Đi tìm người thầy viết ca khúc 'Cô giáo Bản Mèo' gần nửa thế kỷ trước

Gần 50 năm ra đời, ca khúc Cô giáo Bản Mèo vẫn có sức sống, gây xúc động, truyền cảm hứng về tấm gương biết bao thầy cô hết lòng vì đàn em thơ. 

“Đường tới Bản Mèo đường dốc cheo leo.

Vượt qua sườn núi là đến với Bản Mèo.

Qua bao nhiêu con suối, nên cô thân quen…”

Một cô giáo ở Phú Thọ chia sẻ, mỗi khi nghe giai điệu của ca khúc này, cô lại xúc động nhớ về những tháng năm tuổi trẻ lên vùng cao dạy chữ cho các em thơ.

Đã 47 năm kể từ khi ra đời, ca khúc Cô giáo Bản Mèo được trình diễn ở rất nhiều hội thi, ngày lễ, truyền cảm hứng về tấm gương của biết bao thầy cô giáo đã không quản ngại khó khăn, vất vả, hết lòng vì học trò.

Thế nhưng, những thông tin về tác giả bài hát hầu như vắng bóng. Thậm chí, nhiều video trình diễn ca khúc không hề có một dòng nào ghi tên tác giả.

{keywords}
Thầy giáo Trần Phú Thế Cường là người sáng tác ca khúc Cô giáo Bản Mèo

Thầy giáo Trần Phú Thế Cường, cựu giảng viên Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội chia sẻ, bài hát Cô giáo Bản Mèo ra đời trong một hoàn cảnh đặc biệt.

Vào tháng 5/1974, thầy và các cán bộ, giảng viên của khoa Ngữ văn có chuyến đi thực tế và nói chuyện văn chương tại miền Tây Bắc, trong đó có đi qua Điện Biên. Một hôm đoàn định đi Tây Trang, là vùng biên giới giữa Việt Nam và Lào, nhưng trời mưa dữ dội. Đi được một đoạn khoảng 20km, đoàn phải rẽ vào Đền thờ tướng Hoàng Công Chất nghỉ chân. Ở nơi này có một cây đa to xum suê cành lá. Dưới cây đa có một lớp học nho nhỏ, làm bằng tranh tre lá nứa.

“Tôi nhìn thấy một cô giáo trẻ, đang say sưa dạy khoảng 20 em đọc thơ. Bên ngoài trời mưa mà lạ lùng chim hót véo von, như thể cũng học bài cùng. Giữa khung cảnh núi rừng ấy, hình ảnh cô giáo cùng đàn em nhỏ ấy bỗng khiến trong tôi trào dâng một cảm xúc mãnh liệt. Và tôi viết Cô giáo Bản Mèo ngay trong chuyến dừng chân tại Điện Biên đó”, thầy giáo Trần Phú Thế Cường nhớ lại.

Ca khúc Cô giáo Bản Mèo do ca sĩ Ánh Nguyệt thể hiện

Thầy Cường cho biết, có nhiều người tưởng rằng, “tiếng học bài ríu rít tiếng chim ca” là hình ảnh mang tính chất văn học, nhưng không phải, đó chính là hình ảnh thực. Cô giáo trong bài hát cũng là cô giáo thực. Và cảm xúc sáng tác của tác giả cũng là cảm xúc từ hoàn cảnh thực.

Bài hát khi mới ra đời có tên là Cô giáo lên Bản Mèo. Nhưng sau này, một số người trình bày ca khúc đã sử dụng một số tên gọi khác như “Cô giáo trên Bản Mèo”, “Cô giáo Bản Mèo”, thành ra bài hát có 3 tên gọi.

Nội dung bài hát cũng có một số “dị bản” so với bản gốc. Ví dụ, câu hát “Mà niềm vui dạt dào bên vách nứa” một số người hát: “Mà niềm vui dạt dào bên vách suối”, có người lại hát là “vách núi”, “cũng không sao cả, không làm ảnh hưởng đến nội dung của bài hát”, thầy Cường nói.

Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, tự học nhạc từ sách và đài

Thầy giáo Trần Phú Thế Cường cho biết, không chỉ có Cô giáo Bản Mèo, mà thầy còn là tác giả của rất nhiều ca khúc, như Về miền Tây, Trên biên cương sông Mã,…; một số bài cho các hội, trường và được sử dụng làm bài truyền thống như Bài ca Hội cựu giáo chức Việt Nam.

Đặc biệt, thầy cùng với thầy Văn Nhân là tác giả của hợp xướng Tiếng hát sư phạm (gồm có 4 chương, trong đó, thầy Văn Nhân viết chương 3, chương 4).

Tuy nhiên, thầy Cường lại không phải là người được đào tạo bài bản về nhạc. Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, nhưng thầy đã sớm chịu cảnh vất vả của một cậu bé mồ côi cả cha lẫn mẹ.

“Mẹ tôi mất năm tôi 4 tuổi, còn bố mất khi tôi 7 tuổi. Tôi phải đi ở nhờ những ông chú, bà bác của mình, vừa học vừa làm đủ thứ để có tiền. Tôi say mê âm nhạc nhưng không có điều kiện để học bài bản, tôi đến với âm nhạc bắt đầu từ tự học, qua sách và qua những chương trình dạy hát của Đài Tiếng nói Việt Nam”, thầy Cường chia sẻ.

Trở thành giảng viên của Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội bộ môn Nghệ thuật học, sau này thầy mới có dịp đi học một số chương trình về hòa âm, phối khí do các nhạc sĩ dạy.

Những năm tháng tuổi thơ nhọc nhằn cộng với những ngày tháng trải nghiệm khi xung phong lên vùng cao dạy chữ trước khi trở thành giảng viên đại học, thầy có sự đồng cảm với nỗi vất vả, hy sinh của các thầy cô giáo, thương yêu học trò và yêu nghề dạy.

Ngày thầy lên một điểm trường của Tuyên Quang dạy học, chỉ có nhà tranh vách nứa, thậm chí chỗ đi vệ sinh cũng không có. Các em đều là người dân tộc, rất nghèo. Thầy giáo cũng nghèo, nhưng vẫn dùng cả đồng lương ít ỏi cho các em mua sắn, mua ngô chống đói. Thầy cũng đi mấy chục cây số đường đèo cùng trò về thăm nhà, rồi đá bóng, chơi đùa cùng các em.

Vì thế, thầy Trần Phú Thế Cường cho rằng, giáo viên phải có tình yêu với nghề, với ngành, với con người thì mới gắn bó được với nghề.

"Ngày xưa đi học, không có chuyện quà cáp giáo viên bởi thời gian đó đầy vất vả. Bản thân thầy phải đi dạy bổ túc văn hóa vào buổi tối để lấy tiền. Thời của thầy không có tiền đút lót giáo viên, nhưng các thầy cô rất thương học trò.

Đó là cái tình của con người với con người, cái tình của ngành sư phạm" - thầy Cường nói.

Cũng theo thầy Cường, xã hội phát triển, nhiều thứ thay đổi, trong đó có cả mối quan hệ thầy trò nhưng với các thầy cô giáo, điều quan trọng nhất là tấm lòng, tình cảm của các em học sinh, chứ không phải là vật chất.

Và khi đi dạy, khát vọng lớn nhất của những người thầy vẫn là đem đến tri thức, mong cho các em học giỏi, nên người, sau này có cuộc sống hạnh phúc và dựng xây đất nước.

Cũng vì tình cảm đó, mà mỗi khi bài hát về nghề thầy ra đời được đón nhận, yêu mến với thầy Cường đó là niềm vui rất lớn, dù tác giả dường như bị “lãng quên”.

“Có nhiều người hỏi tôi, vì sao tôi không đăng ký bản quyền tác giả, hoặc không phàn nàn ca sỹ hát mà không ghi tên tác giả? Tôi trả lời: Ai hát cũng được, càng nhiều người hát càng tốt, miễn là truyền được tình yêu đối với nghề giáo, sự tri ân với những thầy cô hết lòng về học sinh thì đó là niềm hạnh phúc lớn lao đối với tôi rồi”, thầy Cường chia sẻ.

Mai Nguyễn

tin nổi bật

Hiệu trưởng 'mượn' bàn ghế cho lớp 1 ngồi học có trái quy định?

Theo Phòng GD-ĐT TP Hà Tĩnh, chưa vận động xã hội hóa thành công nhưng Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạch Linh đã 'mượn' bàn ghế cho lớp 1 ngồi học mà không báo cáo lên Phòng là trái quy định.

Hiệu trưởng giải thích thế nào về việc 'vận động góp 1,3 tỷ tiền quỹ phụ huynh'?

Có phải Trường THPT Tây Thạnh (TP.HCM) vận động đóng 1,3 tỷ tiền quỹ phụ huynh để khen thưởng học sinh, chi cho các hoạt động văn hoá văn nghệ...?

Học sinh lập 'Siêu thị đồng phục' miễn phí, hỗ trợ bạn khó khăn

Với mong muốn giúp các học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn có đủ đồng phục đi học mỗi ngày, Trường Tiểu học Nguyễn Tri Phương (quận Ba Đình, Hà Nội) đã xây dựng mô hình “Siêu thị đồng phục 0 đồng”.

Những cử nhân đặc biệt tại lễ tốt nghiệp của ĐH Thành Đô

Vợ chồng cùng tốt nghiệp hay một ‘dược sĩ hạt tiêu"… là những sinh viên đặc biệt có mặt tại lễ trao bằng tốt nghiệp của ĐH Thành Đô.

'Tôi thất vọng khi giáo viên than thở phụ huynh không cho đánh học trò'

Trong thế giới văn minh ngày nay không thể chấp nhận hình thức kỷ luật con người bằng roi vọt. Vì vậy, ngôi trường hạnh phúc với tôi trước hết phải là “ngôi trường an toàn” theo đúng cả nghĩa đen và nghĩa bóng.

Hà Nội nêu rõ 7 khoản ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu

Sở GD-ĐT Hà Nội yêu cầu các trường không được thu gộp nhiều khoản trong cùng một thời điểm, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu tiền để khen thưởng giáo viên hay mua sắm đồ dùng dạy học cho trường, lớp...

Ứng phó bão số 4, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế cho học sinh nghỉ học từ ngày mai

Trước diễn biến phức tạp của bão số 4 (bão Noru), ngành giáo dục tỉnh Quảng Trị và TT-Huế vừa phát công văn gửi các trường thông báo cho học sinh nghỉ học từ ngày mai (27/9).

Mái che trường học ở Sài Gòn đổ sập do gió lớn

Trưa nay, tại TP.HCM, mái che sân Trường Trung học Thực hành (Trường ĐH Sài Gòn) bất ngờ bị đổ sập do gió lớn.

'Chúng con biết đôi lúc sự ngang ngược của tuổi trẻ khiến cha mẹ buồn lòng'

Lễ tốt nghiệp đại học năm 2022 của Trường ĐH Công nghiệp Hà Nội tổ chức sáng 26/9 trở nên đặc biệt xúc động bởi những chia sẻ của một nữ sinh đại diện cho hơn 5.500 tân cử nhân, kỹ sư của trường.

Thông tin mới vụ thầy giáo xô xát với phụ huynh vì chuyện học thêm

Thầy giáo Trường THPT Trương Vĩnh Ký bị tố đánh phụ huynh được hiệu trưởng nhận xét là người rất kỷ luật, theo đúng theo khuôn mẫu nên đôi lúc hơi quá cứng nhắc.

Trường học 'mở đường' để đánh thức lòng biết ơn trong mỗi học sinh

Tại Trường Tiểu học và THCS Xanh Tuệ Đức (Hà Nội) có một con đường độc đáo mà ngày nào học sinh cũng phải đi qua.

Học sinh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Đà Nẵng nghỉ học để tránh bão số 4

Tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi tạm dừng việc dạy và học trong toàn tỉnh từ ngày 27/9 đến khi có thông báo mới để phòng, chống bão số 4.

Cần 'dọn dẹp' những điều cũ khi xây trường học hạnh phúc

Các giáo viên chia sẻ để xây trường học hạnh phúc, bản thân của mỗi người cần phải “dọn dẹp” lại những điều cũ, thực hành về lòng biết ơn, nuôi dưỡng cảm xúc tích cực, lắng nghe sâu.

Một loạt ngành đào tạo có hơn 60% sinh viên tốt nghiệp làm trái ngành

Tính trung bình, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp làm trái ngành cho tất cả các ngành đào tạo là 21.43%. Không ít ngành tỷ lệ này cao hơn 60%.

Hiệu trưởng đối thoại với học sinh về 'chuyện khó nói'

Hơn 1.000 học sinh Trường THPT Lê Lợi (quận Hà Đông, Hà Nội) đã có buổi đối thoại với hiệu trưởng nhà trường để bày tỏ, thổ lộ những chuyện khó nói như áp lực học tập, chuyện yêu đương,...