"Chọn người đứng đầu tốt, doanh nghiệp sẽ phát triển"

Viettel đã xuất hiện ở cả những vùng khó khăn, hiểm trở của Việt Nam. (Ảnh: Viettel chính thức đánh dấu sự có mặt của mình tại Đền Thượng - Ba Vì)

Thế nhưng, Viettel đã vượt qua những thách thức đó để khẳng định sự thành công của mô hình kinh tế này. Báo Bưu điện Việt Nam đã phỏng vấn Đại tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phạm Văn Trà về quá trình phát triển của doanh nghiệp theo mô hình kinh tế kết hợp với quốc phòng và vươn lên trở thành doanh nghiệp hàng đầu về viễn thông của Việt Nam.

Khi thị trường viễn thông Việt Nam vẫn chỉ có duy nhất VNPT cung cấp dịch vụ và chúng ta chưa mở cửa thị trường, tại sao Bộ Quốc phòng lại quyết định cho Viettel ra đời và tham gia vào thị trường này?

Thực ra hệ thống thông tin của quốc phòng đã có từ lâu, tham gia hai cuộc chiến tranh của đất nước. Sau khi hòa bình, chúng tôi có suy nghĩ là ta có nguồn nhân lực và kinh nghiệm phục vụ thông tin liên lạc, vậy sao không thành lập công ty phục vụ quốc phòng kết hợp với kinh tế. Tôi đi nhiều nước và thấy rằng mỗi nước có nhiều công ty viễn thông, tại sao Việt Nam chỉ có một? Vì vậy, tôi mới xin Chính phủ cho phép thành lập công ty trực thuộc Bộ Tư lệnh Thông tin liên lạc. Ngày 1/6/1989, Bộ Quốc phòng mới cho thành lập Công ty Điện tử - Thiết bị thông tin (tiền thân của Viettel). Lúc ban đầu, công ty rất khó khăn, thậm chí có nhiều người đặt ra vấn đề tại sao quân đội đi làm kinh tế? Một số người trong ngành Bưu điện lúc bấy giờ cũng không đồng tình nhưng ông Mai Liêm Trực (Tổng cục trưởng Tổng cục Bưu điện thời đó) lại rất ủng hộ. Khi tôi đi họp Chính phủ hay gặp ông Trực và tôi biết rằng ông Trực là người có tầm nhìn kinh tế nên khuyến khích thúc đẩy thị trường cạnh tranh. Thủ tướng Võ Văn Kiệt lúc đó cũng ủng hộ cho ra đời công ty viễn thông để tạo sự cạnh tranh.

Khi thành lập công ty này, chúng tôi rất lo lắng vì nếu không làm được hoặc có gì sai thì sẽ mang tiếng Bộ Quốc phòng. Từ 1989 đến 1995, công ty phải thay đổi 3 lần lãnh đạo nhưng nội bộ vẫn chưa ổn nên không phát triển được. Thủ tướng Võ Văn Kiệt gọi tôi lên nhắc nhở và tôi hứa khắc phục ngay. Sau đó, tôi đề nghị anh em tìm một cán bộ lãnh đạo có năng lực nhưng phải ở trong các nhà máy, xí nghiệp của Bộ Quốc phòng biết làm kinh tế và dám chịu trách nhiệm. Cuối cùng chọn được anh Hoàng Anh Xuân (Tổng giám đốc Viettel hiện nay). Từ thời điểm này, công ty có nhiều bước thay đổi rất nhanh.

Khi quyết định cho Viettel tham gia vào thị trường viễn thông ông có băn khoăn, lo lắng gì không?

Đại tướng, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phạm Văn Trà. (Ảnh: Thái Khang)

Lúc đó tôi chỉ có suy nghĩ không nên đặt vấn đề làm kinh tế ngay vì sợ có nhiều người không ủng hộ. Vì vậy, tôi xin với Chính phủ cho xây dựng hai đường cáp quang với kinh phí 20 triệu USD. Đầu tiên, hệ thống cáp quang này chỉ phục vụ quân đội. Năm 1998, hệ thống phục vụ cho an ninh quốc phòng rất tốt nhưng chỉ sử dụng hết 20% dung lượng nên tôi xin chính phủ được kinh doanh để tránh lãng phí. Tôi nói với ông Mai Liêm Trực rằng nếu Viettel làm không đúng phải thông báo ngay để kịp thời chấn chỉnh, đồng thời xem như Viettel nằm trong hệ thống ngành Bưu điện và quản lý giúp tôi.

Ban đầu Viettel khởi nghiệp với hai đường cáp quang, tại sao hồi đó ông bắt công ty tự xây dựng chứ không đi thuê như những doanh nghiệp khác?

Lúc đó, tôi quyết định như vậy vì đây là thiết bị phục vụ cho an ninh quốc phòng nên phải tự xây dựng tránh lộ bí mật và làm chủ được công nghệ. Tôi cũng đề nghị anh em chọn công nghệ hiện đại nhất để đảm bảo chất lượng.

Lúc ban đầu cho thành lập, ông có nghĩ rằng Viettel sẽ lớn mạnh như hôm nay không? Khi Viettel phát triển mạnh, tại sao ông chỉ đạo Viettel “thay áo” thành Tổng công ty và trực thuộc Bộ Quốc phòng?

Quả thực tôi không thể tưởng tượng bước phát triển mạnh mẽ của Viettel. Khi Viettel lớn mạnh thì “chiếc áo” trong Bộ Tư lệnh Thông tin liên lạc đã “chật”. Vì vậy, chúng tôi đưa Viettel về thuộc Bộ Quốc phòng để có điều kiện phát triển hơn.

Khi Viettel cung cấp dịch vụ thông tin di động nghĩa là phải cạnh tranh quyết liệt với MobiFone, VinaPhone và S-Fone, ông có lo lắng không? Tại sao Bộ Quốc phòng đồng ý cho Viettel tự đầu tư vào dịch vụ thông tin di động mà không hợp tác với các hãng nước ngoài?

Tôi không hề lo lắng vì tôi tin tưởng vào bộ máy lãnh đạo của Viettel. Họ là những người điều hành giỏi và tâm huyết với công việc. Về vấn đề hợp tác với nước ngoài thì chúng tôi đã có bài học thất bại. Hơn nữa, Viettel còn có chức năng phục vụ cho quốc phòng nên cần quan tâm yếu tố bí mật. Vì vậy, mạng di động của Viettel phải do chính người Viettel dựng lên.

Đằng sau sự phát triển của Viettel, có người vẫn nhắc đến yếu tố “nước sông, công lính”, ông đã bao giờ nghe đến điều đó chưa?

Tôi nghe người ta nói về vấn đề này. Không chỉ có viễn thông, thậm chí nhiều thứ mặt hàng do quân đội sản xuất ra với giá rẻ người ta vẫn bảo do “nước sông, công lính”. Điều đó không đúng vì chúng tôi phải tiến hành đấu thầu trả công như các doanh nghiệp khác. Tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất là phương pháp quản lý. Nếu quản lý tốt sẽ có bước phát triển nhanh và giá cả hàng hóa dịch vụ rẻ. Quy luật kinh tế không phân biệt quân đội hay dân sự. Sau mô hình của Viettel, Bộ Quốc phòng còn có mô hình kinh doanh của Tân Cảng. Chỉ sau một thời gian cung cấp dịch vụ, cảng này đã trở thành cảng mạnh nhất và có uy tín tại Việt Nam.

Trong chặng đường phát triển của Viettel, sự kiện nào khiến ông ấn tượng nhất?

Tôi nhớ nhất khi Viettel chuyển từ kinh doanh dịch vụ cố định sang di động. Lúc đó tôi biết rằng kinh doanh di động sẽ thắng lớn. Vì vậy, tôi đề nghị lãnh đạo Viettel phải chọn công nghệ tốt nhất và Viettel đã chọn đúng công nghệ nên có bước phát triển nhanh. Tôi cũng nói với anh em trong công ty là khi cung cấp dịch vụ thì phải nghĩ đến người dân ở vùng sâu vùng xa. Những vùng đó tuy sử dụng ít nhưng phải nhắm đến mục tiêu là đến chỗ nào cùng có thể gọi tốt được chứ không chỉ tập trung ở thành thị. Đồng thời, đặt vấn đề với lãnh đạo Viettel rằng mạng di động này phải phục vụ tốt cho công tác phòng chống lụt bão. Thậm chí, trong trường hợp đặc biệt, các phương tiện khác không di chuyển được có thể đặt thiết bị liên lạc lên xe tăng thiết giáp lội nước để đi ứng cứu lụt bão. Như vậy, mới xứng đáng hình ảnh của quân đội.

Xin cảm ơn ông!

(Thực hiện)

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 97 ra ngày 14/8/2009