Cái tên iPhone vừa xuất hiện cách đây hơn 1 năm, nhưng nay nó đã nổi như cồn. Giới đam mê công nghệ đang hồi hộp chờ đợi giây phút iPhone 3G chính thức bán đồng loạt trên các thị trường thế giới vào ngày 11/7. Cùng với iPhone, Steve Jobs - Tổng giám đốc điều hành Apple Inc, "cha đẻ" của iPhone, cũng được "săn" không kém.
Kỳ I: Chuyện về bệnh ung thư của Jobs
Tháng 10/2003, Tổng giám đốc điều hành Apple, Steve Jobs, đang ở vào tình thế phải đối mặt với một quyết định sinh-tử. Chuyện là, bác sỹ khi soi ổ bụng của ông đã phát hiện ra một khối u đang phát triển trong tuyến tuỵ. Mặc dù chẩn đoán ung thư tuyến tuỵ thường dẫn đến cái chết, song xét nghiệm sinh thiết cho thấy Jobs thuộc dạng người hiếm gặp, có thể điều trị khỏi căn bệnh này. Nếu khối u được phẫu thuật cắt bỏ, Jobs vẫn có thể sống thêm ít nhất 10 năm nữa.
"Ngoan cố" kiểu của Jobs
Là một tín đồ Phật giáo và là một người ăn chay, CEO của Apple ngoan cố, quyết không phẫu thuật. Jobs đã ứng dụng những biện pháp thay thế để điều trị căn bệnh ung thư tuyến tuỵ, hy vọng tránh được phẫu thuật nhờ chế độ ăn uống đặc biệt - đây là chuỗi hành động của Jobs mà cho đến nay vẫn chưa được tiết lộ.
Trong 9 tháng liền, Jobs đã theo đuổi mục tiêu này. Cả ban giám đốc và trợ lý của ông đã bí mật chịu đựng và tính toán xem liệu Apple có cần tiết lộ bất cứ gì về sức khoẻ của vị CEO với các nhà đầu tư. Bởi xét cho cùng, Jobs là nhà lãnh đạo không thể thay thế của Apple, chịu trách nhiệm về mọi thứ, từ sáng tạo ra iPod đến lựa chọn đầu bếp cho công ty. Tin tức về bệnh tật của ông, đặc biệt về một kết cục chưa chắc chắn, sẽ ảnh hưởng mạnh đến giá cổ phiếu công ty. Ban giám đốc đã quyết định không nói gì, sau khi được các luật sư tư vấn, những người khác cũng đồng ý nên giữ im lặng.
Cuối cùng, Jobs cũng đã chấp nhận phẫu thuật, vào thứ Bảy, ngày 31/7/2004, tại Trung tâm Y tế của trường Đại học Stanford, ở Palo Alto, gần nhà ông. Ngày hôm sau, trong một email lạc quan, vui vẻ gửi về cho nhân viên (sau đó bức email được thông cáo cho báo chí), ông tuyên bố đã phải đối mặt với căn bệnh đe doạ đến sự sống, và ông đã "bình phục". Jobs khẳng định với mọi người ông sẽ quay về làm việc vào tháng Chín. Một ngày sau tuyên bố trên được đăng tải, cổ phiếu Apple chỉ giảm 2,4%.
Apple không còn phải nhận thêm bất cứ câu hỏi nào về sức khỏe của Jobs, khi nói đó là nhu cầu riêng tư của CEO. Không ai biết Jobs đã bị ốm bao lâu - hay ông đã suy ngẫm về quyết định phẫu thuật trong bao lâu. "Tất cả chúng tôi đã rất đau buồn", một trong những người thân cận của Job nhớ lại, ông xin được giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề. "Tất cả chúng tôi đều quan tâm đến Jobs, đó cũng là một rủi ro lớn cho công ty. Đó là khoảng thời gian rất khó khăn và rất tình cảm của công ty. Đây là một phiêu lưu của Jobs và Apple".
Apple có vi phạm pháp luật?
Khi CEO của một tập đoàn niêm yết chứng khoán bị chẩn đoán với một cơn bạo bệnh, nhiệm vụ của vị CEO này lúc đó là gì? Có thông báo với các cổ đông hay không? Không hề có câu trả lời rõ ràng.
Thực ra, Uỷ ban chứng khoán Mỹ (SEC) đã yêu cầu mọi công ty phải tiết lộ các thông tin cho nhà đầu tư, để họ tính toán xem có nên mua cổ phiếu hay không. Nhưng cũng không có bất cứ quy định, hướng dẫn cụ thể nào liên quan đến vấn đề sức khoẻ, và SEC cũng chưa bao giờ bắt nẹt công ty nào trong lĩnh vực này. Người ta chỉ nghĩ rằng công ty nên tiết lộ về những chẩn đoán và tình trạng sức khoẻ nguy kịch của CEO, chứ không hề có văn bản, tài liệu cụ thể nào. Mọi thứ trở nên mơ hồ - và căng thẳng bởi tính riêng tư và quyền lợi cổ đông có mối liên hệ cực kỳ chặt chẽ, đặc biệt khi vị CEO đó được nhận định là vô cùng quan trọng với số phận của công ty.
Các công ty khác nhau đã xử lý vấn đề này theo những cách khác nhau. Khi CEO của Intel là Andy Grove bị chẩn đoán ung thư tuyến tiền liệt năm 1995, ông đã không có một thông báo, tiết lộ chính thức nào. Thay vào đó, Grove đã chọn cách viết về nó trong một bài báo vào năm 1996 cho tạp chí Fortune.
Còn đối với nhà đầu tư tỷ phú kiêm CEO Warren Buffett của hãng hàng không Berkshire Hathaway - một trong số ít trong danh sách 500 CEO của Fortune được xem là cần thiết, sống còn với công ty như Jobs với Apple - lại gửi cho báo chí một thông cáo báo chí vào tháng 6/2000 sau khi ông biết ông cần phẫu thuật để cắt bỏ những khối u lành tính và một phần ruột, mặc dù việc phẫu thuật u lành được xem là hết sức bình thường.
Cách Jobs kiểm soát và xử lý với căn bệnh của ông chưa bao giờ được tiết lộ. Mọi chuyện chỉ rò rỉ từ những nguồn tin cá nhân.
Giám đốc Apple, Bill Campbell, lúc đó đã cố gắng thuyết phục Jobs phẫu thuật. "Tất cả các thành viên ban giám đốc đều lo sợ Jobs không làm điều tốt nhất cho sức khỏe của ông", Bill nói. "Nhưng Steve là Steve. Ông cực kỳ bướng bỉnh".
Trong khi đó, Tiến sỹ Roderich Schwarz, chủ nhiệm khoa ung thư tại Trung tâm y tế Texas Southwestern ở Dallas, nói ông chưa thấy một bằng chứng nào nói chế độ ăn uống có thể giúp khỏi bệnh. "Nhưng bệnh nhân là người quyết định. Nếu họ tin ăn kiêng có thể làm điều kỳ diệu, họ sẽ quyết định theo ý họ".
Cuộc phẫu thuật mà Jobs trải qua được xem là phức tạp. Nó kéo dài hơn 6 giờ đồng hồ và phải cắt bỏ một phần của tuyến tụy, ống mật và ruột, sau đó lại tái tạo lại đường tiêu hóa. Nhưng nó cũng tương đối an toàn: tỷ lệ tử vong do phẫu thuật chỉ chưa đến 5%, hơn nữa Jobs mổ tại một cơ sở y tế danh tiếng, các vị bác sỹ từng phẫu thuật nhiều lần.
Ông nói với ban giám đốc và ban giám đốc quyết định không nói gì. Luật sư của Apple lúc đó cũng khuyên các giám đốc rằng CEO có quyền giữ bí mật riêng tư miễn là ông vẫn có thể tiếp tục điều hành. Vì thế, Apple vẫn kinh doanh như bình thường, không tiết lộ gì và để mọi người trong công ty, những người biết về căn bệnh của Jobs, tiếp tục mua cổ phiếu Apple.
Bản thân Jobs chưa bao giờ tâm sự về bệnh tật của mình, trừ 1 lần. Vào tháng 6/2005, trong một bài báo đăng trên tạp chí Fortune, ông đã nói: "cách đây khoảng 2 năm, tôi bị chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Tôi chụp phim lúc 7:30 sáng, và nhìn thấy rõ ràng một khối u trong tuyến tụy. Bác sỹ bảo đây là một loại bệnh ung thư, và không thể cứu chữa được. Tôi chỉ còn hy vọng sống thêm 3-6 tháng nữa. Tối muộn hôm đó, tôi làm xét nghiệm sinh thiết, bác sỹ nhét một chiếc đèn soi vào cổ họng tôi, thông qua dạ dày tôi và đi vào tuyến tụy của tôi, đặt một cái kim vào trong tuyến tụy và lấy ra một số tế bào từ khối u. Tôi rất bình tĩnh, nhưng vợ tôi lúc đó nói rằng khi họ soi tế bào dưới kính hiển vi, bác sỹ bắt đầu khóc, bởi đó là một dạng ung thư tuyến tụy hiếm gặp và có thể cứu chữa bằng phẫu thuật. Tôi đã phẫu thuật, và ơn Chúa, tôi đã khỏe".
Ralph Whitworth, một nhà đầu tư tập đoàn tích cực của Apple, và là chủ tịch một công ty khác, cho rằng "vấn đề rất nghiêm trọng", và Apple nhẽ ra nên tiết lộ về tình trạng của Jobs ngay - dù luật pháp bắt buộc hay không. "Các nhà quản trị cần thông báo tình hình trước khi có phẫu thuật", Whitworth nói. "Đúng là cổ phiếu Apple sẽ giảm, nhưng các cổ đông sẽ cảm thấy thế nào nếu sau đó họ được nói là Jobs đã chết trên bàn mổ?"
Cựu chủ tịch SEC Levitt cũng đồng ý. "Đó là một quyết định khó khăn. Nhưng rõ ràng nếu CEO phải trải qua cuộc phẫu thuật gian khó thì đó là điều phải tiết lộ".
lược dịch
Kỳ 2: Steve Jobs: Những chuyện chưa kể
Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 57 ra ngày 11/7/2008
.svg){kind=icon}
