Nuôi hươu sao lấy ‘thần dược’, người Cơ Tu đổi đời nơi đại ngàn Đà NẵngGiữa đại ngàn Đà Nẵng, mô hình nuôi hươu sao lấy nhung đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới, giúp nhiều hộ dân Cơ Tu thoát nghèo và từng bước vươn lên làm giàu.
Nghề xưa vào tour
Giữa đại ngàn Trường Sơn, thôn Bhơ Hôồng đang “thay da đổi thịt” từng ngày. Nếu trước kia người dân chủ yếu sống dựa vào nương rẫy, thì nay bản làng đã trở thành điểm đến của các tour du lịch cộng đồng. Tiếng khung cửi, tiếng đan mây tre không còn chỉ là nhịp sinh hoạt quen thuộc mà đã trở thành một phần của sản phẩm du lịch.
Bên khung cửi trong ngôi nhà sàn, chị Arâl Thị Gáy chậm rãi đưa thoi. Từng hoa văn đỏ, đen, vàng dần hiện lên trên nền vải – những họa tiết quen thuộc trong đời sống người Cơ Tu.
Trước đây, sản phẩm dệt chủ yếu dùng trong lễ hội hoặc sinh hoạt gia đình. Nay, chúng trở thành hàng lưu niệm được du khách tìm mua.
“Ngày trước mình dệt thổ cẩm chỉ để mặc. Giờ khách đến xem, hỏi mua, mình thấy vui và tự hào. Có thêm tiền cho con đi học, nhưng quan trọng là con mình hiểu nghề của ông bà vẫn còn”, chị Gáy chia sẻ.
Song song với dệt thổ cẩm, đàn ông trong thôn vẫn duy trì nghề đan lát. Tre, nứa, lồ ô được chẻ vót thành gùi, mâm, khay, hộp đựng trang sức. Mỗi sản phẩm đều làm thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn.
Theo chị Arâl Thị Múc, tổ trưởng phụ trách nghề đan lát thôn Bhơ Hôồng, hiện có 15 hộ tham gia đan lát phục vụ du lịch và khoảng 50 phụ nữ dệt thổ cẩm.
“Vào mùa cao điểm, sản phẩm làm ra gần như không đủ bán. Du khách rất thích vì được xem trực tiếp cách làm và nghe kể về ý nghĩa của những hoa văn dệt trên thổ cẩm”, chị nói.
Tại các sự kiện, gian hàng của bà con Bhơ Hôồng luôn thu hút đông đảo du khách. Hàng trăm sản phẩm đan lát, thổ cẩm được làm hoàn toàn thủ công, mang đậm dấu ấn văn hóa Cơ Tu.
Một tấm khố dệt có giá từ 800 nghìn đến hơn 1 triệu đồng; váy ngắn khoảng 500 - 700 nghìn đồng; tấm choàng đôi lên tới 1,2 triệu đồng. Các sản phẩm đan lát cũng có mức giá tương xứng tùy độ tinh xảo. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình có thêm nguồn thu ổn định, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nương rẫy.
Du khách Nguyễn Văn Đông (phường Xuân Hà) cho biết anh ấn tượng bởi sự công phu của nghề đan lát. “Nhìn chiếc gùi tưởng đơn giản nhưng khi nghe kể về cách chọn mây, tre và hun khói chống mốc mới thấy rất kỳ công. Tôi mua một chiếc vì nó mang đậm bản sắc, không giống đồ lưu niệm sản xuất hàng loạt”, anh nói.
Không chỉ bán sản phẩm, phụ nữ trong thôn còn tham gia đội ẩm thực, văn nghệ phục vụ khách. Du khách được trải nghiệm nấu ăn, nghe cồng chiêng, xem múa tâng tung – da dá. Du lịch vì thế không chỉ tạo thu nhập mà còn làm sống lại không gian văn hóa bản địa.
Già làng giữ lửa, người trẻ mở lối
Từ những khung cửi trong nhà sàn và chiếc gùi vốn gắn với nương rẫy, nghề truyền thống đã bước ra thị trường. Tuy nhiên, để mô hình phát triển bền vững, bản làng cần những người “giữ lửa” và kết nối.
Ở tuổi ngoài 70, già làng, người có uy tín Bhling Bloó vẫn đều đặn ngồi bên đống mây tre, tỉ mỉ chẻ từng nan. Nan sau khi vót được gác lên giàn bếp hun khói để chống ẩm mốc và tạo màu nâu cánh gián đặc trưng.
Với ông, đan lát không chỉ là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ ký ức của bản làng. Ông còn mở lớp dạy miễn phí cho thanh niên trong thôn. Ban đầu, nhiều người học vì tò mò; khi thấy sản phẩm được du khách ưa chuộng, họ bắt đầu gắn bó lâu dài.
“Nghề này nuôi được mình, nhưng quan trọng là giữ được cái hồn của người Cơ Tu”, ông nói.
Nếu già Bloó là người giữ lửa, thì Đinh Thị Thìn (SN 1989, nguyên Bí thư Chi bộ thôn Bhơ Hôồng) là người "mở lối". Sau khi tốt nghiệp ngành Việt Nam học, chị trở về quê làm du lịch cộng đồng từ năm 2012.
Những ngày đầu, chị tự mình đón khách, thuyết minh, kết nối bà con tham gia phục vụ ăn nghỉ. Tin rằng ngôn ngữ là chìa khóa giao tiếp, Thìn mở lớp tiếng Anh miễn phí cho hơn 30 người dân địa phương. Nhờ đó, nhiều phụ nữ và thanh niên có thể giao tiếp cơ bản với khách quốc tế.
“Tôi mong du lịch giúp bà con có thêm thu nhập, nhưng quan trọng hơn là người trẻ hiểu và tự hào về văn hóa của mình. Khi hiểu giá trị nghề truyền thống, mình sẽ không bỏ nó”, Thìn chia sẻ.
Thìn xây dựng ACu Homestay – homestay tư nhân đầu tiên tại Bhơ Hôồng, giữ kiến trúc truyền thống nhưng cải tiến để phù hợp nhu cầu nghỉ dưỡng. Du khách lưu trú qua đêm, trải nghiệm đan gùi, dệt vải, chế biến món ăn bản địa, nghe cồng chiêng và hòa mình vào không gian văn hóa Cơ Tu.
Hiện mỗi tháng Bhơ Hôồng đón hơn 100 lượt khách. Du lịch chưa mang lại nguồn thu lớn, nhưng đã tạo việc làm tại chỗ, giúp nhiều thanh niên không phải rời quê tìm việc. Nghệ nhân có thêm động lực truyền nghề; phụ nữ có thêm thu nhập; sản phẩm truyền thống có đầu ra ổn định hơn.
Từ một bản làng gần 700 nhân khẩu sống chủ yếu bằng nương rẫy, Bhơ Hôồng đang từng bước đa dạng hóa sinh kế. Nghề đan lát, dệt thổ cẩm không còn là ký ức của quá khứ, mà trở thành nền tảng cho một hướng phát triển mới – nơi văn hóa được gìn giữ và đời sống được cải thiện ngay giữa đại ngàn Trường Sơn.
.svg){kind=icon}
