọc trên cổng từ lâu, tán lá sum sê tỏa bóng mát, phủ kín một góc khuôn viên trường học và cả con đường bên cạnh.
Cổng phủ Tương Dương xưa kia nằm ở vị trí bến thuyền tấp nập, nơi người dân qua lại, giao thương. Nhưng từ khi có cầu cứng bắc qua đầu nguồn sông Lam, nhịp sống dịch chuyển, cổng phủ dần trở nên vắng lặng.
Ông Trần Văn Hiền, Trưởng phòng Văn hoá – Xã hội xã cho biết, cổng phủ Tương Dương hiện nằm trong khuôn viên trường THCS Xá Lượng. Do trải qua thời gian dài và biến động lịch sử, tư liệu liên quan đến quá trình hình thành, niên đại cũng như chức năng cụ thể của công trình còn lại không nhiều. Hiện địa phương vẫn đang tiếp tục tìm hiểu, đối chiếu thêm các nguồn tư liệu để làm rõ hơn giá trị lịch sử của công trình này.
Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh cây đa "ôm trọn" cổng phủ như một minh chứng sống động cho sự bền bỉ của thời gian, nơi thiên nhiên và di tích hòa vào nhau, cùng lưu giữ ký ức của một vùng đất từng sầm uất bên dòng sông Lam.
Loài hoa cánh trắng tinh, hương thơm nức luôn xuất hiện ở nơi “ông vua tiểu thuyết Nam Bộ” sinh sống. Đến khi về trời, ông cũng dặn con cháu trồng cây này ở nơi mình an nghỉ.
5 cây thị cổ thụ nằm trong khuôn viên một gia đình ở Nghệ An dù rỗng ruột vẫn xanh tốt suốt nhiều thế kỷ. Điều đặc biệt, mỗi năm cây vẫn ra hoa, kết trái đều đặn.
.svg){kind=icon}
