Lớp học an ninh mạng - Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Anh Đức

Mơ hồ về ngành học

"Có những sinh viên mất 4, 5 năm để theo học lập trình nhưng khi ra trường phải "ngậm ngùi" chấp nhận làm công việc lắp ráp máy tính, cài đặt phần mềm và thậm chí là đi giao hàng, chở hàng" - anh Bùi Thăng Long, quản lý kinh doanh và giao tiếp bán hàng Công ty Vietsin Service cho biết. Đó là kết cục đáng buồn cho những người chọn sai ngành, nghề để theo học.

Tham dự các buổi tư vấn, hướng nghiệp cho thanh niên học sinh thời gian gần đây, chúng tôi nhận thấy hiện tượng các em học sinh chọn nghề, ngành học không căn cứ vào khả năng bản thân mà dựa vào cảm tính hoặc "đua bạn đua bè" không phải là cá biệt. Tại buổi tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp 2008 diễn ra tại triển lãm Giảng Võ (Hà Nội) chiều 16/3, một bạn gái trường PTTH Nguyễn Văn Cừ, Gia Lâm, Hà Nội thổ lộ: "Em dự định theo học ngành CNTT vì ngành này có nhiều cơ hội việc làm với thu nhập cao sau khi ra trường". Nhưng khi được hỏi có biết ngành CNTT cụ thể làm gì không thì bạn gái này tỏ ra khá dè dặt: "Theo em hiểu thì học ngành CNTT sau này sẽ trở thành lập trình viên".

Anh Phan Thanh Toàn, người đã có "thâm niên" 11 năm làm CNTT nhấn mạnh, người làm CNTT không có nghĩa là lập trình viên mà bao gồm rất nhiều công việc khác nhau.

Giải thích cụ thể hơn, anh Toàn cho biết: "Ngành CNTT chia thành hai lĩnh vực chính là công nghệ hạ tầng và công nghệ phần mềm. Công nghệ hạ tầng gồm những công việc cụ thể liên quan đến mạng, máy chủ, thiết bị ngoại vi như máy in, màn hình, thiết bị điều khiển… Còn công nghệ phần mềm để sản xuất ra các chương trình ứng dụng phần mềm. Riêng trong lĩnh vực phần mềm cũng chia ra nhiều cấp độ, vai trò khác nhau như: lập trình viên (Developer), nhân viên kiểm tra (Tester), nhân viên phân tích (Analysis), nhân viên thiết kế (Designer), trưởng nhóm (Team Leader), trưởng dự án (Project Leader), giám đốc điều hành dự án (Project Director)… Trong đó lập trình viên chỉ là mắt xích trong cả quá trình sản xuất phần mềm. Nhìn chung, lập trình viên chỉ là mức thấp nhất, dành cho những người mới bắt đầu làm trong ngành công nghiệp phần mềm".

Ai có thể "theo đuổi" ngành CNTT?

Ở góc độ của đơn vị đào tạo nhân lực CNTT mà cụ thể là đào tạo các kỹ sư phần mềm, ông Lê Trường Tùng, hiệu trưởng Đại học FPT có lời khuyên: "Các bạn học sinh theo học ngành này trước hết phải là những người có nền tảng về môn toán. Đồng thời, họ cũng phải có tư duy logic mạch lạc, có khả năng đơn giản hóa các vấn đề phức tạp, biết tìm ra cái cốt lõi của vấn đề". Ông Tùng cũng cho biết, đây mới chỉ là những yếu tố cơ bản nhất mà một người "nuôi" ý định theo đuổi ngành CNTT buộc phải có. Ngoài ra, để làm việc được trong ngành CNTT, còn cần phải rèn luyện để có được có những kỹ năng mềm như: khả năng làm việc trong hệ thống, khả năng giao tiếp, trình bày ý tưởng,…

Ông Tùng nhấn mạnh, trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, những người làm CNTT phải đặc biệt chú ý đến khả năng sử dụng ngoại ngữ. CNTT là ngành có tốc độ phát triển rất nhanh, thay đổi từng ngày, có giỏi ngoại ngữ thì nhân lực CNTT mới nhanh chóng tiếp cận được với các công nghệ tiên tiến trên thế giới.

Với kinh nghiệm của gần 12 năm gắn bó với CNTT, chị Lê Phương Diệp, hiện làm việc tại Công ty hệ thống thông tin FPT bộc bạch: "Theo tôi, để thành công trong lĩnh vực CNTT thì cần phải có sự say mê cái mới, yêu thích tìm tòi, khám phá những điều mới mẻ. Cần cù, chăm chỉ là đức tính không thể thiếu của một nhân công IT. Tuy nhiên, người làm CNTT đặc biệt là các lập trình viên cũng không thể chỉ là những "con kiến" chỉ biết gõ những câu lệnh mà phải có cả khả năng tư duy sáng tạo nữa".

Riêng trong lĩnh vực phần mềm, anh Toàn tâm sự, "Tôi từng trải qua tất cả các vị trí trong ngành phần mềm, từ một lập trình viên thuần túy đến một giám đốc điều hành dự án, tôi nhận thấy mỗi vị trí lại đòi hỏi những yêu cầu và tố chất riêng. Song yếu tố quan trọng nhất với những người làm CNTT là khả năng học hỏi nhanh nhạy, có tư duy sáng tạo tốt, có tư duy phân tích, tổng hợp sự kiện. Ngoài ra, cần khá ngoại ngữ, cụ thể là tiếng Anh, tối thiểu là đủ để đọc hiểu được các tài liệu kỹ thuật chuyên ngành. Còn với những vị trí cao hơn thì yêu cầu về kỹ năng cũng nhiều hơn lên: khả năng quản lý, thuyết phục, lập kế hoạch, giám sát…".

Như vậy, CNTT không phải là lĩnh vực mà bất cứ ai "nhào vô" đều có thể theo đuổi được. Trước ngưỡng cửa vào đời, các bạn học sinh cần suy xét kỹ càng khi lựa chọn con đường gắn bó với CNTT.

Ngọc Minh

  • Đọc toàn bộ bài viết đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 25 ra ngày 27/3/2008