1a.jpg
Cuối thế kỷ 20, các công ty điện tử của Nhật là người định hình xu hướng tiêu dùng.

Các công ty điện tử của Nhật một thời là biểu tượng thu nhỏ của sức mạnh quốc gia và định hình công nghệ tiêu dùng trong cuối thế kỷ 20. Sony đã giới thiệu đài bán dẫn và máy nghe nhạc Walkman. Toshiba là nhà sản xuất laptop đại trà đầu tiên. Sharp đi tiên phong trong việc sản xuất pin mặt trời và màn hình tinh thể lỏng LCD. Các công ty điện tử này đã kiếm được bộn tiền từ việc hoạt động rất hiệu quả ở thị trường trong nước và xuất khẩu một lượng lớn sản phẩm sang phương Tây.

Nhưng thế giới đã thay đổi và các công ty công nghệ Nhật đã không theo kịp. Họ vẫn giữ quá nhiều hoạt động giá trị thấp ở đất nước mà chi phí rất cao như Nhật trong suốt thời gian dài. Họ tập trung vào thỏa mãn các khách hàng bản địa với những tính năng công nghệ tân tiến mà chưa có khách hàng nào ở nơi khác trên thế giới được thụ hưởng. Và họ đã chậm chạp trong việc tiến vào các thị trường mới nổi. Hơn một thập kỷ qua, NEC và Hitachi chỉ có lợi nhuận trên giá trị tài sản khoảng 2%. 

Trong vài tháng gần đây, các công ty điện tử của Nhật đã bắt đầu đẩy mạnh gia công ra bên ngoài và bán đi những đơn vị hoạt động kém hiệu quả. Trong hoạt động gia công, các công ty Nhật đang tăng cường lập liên minh với các đối thủ châu Á, những công ty một thời họ coi là các doanh nghiệp “chiếu dưới”.

Thay đổi lớn nhất đang diễn ra ở NEC, thương hiệu điện tử đang bê bết nhất ở đất nước Mặt trời mọc. Vào ngày 25/2 vừa qua, hãng này đã đồng ý bán 70% bộ phận sản xuất màn hình LCD cho Công ty AVIC của Trung Quốc. Một vài tuần trước, NEC đã giảm quy mô hoạt động kinh doanh máy tính cá nhân bằng việc lập liên doanh với Lenovo, nhà sản xuất máy tính lớn của Trung Quốc. Thương vụ này thực ra có thể hiểu là hoạt động bán lại cho Lenovo bởi NEC dù là nhà sản xuất máy tính hàng đầu ở Nhật với 20% thị phần Nhật nhưng trên toàn cầu, thị phần của hãng này chỉ chưa đến 1%. Hãng điện tử này đã tiến hành động thái tương tự như IBM tiến hành 6 năm trước: bán bộ phận sản xuất máy tính cho Lenovo. Các chuyên gia phân tích cho rằng sản xuất máy tính đang là mảng làm ăn không có lợi nhuận của NEC, nếu càng kinh doanh thì hãng này sẽ càng lỗ nhiều hơn.

Vào tháng 12 năm ngoái, Toshiba tuyên bố hãng này sẽ thuê ngoài hoạt động sản xuất một số loại chip bán dẫn. Samsung của Hàn Quốc đang xúc tiến nhận việc làm này của Toshiba. Theo các nhà phân tích, quyết định của Toshiba là sẽ bắt tay với một doanh nghiệp mà hãng này cạnh tranh mạnh nhất trong thị trường bộ nhớ flash.

Hon Hai (còn được biết đến với cái tên Foxconn) của Đài Loan, nhà sản xuất đồ điện tử theo hợp đồng lớn nhất thế giới, cũng đang nhảy vào giành hợp đồng làm ăn với Toshiba. Năm ngoái, Sony đã bán các nhà máy sản xuất tivi của hãng này ở Mexico và Slovakia cho Hon Hai và chuyển giao hoạt động sản xuất tivi cho công ty Đài Loan này. Hon Hai cũng tuyên bố đang đàm phán về việc làm gia công một số hoạt động sản xuất màn hình LCD cho Sharp và sản xuất màn hình LCD cho điện thoại di động của Hitachi.

Các thương vụ này cho thấy các công ty Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan đã bắt kịp với các doanh nghiệp Nhật. Nó cũng cho thấy người Nhật đã nhận ra rằng những công ty nước ngoài có thể là các đối tác hữu ích nhưng cũng là các đối thủ chết người.

Mặc dù đang suy sụp, các công ty điện tử Nhật vẫn là những anh lớn trong hoạt động sáng tạo. Tháng trước, khi NEC thông báo hợp tác với các hãng nước ngoài, hãng này cũng ra mắt điện thoại di động mỏng nhất thế giới (7,7mm), đầu đọc nhận dạng mạch máu ở tay và vân tay không tiếp xúc đầu tiên trên toàn cầu. Tuy vậy, NEC cũng như nhiều công ty điện tử Nhật khác vẫn còn chặng đường dài để trở lại thời hoàng kim, thống trị công nghệ điện tử thế giới như điều họ đã từng làm được vào cuối thế kỷ 20.

Theo Economist

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 29 ra ngày 9/3/2011.