Đám tang rúng động miền Bắc, hàng chục ngàn người đưa tiễn học giả lớn

Thời điểm ông Nguyễn Văn Vĩnh mất, nhà cầm quyền hoàn thành việc tịch biên và phát mại tài sản của ông một cách chóng vánh, kéo theo đó là một cuộc chia ly đầy đau đớn trong gia đình.

- Học giả Nguyễn Văn Vĩnh hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực, nhưng người ta nhắc đến ông nhiều nhất có lẽ là trong vai trò của một người làm báo. Thật vậy, kể cả đến khi chết, tay ông chưa bao giờ ngừng viết...

Cái chết đầy bí ẩn

Ông Nguyễn Lân Bình - cháu nội học giả Nguyễn Văn Vĩnh kể, năm 1906, sau khi trở về từ hội chợ thuộc địa Mac-xây (Marseilles, Pháp), Nguyễn Văn Vĩnh bỏ nghiệp quan chức và sáng lập tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên của miền Bắc là Đăng Cổ tùng báo (1907), liên tiếp sau này là Đông Dương tạp chí (1913), Nước Nam mới...

{keywords}

Ảnh chụp năm 1919, Ban biên tập báo Trung Bắc tân văn, tờ nhật báo đầu tiên của lịch sử báo chí Việt Nam. Nguyễn Văn Vĩnh đứng thứ 3 từ phải sang, đội mũ. Ảnh: Gia đình cung cấp

Những bài báo của ông lên án triều đình phong kiến nhà Nguyễn và phê phán chính sách cai trị hà khắc của chính phủ thuộc địa. Điều này khiến chính quyền đương thời sợ hãi, tìm nhiều cách để cản trở sự nghiệp xuất bản, trong đó cấm cả việc Nguyễn Văn Vĩnh không được viết báo bằng chữ quốc ngữ.

Năm 1930, sau nhiều lần vận động Nguyễn Văn Vĩnh chấm dứt việc viết bài đả phá chế độ cai trị không thành công, thực dân Pháp tìm cách chấm dứt hoạt động báo chí của ông bằng cách đưa ra 3 con đường cho ông lựa chọn.

{keywords}

Chúng yêu cầu ông làm Thượng thư cho triều đình nhà Nguyễn (sẽ được xóa nợ) hoặc là đi tù và lựa chọn thứ ba là phải sang Lào đào vàng trả nợ. 

Trong khi nói chuyện với gia đình, Nguyễn Văn Vĩnh chia sẻ: "Nhục nhã nhất là đi tù và nếu phải chết thầy cũng không bao giờ làm quan cho triều Nguyễn. Bởi vậy, thầy sẽ đi đào vàng. Sang đó thầy vẫn tiếp tục viết. Chúng có thể o ép về kinh tế nhưng không thể o ép ý chí của thầy...".

{keywords}
Ông Nguyễn Lân Bình - cháu nội học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Ảnh: Diệu Bình

Ông Bình lý giải: "Trước đó, năm 1926, để phục vụ cho việc thành lập trung tâm Âu Tây tư tưởng, truyền bá văn hóa, ông tôi đã mang toàn bộ gia sản thế chấp vào nhà băng Đông Dương với thời hạn trả nợ là 20 năm.

Nhưng mới vay được mấy năm thì chính quyền cai trị đòi nợ, nói đúng hơn là dùng hình thức o ép về tài chính để buộc Nguyễn Văn Vĩnh phải dừng ngay các hoạt động viết báo".

Ông Nguyễn Lân Bình (sinh năm 1951 - cháu nội học giả Nguyễn Văn Vĩnh) từng sang Bungari học nghề cơ khí. Ông trải qua nhiều vị trí trong sự nghiệp của mình như làm đội trưởng đội phiên dịch ở Bungari, công tác tại Đại sứ quán Bungari ở Hà Nội. Năm 1990, ông là người phụ trách toàn bộ hoạt động của Hãng Hàng không BALKAN Bungari ở Việt Nam. 

Là cháu nội, ông luôn trăn trở về khát vọng muốn để mọi người hiểu rõ hơn về thân thế, cuộc đời của học giả Nguyễn Văn Vĩnh.

Năm 2006, ông Lân Bình nảy ý định làm phim về cụ Vĩnh. Sau khi bộ phim “Mạn đàm về Người Man di hiện đại” gây được tiếng vang, năm 2012, ông lập trang thông tin điện tử Tannamtu.com để giới thiệu sâu và rộng hơn nữa về cuộc đời học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Trải lòng với báo chí, ông nói: "Tôi đã bị hút vào "cuộc đời lộng lẫy và nhiêu khê" của ông nội".

Nguyễn Văn Vĩnh từ biệt vợ con, lựa chọn sang Lào đào vàng cùng một người Pháp. Nhưng không ngờ, đây lại là chuyến đi cuối cùng chẳng hẹn ngày trở lại của ông.

Từ phương trời xa lắc, những bài báo sắc sảo, thể hiện quan điểm lập trường mạnh mẽ của Nguyễn Văn Vĩnh vẫn tiếp tục đăng trên báo Nước Nam mới.

Nhưng chỉ một tháng sau, vào 1/5/1936, ông chết trên một con thuyền độc mộc, toàn thân tím đen. Một tay ông cầm bút và một tay vẫn cầm quyển sổ đang viết dở giữa dòng sông Sê Pôn.

Ông Bình nói: "Người trong nhà chia sẻ lại, cả buổi chiều ngày hôm đó, trời Sê Pôn (Lào) mưa to tầm tã, nước sống chảy xiết, chiếc thuyền độc mộc trôi đến chân cầu sông Sê Păng Hiên (một nhánh sông Sê Pôn) thì được người dân phát hiện. Họ đưa ông đi cấp cứu nhưng quá trễ... Người ta báo tin về gia đình rằng ông đã chết vì sốt rét và kiết lỵ".

Ông Bình tiếp tục: "Các bác tôi vẫn thường nói rằng, cái chết của ông Vĩnh còn nhiều bí ẩn. Thời gian ông tôi  đi đào vàng, nói đúng hơn là đi đày không hiểu sao vẫn có những bức ảnh chụp ông tôi, không hiểu những bức ảnh đó chụp làm gì. Thêm vào đó, nếu ông chết vì kiết lị hay sốt rét, thi thể sẽ khó bị tím đen như vậy...".

Đây cũng chính là lý do mà sau này, ông Nguyễn Lân Bình đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu về thân thế, cuộc đời ông nội mình. 

Ông Bình từng mượn câu của F. Ăng-ghen để nói về công việc của mình: "Thà đi tìm sự thật suốt một đêm còn hơn nghi ngờ nó một đời". Trong buổi tọa đàm về thân thế và sự nghiệp của Nguyễn Văn Vĩnh (17/2/2012), câu trích dẫn trên của ông Nguyễn Lân Bình cũng từng gây chú ý đặc biệt với người nghe.

Thời điểm Nguyễn Văn Vĩnh mất, nhà cầm quyền hoàn thành việc tịch biên và phát mại tài sản của ông một cách chóng vánh, kéo theo đó là một cuộc chia ly đầy đau đớn trong gia đình.

Đám tang rúng động miền Bắc

Nhận được tin Nguyễn Văn Vĩnh mất, trong bối cảnh gia sản bị tịch biên, chủ mua gia sản o bế, người vợ cả Đinh Thị Tính không còn cách nào khác đã cử người sang Sê Pôn (Lào) để nhận thi thể, làm đám tang cho ông và dự định chôn cất ông ở bên đó, để khi đủ thời gian, sẽ bốc hài cốt về sau. 

Tuy nhiên, tin Nguyễn Văn Vĩnh mất lan nhanh đến chóng mặt, những người Pháp tiến bộ và những trí thức đương thời đã đứng ra giúp đỡ gia đình đưa thi hài ông về Việt Nam. 

Ngày sang nhận thi thể, có 2 người con trai của ông là Nguyễn Giang và Nguyễn Hiến cùng người vợ ba - bà Suzanne. Thi hài ông được đặt trong chiếc quan tài bằng kẽm kiên cố, di chuyển theo đường bộ từ Sê Pôn về đến ga Đông Hà, Quảng Trị và chuyển lên tàu lửa về ga Hà Nội. 

{keywords}
Linh cữu học giả Nguyễn Văn Vĩnh tại số nhà 107, Trần Hưng Đạo. Ảnh: Gia đình cung cấp

Ngày đưa tang ông, bạn bè, người yêu mến, các đoàn thể tề tựu đông đủ ở gần nhà ga đường sắt Hà Nội.

{keywords}
Hình ảnh đám tang Nguyễn Văn Vĩnh. Ảnh: Gia đình cung cấp

Ông Nguyễn Lân Bình kể: "Đám tang rất lớn và vô cùng long trọng, kéo dài từ chiều ngày 6/5 đến trưa ngày 8/5/1936 tại ngôi nhà số 107, phố Trần Hưng Đạo, Hà Nội".

Theo đó, có khoảng hàng chục ngàn người đến tiễn đưa con người được mệnh danh là “Người công dân vĩ đại” (điếu văn của Hội Nhân quyền Hà Nội). 

Xe tang chở thi hài người quá cố đến trước cổng bệnh viện Bạch Mai mà đoàn người đưa tiễn vẫn còn ở ga Hàng Cỏ. 

{keywords}
Dòng người đến tiễn đưa người học giả tài hoa, bạc mệnh Nguyễn Văn Vĩnh.
Ảnh: Gia đinh cung cấp

Trong đám tang, có đến 20 bài điếu văn từ các trí sĩ đương thời như điếu văn của cụ Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng, Mai Đăng Đệ...

Đám tang Nguyễn Văn Vĩnh được coi là một sự kiện đặc biệt hy hữu ngày 8/5/1936 tại số nhà 107, phố Trần Hưng Đạo, Hà Nội.

Nguyễn Văn Vĩnh, người có công rất lớn trong việc phát triển tiếng Việt hiện đại. Năm 1909, ông dịch toàn bộ Tam Quốc Diễn Nghĩa từ chữ Hán văn ra Quốc ngữ (cùng Phan Kế Bính). 

Năm 1913, ông dịch Truyện Kiều từ chữ Nôm ra Quốc ngữ. Năm 1917, ông là Chủ bút báo Trung Bắc tân văn - tờ nhật báo đầu tiên của Báo chí Việt Nam. Từ 1900 - 1920, ông dịch các tác phẩm văn học Pháp của La Fontaine, V.Hugo, Balzac, A. Dumas... ra chữ Quốc ngữ. 

Năm 1920, ông là người Việt Nam đầu tiên dựng sân khấu kịch nói tại Nhà hát Lớn để trình diễn các vở hài kịch của Molière. Năm 1924, ông cùng người Pháp dựng bộ phim truyện đầu tiên của Điện ảnh Việt Nam Kim Vân Kiều (phim câm)...

Sinh thời, học giả Nguyễn Văn Vĩnh từng khẳng định: “Nước Nam ta sau này, hay dở cũng ở chữ Quốc ngữ”.

(Còn nữa)

Diệu Bình - Ngọc Trang

tin nổi bật

Bé 3 tuổi bị chó hoang tấn công, sống sót kì diệu nhờ được chó nhà cứu

Thấy cậu chủ nhỏ bị chó hoang xô ngã, chú chó nhà ngay lập tức lao đến, hất tung con chó hung ác và gầm lên.

Cô gái muốn về thăm bà ốm nhưng công ty bắt chứng minh quan hệ bà cháu

Nhận tin bà ốm nặng, cô gái xin nghỉ để về thăm bà nhưng công ty đưa ra yêu cầu khiến cô bức xúc.

Gốc cây si ôm trọn ngôi đền cổ ở Thanh Hóa

Một gốc cây si ôm trọn ngôi đền Cao Sơn có niên đại hàng trăm năm tại thôn Bồng Sơn, xã Tượng Sơn, huyện Nông Cống (Thanh Hóa) khiến nhiều người hiếu kỳ.

Nhà sư Thái Lan uống rượu rồi lái xe đi xin tiền

Một nhà sư Thái Lan bị bắt vì lái xe trong tình trạng say xỉn đã nghĩ ra một lý do: Ông tuyên bố rằng rượu whisky giúp ông ngăn ngừa Covid-19.

Nhóm khách 16 người 'quên' trả 1.200 USD khi ăn nhà hàng ở Singapore

Trong khi chủ nhà hàng tin rằng nhóm khách chỉ đơn giản quên thanh toán tiền, đa số dân mạng nhận định 16 người này cố tình ăn quỵt.

Nghề thú vị hàng đầu thế giới: Du lịch 140 quốc gia, 16 cuốn hộ chiếu

Ramji Natarajan hiện có công việc hết sức đặc biệt. Ông chuyên đi tìm kiếm địa điểm để quay những bộ phim của Bollywood. Nhờ đó, ông đã đặt chân đến 140 quốc gia trên thế giới.

'Chúa sơn lâm' muốn qua đường, cảnh sát giao thông có hành động đáng khen

Một đoạn video quay lại hình ảnh cảnh sát giao thông dừng các phương tiện đi lại để nhường đường cho một con hổ oai vệ băng qua ở Ấn Độ khiến nhiều người khen ngợi.

Ông bố ở Anh lái xe tăng đi siêu thị

Gary Freeland (35 tuổi) thu hút sự chú ý khi đưa các con đi siêu thị mua sắm bằng chiếc xe tăng của mình.

Tiết lộ về báu vật ở ngôi làng ven biển Thanh Hóa

Suốt 15 năm qua, người dân thôn Hùng Thành, xã Đa Lộc, huyện Hậu Lộc (Thanh Hóa) giữ gìn bộ xương cá voi khổng lồ như một báu vật, khiến không ít du khách hiếu kỳ.

Lười phải dậy sớm, người đàn ông chế tạo giường có thể 'ngả lưng' ở mọi nơi

Với chiếc giường "dành cho người lười", bạn có thể "ngả lưng" ở mọi lúc mọi nơi mà vẫn di chuyển trên đường.

Ngôi nhà tiền tỷ ẩn dưới túp lều thô sơ hút khách du lịch

Caroline và Mike cho biết họ mất từ ​​6 đến 8 tháng để xây dựng một ngôi nhà đầy đủ tiện nghi, có giá khoảng 300.000 USD (hơn 7 tỷ đồng).

Cô gái bị phạt 1.800 USD vì mang bánh từ Singapore sang Australia

Mang theo phần bánh sandwich ăn dở trong túi xách mà không khai báo, Jessica Lee bị xử phạt khi tới sân bay Australia.

Đang xem nước lũ, nhiều người bị sụp xuống hố sâu 8m phải 'đu dây' lên bờ

Khi đang đứng xem nước dâng cao, con đường bên dưới chân bất ngờ bị sụp, 4 người bị rơi xuống dưới cùng đống đổ nát.

Những cây kem không tan chảy gây tranh cãi ở Trung Quốc

Video quay cảnh một cây kem đắt tiền có xuất xứ từ Trung Quốc dường như không tan chảy khi được hơ dưới đèn khò khiến nhiều người nghi ngờ về nguyên liệu làm kem.

Bé gái 3 tuổi thoát chết sau khi bị chôn sống

Một bé gái 3 tuổi được cho là bị mẹ và bà ngoại chôn sống ở quận Saran, Bihar, Ấn Độ vào hôm 11/7 nhưng được dân làng giải cứu khi họ nghe thấy tiếng la hét.