Dưỡng dân và chống tham nhũng trong lịch sử Trung Quốc

Trong lịch sử Trung Quốc, chống lũ lụt và dưỡng dân là hai hoạt động quan trọng thuộc hàng bậc nhất. Bên cạnh đó, việc chống tham nhũng là ước vọng của nhân dân Trung Quốc đã có từ thời xa xưa.

Chống lũ lụt

Thời cổ đại, người Hán dựng nhà sinh sống và làm nông nghiệp dọc hai bên bờ sông Hoàng Hà. Bởi vậy, việc chống lũ lụt trở nên quan trọng. Vì cần công sức của cả cộng đồng trong công việc này nên cũng cần có tập thể người đứng đầu để chỉ huy. Đương thời, khi nước sông gây lụt, có không ít các bộ lạc hình thành liên minh bộ lạc nhằm chống lại nước lụt. Đó chính là hình thức sơ khai của nhà nước đầu tiên ở Trung Quốc.

Bấy giờ ở lưu vực Hoàng Hà lũ lụt mênh mông, người Hán chỉ biết chạy trốn mỗi khi nước dâng cao nên mức sản xuất thấp. Người cai trị lúc đó là Đường Nghiêu rất lo buồn về việc này. Có người giới thiệu Cổn với Đường Nghiêu. Đường Nghiêu lập tức hạ lệnh cho Cổn lãnh đạo việc trị thủy.

{keywords}
Xả nước ở đập nước Xiaolangdi nằm ở thượng nguồn sông Hoàng Hà năm 2013. Ảnh: Business Insider

Cổn cùng với một số trợ thủ nghiên cứu ra cách dùng các tảng đất đá lớn để vây nước lại. Đây chính là các con đê sơ khai. Ròng rã suốt 9 năm, tổn hao nhiều sức người và của cải nhưng các con đê của Cổn cũng không chặn nổi dòng nước. Đê giúp ngăn ngập lụt, nhưng làm hẹp dòng chảy, khiến nước chảy nhanh hơn và dâng cao hơn. Khi vỡ đê, nước lũ lại tràn hai bên bờ dữ dội hơn. Đường Nghiêu thấy Cổn làm việc bất lực liền hạch tội Cổn và xử tử ông. 

Vì công việc trị thủy rất quan trọng nên sau khi Ngu Thuấn lên làm thủ lĩnh thay Đường Nghiêu vẫn tin tưởng cử con trai Cổn là Vũ tiếp tục công việc của cha. Lần này Vũ rút kinh nghiệm nên thay cách “nút chai” của cha bằng cách “dẫn chảy chỗ trũng”. Thay vì trực tiếp đắp đê ngăn dòng chảy của sông, Vũ đã thực hiện một hệ thống kênh mương thủy lợi thuyên giảm nước lũ vào các cánh đồng. Bên cạnh đó, ông huy động nhân công trong nỗ lực nạo vét lòng sông. Dự án này được gọi trong lịch sử Trung Quốc là Đại Vũ trị thủy.

Vũ đã ăn ngủ cùng các trợ thủ, nhân công, dành hầu hết thời gian cá nhân hỗ trợ công tác nạo vét dải phù sa của con sông trong 13 năm cho đến khi dự án hoàn thành. Ngu Thuấn rất ấn tượng trước công việc của Vũ nên đã đưa ông lên ngôi thủ lĩnh. Vũ lúc đầu từ chối, nhưng được các thủ lĩnh địa phương ủng hộ nên ông đã đồng ý. 

{keywords}
Tranh mô tả hình ảnh Đại Vũ trị thủy

Việc trị thủy thành công cho phép nông nghiệp phát triển mạnh mẽ. Nhờ đẩy đủ lương thực, dân số người Hán tăng nhanh. Từ đó, văn hóa Trung Hoa cổ đại phát triển dọc theo sông Hoàng Hà. Bởi vậy, người Hán đời sau thường tự xưng là “Hoa Hạ”.

Dưỡng dân

Hữu Nhược (518 TCN-458 TCN), tự Tử Hữu, tôn xưng Hữu Tử, người nước Lỗ thời Xuân Thu (771 TCN-476 TCN). Là một học trò xuất sắc của Khổng Tử, Hữu Nhược trở thành một trong thất thập nhị hiền (bảy mươi hai người hiền) của Nho giáo.

Thiên “Nhan Uyên” của “Luận ngữ” ghi lại đoạn đối đáp giữa Hữu Nhược và Lỗ Ai Công. Ai Công hỏi Hữu Nhược: “Năm nay mất mùa, không đủ chi dùng, phải làm sao?”. Hữu Nhược nói: “Sao ta không thu thuế theo phép triệt (mười phần thu một)?”. Ai Công hỏi: “Mười phần thu hai phần còn không đủ, huống hồ lại thu theo phép triệt?”. Hữu Nhược đáp: Trăm họ no đủ thì làm sao vua thiếu được? Trăm họ thiếu thốn thì vua làm sao đủ được?".

Tư tưởng dưỡng dân của Hữu Nhược sau này được phát triển thành tư tưởng “trọng dân”. Sau này, Trung Quốc có câu: “Dân dĩ thực vi thiên” có nghĩa là “Dân lấy ăn làm trời” (nghĩa hẹp) và “Dân lấy miếng ăn làm trọng, nên muốn trị dân trước hết phải làm cho dân no ấm vì dân đói thì nước loạn” (nghĩa rộng).

{keywords}
Khởi nghĩa Khăn Vàng quy tụ 36 vạn quân nổi dậy ở 8 trên 12 châu lớn của lãnh thổ nhà Đông Hán là Thanh, U, Từ, Ký, Kinh, Dương, Duyện, Dự. Ảnh: Alchetron

Trong lịch sử Trung Quốc, cứ mỗi lần mất mùa và triều đình tăng thuế là sẽ có khởi nghĩa. Cuối thời Đông Hán, triều chính mục nát. Nghe lời khuyên của các hoạn quan Trương Nhượng và Triệu Trung, Hán Linh Đế tăng thuế khóa thêm 10 đồng trên mỗi mẫu ruộng. Nhân dân đã vùng dậy phản kháng theo sự kêu gọi của anh em Trương Giác. Đó chính là cuộc khởi nghĩa Khăn Vàng nổi tiếng.

Thời nhà Tùy, Tùy Dượng đế Dương Quảng sống rất xa xỉ và có thói quen đi tuần du. Mỗi lần tuần du đều dùng nghi lễ cung đình, hành cung dịch trạm xây dựng khắp cả nước. Mỗi lần tuần du, nếu thấy quan lại địa phương tiếp đón không bằng nghi lễ trong cung thì ông ta lập tức ghét bỏ, bãi chức. Do đó, các quan đua nhau chuẩn bị tốn kém và mọi gánh nặng đều đổ lên vai người dân. Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến bạo loạn cuối đời Tùy. 

Diệt tham nhũng

Từ thời xa xưa, người Trung Quốc đã có thói quen gọi những tham quan ô lại là những con chuột lớn. Trong Kinh thi đã có bài thơ "Con chuột lớn", ví tầng lớp quan lại như loài chuột đục khoét, đồng thời bộc lộ khát vọng thoát khỏi quyền lực của những kẻ ăn trên ngồi trốc, sống tự do thanh bình. 

{keywords}
Hòa Thân, đệ nhất tham quan trong lịch sử Trung Quốc. Ảnh minh họa

Thi nhân Tào Nghiệp (816-875), giữ chức Thứ sử Dương Châu đời nhà Đường cũng có bài thơ “Con chuột trong kho nhà nước", nhưng tác giả chỉ mới dừng lại ở mức độ tố cáo bọn tham quan ô lại và chưa đưa ra được cách giải quyết vấn đề là làm thế nào để diệt được nạn tham nhũng.

Trong lịch sử Trung Quốc thì Hòa Thân xứng đáng là đệ nhất quan tham. Tổng gia sản của tên tham quan này do đục khoét mà có được ước lượng vào khoảng 1.100 triệu lạng bạc, tương đương với 15 năm quốc khố thu vào của nhà Thanh.

Nguyễn Văn Toàn

Cách Trung Quốc thần tốc xây đập thủy điện lớn thứ hai thế giới

Cách Trung Quốc thần tốc xây đập thủy điện lớn thứ hai thế giới

Theo nhóm kỹ sư đứng đầu dự án xây đập Bạch Hạc Than, điều làm nên sự khác biệt là việc áp dụng rộng rãi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Những trận đại hồng thủy chết chóc nhất tàn phá Trung Quốc

Những trận đại hồng thủy chết chóc nhất tàn phá Trung Quốc

Trung Quốc từng ghi nhận những trận đại hồng thủy kinh hoàng, làm chết hàng chục, thậm chí trăm nghìn người trong lịch sử.

tin nổi bật

Mùa hè định mệnh làm thay đổi thế giới

Ngày 15/8/2021, lực lượng Taliban tiến vào thủ đô Kabul của Afghanistan sau vài tuần tấn công và giành quyền kiểm soát hàng loạt thành phố. Các phóng viên ảnh của tờ New York Times đã ghi lại hình ảnh về mùa hè định mệnh ở đây.

Vị tướng Hồng quân từng 4 lần làm thất thế thống chế Đức khét tiếng

Anh hùng Liên Xô Nikolai Fyodorovich Vatutin (1901-1944) được các quân nhân đặt cho biệt danh "Đại kiện tướng tấn công", bởi ông có 4 lần giáp mặt Thống chế Đức Manstein trên chiến trường.

Hé lộ lý do FBI tiến hành đột kích chưa từng có nhà ông Trump

Eric Trump, con trai cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump và hai nguồn tin nắm được sự việc cho biết, cuộc đột kích dinh thự riêng Mar-a-Lago của ông Trump là một phần của cuộc điều tra đang diễn ra.

Tính ưu việt của loại tên lửa Pháp sử dụng trong cuộc chiến Libya năm 2011

AASM còn được gọi là “vũ khí mô-đun hoá không đối đất”, được thiết kế với nhiều loại đầu dẫn như laser, hồng ngoại, điều khiển quán tính (INS)...

Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh khủng bố al-Qaeda như thế nào?

Al-Zawahiri, 71 tuổi, thủ lĩnh mạng lưới khủng bố quốc tế al-Qaeda, cấp phó cuồng tín của Osama bin Laden, đã bị tiêu diệt bởi hai tên lửa Hellfire "Ninja" có gắn các lưỡi dao dài.

Những điểm then chốt trong xung đột Nga - Ukraine

Chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine đã bước sang tháng thứ 6, với nhiều bước ngoặt và ít nhất 2 lần Moscow thay đổi mục tiêu chiến lược.

Những thiết kế xe tăng “kỳ lạ” nhất mọi thời đại

Thế giới đã chứng kiến rất nhiều mẫu xe tăng kỳ lạ được thiết kế và sản xuất trong hơn 100 năm qua.

Kinh nghiệm xử lý rác thải hiệu quả của Đức

Đức được coi là quốc gia đi đầu trong lĩnh vực tái chế và quản lý chất thải. Thành công của nước này được tin là nhờ có chính sách mạnh mẽ và ý thức cộng đồng cao.

Hé lộ diện mạo của quân đội Pháp vào năm 2025

Dự kiến, quân đội Pháp sẽ giảm nhân sự ở nhiều quân, binh chủng khác nhau trong những năm tới.

Bài học xử lý rác thải của Singapore

Cách Singapore, nước được xếp vào danh sách những quốc gia sạch nhất trên toàn cầu, xử lý rác thải có thể mang tới bài học hữu ích cho phần còn lại của thế giới.

Điểm danh những vũ khí 'độc' của đặc nhiệm hải quân Nga

Giai đoạn đầu của chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, một số đơn vị đặc nhiệm hải quân Nga đã được huy động.

Những dấu mốc trong cuộc khủng hoảng tồi tệ làm rung chuyển Sri Lanka

Sri Lanka đang chìm trong khủng hoảng kinh tế - chính trị trầm trọng nhất 7 thập kỷ qua, trong đó tổng thống đã rời bỏ đất nước đi lánh nạn giữa lúc người dân đổ ra đường biểu tình suốt nhiều tháng, thậm chí đốt phá tư dinh của lãnh đạo.

Hé lộ bộ máy đảm bảo dòng chảy vũ khí viện trợ Mỹ cho Ukraine

Kể từ khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra, Washington đã chi hàng tỷ USD viện trợ quân sự cho Kiev. Hàng nghìn người, bao gồm cả các chuyên gia hậu cần của quân đội Mỹ, được giao nhiệm vụ đảm bảo quá trình diễn ra suôn sẻ.

Chân dung tổng chỉ huy quân Mỹ ở chiến trường Thái Bình Dương

Đó là Tướng Douglas MacArthur, người mà con đường lên đỉnh danh vọng được xây dựng trong các cuộc chiến khốc liệt tại Philippines hồi Thế chiến Hai.

Thành phố phát triển không ngờ vì xung đột Nga - Ukraine

Những chuyến hàng viện trợ vũ khí của phương Tây cho Ukraine chống quân Nga đã biến thành phố biên giới Rzeszow của Ba Lan trở thành nơi phát triển không ngờ.