Bước đi quan trọng

Nếu hệ thống tháp Chăm kể câu chuyện về một nền văn minh từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung thì Tây Sơn Thượng Đạo lại ghi dấu một giai đoạn đặc biệt của lịch sử dân tộc.

Đây là quần thể di tích duy nhất gắn với phong trào Tây Sơn ở khu vực Tây Nguyên, đồng thời phản ánh mối giao lưu lâu đời giữa miền xuôi và miền ngược. Với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2022.

Ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 235/QĐ-TTg phê duyệt Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Quần thể di tích Tây Sơn Thượng Đạo. Phạm vi nghiên cứu quy hoạch trên địa bàn An Khê, Cửu An, Ya Hội, Kông Bơ La và Kông Chro. Quy mô lập quy hoạch khoảng 66,55 ha, thời kỳ quy hoạch đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Di tich.jpg
Khu di tích Tây Sơn Thượng Đạo

Điều đáng chú ý là cách tiếp cận đối với Tây Sơn Thượng Đạo hôm nay không dừng ở việc khoanh vùng rồi “giữ nguyên” di tích. Bảo tồn được đặt trong mối quan hệ với cảnh quan, cộng đồng, giáo dục lịch sử và phát triển du lịch. 

Tại Lễ khai mạc Năm Du lịch quốc gia - Gia Lai 2026 tối 28/3, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh sự kết nối giữa “rừng và biển” không đơn thuần mở rộng không gian địa lý, mà hướng đến kiến tạo cấu trúc du lịch mới, chuyển hóa tài nguyên thiên nhiên và chiều sâu văn hóa thành những sản phẩm đặc thù, có giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Ở đó, hào khí Tây Sơn có thể gặp không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên; văn hóa Champa của miền duyên hải có thể kết nối với những dấu tích tiền sử ở An Khê; biển xanh Quy Nhơn có thể nối với núi rừng, núi lửa, những ngôi làng Bahnar, Jrai và các khu rừng nguyên sinh của cao nguyên. Một hành trình du lịch có thể đồng thời trở thành hành trình đi qua nhiều lớp lịch sử và văn hóa.

Du khách từ những ngọn tháp Champa ở miền duyên hải có thể đến vùng đất phát tích phong trào Tây Sơn, theo hành lang sông Ba lên Tây Sơn Thượng Đạo, tiếp tục khám phá Rộc Tưng - Gò Đá - nơi lưu giữ những dấu tích của người tiền sử - rồi bước vào không gian nhà rông, làng Bahnar, Jrai giữa đại ngàn.

Chính sự đa dạng ấy tạo nên một lợi thế hiếm có cho Gia Lai sau khi không gian phát triển được mở rộng, hình thành một “con đường di sản” từ biển lên đại ngàn, nơi mỗi điểm đến kể tiếp một phần câu chuyện của vùng đất.

Nâng hàm lượng văn hóa trong từng sản phẩm du lịch

Di sản sống khi một di tích không chỉ có người đến tham quan mà còn khiến du khách muốn tìm hiểu câu chuyện phía sau nó. Di sản sống khi những hiện vật khảo cổ không chỉ nằm trong kho bảo quản mà được nghiên cứu, trưng bày, số hóa và trở thành tài liệu giáo dục. Di sản sống khi những ngọn tháp Chăm, Tây Sơn Thượng Đạo hay những ngôi làng truyền thống được kết nối thành sản phẩm du lịch nhưng vẫn giữ được giá trị gốc và sự tham gia của cộng đồng.

Yêu cầu đặt ra cho Gia Lai không chỉ là có nhiều di sản, mà còn phải nâng hàm lượng văn hóa trong từng sản phẩm du lịch. Tại Hội nghị Xúc tiến Du lịch Gia Lai tổ chức trong khuôn khổ VITM Hà Nội 2026, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đỗ Thị Diệu Hạnh nhấn mạnh triết lý phát triển: “Văn hóa là gốc - Thiên nhiên là sức mạnh - Con người là trung tâm”.

Điều đó càng có ý nghĩa khi Gia Lai bước ra không gian hội nhập rộng hơn. Trong quý I/2026, tỉnh đã phối hợp tổ chức hơn 35 sự kiện trong và ngoài địa phương, trong đó có hai lần đón tàu du lịch quốc tế. Năm Du lịch quốc gia còn có những hoạt động kết nối với các tỉnh Nam Lào và Đông Bắc Campuchia, mở rộng chiều kích giao lưu của du lịch Gia Lai ra ngoài biên giới quốc gia.

Hội nhập, vì thế, không làm mờ đi bản sắc. Ngược lại, bản sắc càng rõ thì khả năng nhận diện điểm đến càng lớn.

“Đại ngàn chạm biển xanh” vì thế có thể được nhìn như một cách kể mới về Gia Lai. Không chỉ là rừng gặp biển, mà còn là nơi văn hóa cồng chiêng gặp di sản Champa, hào khí Tây Sơn gặp dấu tích người tiền sử, bản sắc làng Bahnar, Jrai gặp nhịp sống của những đô thị biển.

Trong không gian ấy, những di tích trở thành những điểm nối giữa lịch sử và hiện tại, giữa bảo tồn và phát triển, giữa cộng đồng địa phương với du khách trong nước và quốc tế.

Chỉ khi mỗi di sản tiếp tục được nghiên cứu, tu bổ, số hóa, kể lại bằng những phương thức hấp dẫn hơn và kết nối thành những hành trình trải nghiệm có chiều sâu, “Đại ngàn chạm biển xanh” sẽ không chỉ là chủ đề của một Năm Du lịch quốc gia, mà có thể trở thành một nhận diện văn hóa - du lịch lâu dài của Gia Lai: hội tụ di sản để hội nhập, gìn giữ bản sắc để lan tỏa.

Gia Bình