Hạn mặn vượt lịch sử, chuyên gia hiến kế né để sống khoẻ

Hạn, mặn khốc liệt đang gây thiệt hại về kinh tế, làm đảo lộn cuộc sống của người dân miền Tây. Các chuyên gia cho rằng, dân cứ loay hoay chống hạn, mặn thay vì né để sống khoẻ. 

Tính đến nay đã có 5 tỉnh ở ĐBSCL công bố tình huống khẩn cấp về hạn hán và xâm nhập mặn gồm: Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Kiên Giang và Cà Mau.

Đã cảnh báo hạn, mặn khốc liệt từ nhiều tháng trước

Trao đổi với VietNamNet, Th.s Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái vùng ĐBSCL cho biết, tình hình hạn, mặn năm nay gay gắt và khốc liệt hơn cả đợt lịch sử năm 2015- 2016.

Điều này đã được cảnh báo từ tháng 7/2019.

{keywords}
Người dân đau đớn cắt lúa non nhiễm mặn về cho bò ăn

 

“Như 1 quy luật, ở ĐBSCL quan sát mùa lũ năm trước là có thể đón hạn, mặn năm sau. Đơn cử, năm 2015 lũ rất thấp, sang năm 2016 hạn, mặn lịch sử; lũ năm 2019 thấp, sang năm nay 2020 hạn, mặn lại dữ dội”, ông Thiện nói.

Theo ông, nguyên nhân hạn, mặn năm nay khốc liệt do từ tháng 1 - 9/2019, hiện tượng El Nino xảy ra trên toàn khu vực sông Mêkong làm cho lượng mưa ít dẫn đến nước trên sông này thấp lịch sử.

{keywords}
Chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện 

Nguyên nhân thứ hai là do thuỷ điện trên sông Mêkong.

Chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện lưu ý, phải hiểu rõ thuỷ điện khác với thuỷ nông. Thuỷ điện không tiêu thụ nước, không làm mất nước, cũng như không gây ra hạn hán được. Nhưng, gặp mưa ít, thuỷ điện phải tích nước cho đến lúc đầy mới xả ra để phát điện.

"Nước đi qua chuỗi đập như thế làm chậm đường đi của nó, cho nên kết luận thuỷ điện làm cho tình hình hạn mặn “tồi tệ càng tội tệ thêm, gay gắt càng gay gắt thêm”, ông Thiện nói.

{keywords}
Những kênh, rạch cạn đáy trong mùa khô năm nay

Nguyên nhân thứ 3 là, do nước biển dâng, nguyên nhân này nhỏ, chỉ khoảng 3mm/năm nhưng xảy ra đều đều.

Ngoài ra, như hệ thống ở ĐBSCL đã bị xáo trộn, thay đổi nhiều, cụ thể như đê bao khắp nơi làm mùa nước không thể hấp thu nước vào ruộng đồng.

“Đến mùa khô đồng bằng không có nước nhiều, giống như tấm bông lau bảng không nhúng nước mà đem ra phơi nắng nên bị khô cháy là đúng. Từ đó cho thấy, mùa nước đồng bằng không nhận nước, mà cho nước đi thẳng ra biển. Chưa kể mùa nước, nước không có chỗ để lan toả lên đồng ruộng nên chảy vào các đô thị gây ngập”, ông Thiện cảnh báo.

{keywords}
Cố vét những giọt nước cuối cùng dưới kênh lên cứu lúa

Né hạn, mặn để sống khoẻ thay vì chống

Theo ông Thiện, người dân phải thích ứng với hạn mặn. Trong đó, phải phân biệt năm cực đoan và phi cực đoan. Năm cực đoan nên ứng phó tình huống.

“Bình thường hết năm cực đoan là trở lại những năm phi cực đoan. Chiến lược năm nay vẫn là né hạn, mặn”, ông nói.

Vẫn lời ông Thiện, hạn, mặn không phải đùng 1 cái là xảy ra mà đã được cảnh báo từ nhiều tháng, nhưng có người tin, người không.

Ông nói: "Người tin đã né rồi, người nào không tin vẫn xuống giống “chắc bị lần nữa mới tin”.

{keywords}
 

Theo ông Thiện, hạn, mặn năm nay xâm nhập sâu làm những nhà vườn trồng cây ăn trái, cây lâu năm trở tay không kịp.

“Năm nay phải chấp nhận thiệt hại. Thực tế hạn, mặn gay gắt nhưng ngành nông nghiệp, người dân có ý thức nên đã né được rất nhiều, nhưng vẫn còn thiệt hại”, ông Thiện nói và cho rằng, năm nay phải ca ngợi ngành nông nghiệp vì họ đã làm khá tốt về cảnh báo.

Theo chuyên gia này, về lâu dài để giải quyết bài toán hạn mặn ở ĐBSCL, thứ nhất phải tách chuyện nước sinh hoạt và sản xuất ra làm riêng biệt, không nhập nhằng như trước đây nữa.

“Trước đây, mình cứ nói ngăn mặn, trữ ngọt để phục vụ sản xuất và sinh hoạt, cái này rất không ổn. Nước ngọt để sản xuất thì làm sao sử dụng được cho sinh hoạt, vì thuốc trừ sâu, ô nhiễm.

Tổng nhu cầu nước ngọt vùng ven biển là 100%, nhưng nước sinh hoạt chỉ 5%, lâu nay không tách ra nên dẫn đến tình trạng không đáp ứng được cái nào cả. Bây giờ tách ra đi, 5% nước sinh hoạt mỗi hộ có thể làm ao chứa nước hay áp dụng các công nghệ nano, dùng túi vải địa chất để chứa.

Song, ao nước ngọt dùng cho sinh hoạt phải cách biệt, an toàn”, ông nói và dẫn chứng, từ lâu dân sống ở vùng mặn đã quen, nhà nào cũng ít nhất cả chục lu, hồ xi măng… để chứa nước ngọt. Tách nhu cầu riêng, không vì cái nọ mà làm cái kia, lấp công trình lung tung. 

“Đừng làm lúa trái mùa nữa. Phải phục hồi chung “sức khoẻ” của đồng bằng bằng cách giảm trồng lúa ở vùng Đồng Tháp Mười, Tứ Giác Long Xuyên để mùa nước có chỗ nước lũ vào, đồng ruộng hấp thu nước. Khi mùa khô nước từ từ rỉ ra bổ sung giúp cho vùng cửa sông cân bằng mặn, ngọt”, ông nói.

“Lâu dài phải đi theo Nghị quyết 120, mình bị tổn thương quá nhiều do chống thiên nhiên, cứ loay hoay “mùa lũ chống lũ, mùa mặn chống mặn”, cứ thế xoay cả năm không có thời gian rảnh, vất vả. Lẽ ra phải nương theo thì khoẻ cả năm.

{keywords}
Nước ngọt giờ quý như vàng với người dân Bến Tre

Thay sản xuất nông nghiệp truyền thống bằng kinh tế tri thức

TS. Trần Hữu Hiệp, chuyên gia kinh tế vùng ĐBSCL cũng nhận định, hạn, mặn năm nay đến sớm và khốc liệt hơn mùa khô 2015 -2016.

"Có những vùng hồi năm 2016 không bị ảnh hưởng, nhưng năm nay bị như Chợ Lách (Bến Tre), Cái Bè (Tiền Giang)", ông Hiệp nói. 

TS. Hiệp cho rằng, về lâu dài, ĐBSCL phải tiếp cận 1 cách tổng thể, phối hợp liên ngành.

“Nghị quyết 120 đã có, đó là tầm nhìn dài hạn, là tư duy thích ứng thuận thiên, phát huy kinh nghiệm truyền thống bản địa”, ông nói.

Ông Hiệp nhấn mạnh: "Cái đó mới là 1 cái khung, tạo thuận lợi cho người dân. Cần phải có đầy đủ các thông tin khoa học, cơ quan chức năng phải có cảnh báo sớm để người dân dịch chuyển.

Nếu như không nâng cao được năng lực cảnh báo sớm của các cơ quan khoa học, thì người dân cũng mù tịt".

{keywords}
Đồng ruộng khô nứt, lúa chết cháy ở Bến Tre

Ông Hiệp cũng cho rằng, cứ để người dân dựa vào kinh nghiệm tích lũy là không được. “Bằng kinh nghiệm thì giờ quy luật của lũ, hạn, mặn đã thay đổi. Đơn cử, năm 2016 ghi nhận 100 năm mới có trận hạn, mặn lịch sử, thì sau 4 năm đã lập lại. Điều đó chứng tỏ quy luật đã thay đổi, đang diễn biến xấu hơn, nhanh hơn...", TS. Hiệp nói và cho rằng, phải có cảnh báo sớm để người dân thích ứng, né hạn, mặn để được lợi.

"Thứ hai, phải đồng bộ hạ tầng, nhất là nông nghiệp. Thứ ba, là nâng cao năng lực, nếu trước đây bằng kinh nghiệm sản xuất, truyền thống nói bóng bẩy là “bằng đôi chân lắm bùn của nông nghiệp truyền thống”, bây giờ phải bước sang kinh tế tri thức, người dân phải nắm được thông tin.

Ngoài thông tin về thời tiết, thuỷ văn thì còn thị trường nữa", ông nói và cho rằng, đừng đổ lỗi cho nông dân không nghe theo khuyến cáo.

Hạn mặn khốc liệt, lúa chết non, khắp miền Tây mang can đi thồ nước

Hạn mặn khốc liệt, lúa chết non, khắp miền Tây mang can đi thồ nước

Người thiếu nước uống. Lúa thiếu nước tưới. Đất đai khô cằn, hạn mặn bủa vây các tỉnh miền Tây ngày càng khốc liệt.

Hoài Thanh - Trương Thanh Tùng 

tin nổi bật

Điều máy xúc phá nhà, tìm 3 mẹ con kẹt trong đám cháy ở Ninh Thuận

Nhiều giờ sau đám cháy được dập tắt nhưng 3 mẹ con bị kẹt bên trong căn nhà ở Ninh Thuận. Lực lượng chức năng điều máy xúc phá dỡ tường nhà để tìm kiếm.

Hai nhóm thanh niên hỗn chiến, đốt xe máy gây náo loạn đường phố

Xảy ra mâu thuẫn, hai nhóm thanh niên ở Bình Phước hỗn chiến gây náo loạn, một chiếc xe máy cũng bị đốt cháy rụi.

Chiến sĩ cứu hỏa bị bỏng cả tay chân khi nỗ lực chữa cháy ở Hà Nội

Chiến sĩ Cảnh sát PCCC&CNCH thuộc Công an Hà Nội đã bị bỏng tay và chân trong lúc nỗ lực dập tắt đám cháy tại Khu đô thị Pháp Vân (Hoàng Mai).

Thủ tướng: Hoàn thiện đề án xử lý dự án Đạm Hà Bắc trong tháng 8/2022

Sáng 13/8, tại Bắc Giang, Thủ tướng Phạm Minh Chính kiểm tra, khảo sát thực địa và làm việc với các ngành liên quan về phương án tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc cho dự án cải tạo, mở rộng Nhà máy sản xuất đạm Hà Bắc.

Đề nghị tuyên phạt cựu đại tá Phùng Anh Lê mức án 9- 10 năm tù

Chiều nay (13/8), đại diện VKS đề nghị tuyên phạt cựu đại tá Phùng Anh Lê (cựu Trưởng Công an quận Tây Hồ) mức án 9-10 năm tù vì tội Nhận hối lộ.

Vụ cướp tiệm vàng: Nghi phạm vào nhà trưởng công an huyện đầu thú

Sau khi được lực lượng công an điện thoại vận động, Nguyễn Minh Tú đã đến nhà Trưởng Công an huyện Nam Giang để đầu thú.

Bộ Công an không tổ chức tiếp khách nhân ngày truyền thống 19/8

Bộ Công an không tổ chức tiếp khách, không nhận hoa chúc mừng tại trụ sở cơ quan Bộ và các đơn vị, địa phương vào dịp kỷ niệm 77 năm Ngày truyền thống lực lượng Công an nhân dân.

Cướp tiệm vàng lúc giữa trưa ở Quảng Nam

Kẻ cướp đã dùng cuốc đập bể tủ kính, lấy đi nhiều nhẫn, dây chuyền vàng, sau đó bỏ chạy theo hướng huyện Đại Lộc (Quảng Nam).

Ba mẹ con mắc kẹt trong nhà bốc cháy suốt nhiều giờ

Các lực lượng ra sức dập lửa, tìm cách cứu những người mắc kẹt trong vụ cháy căn nhà ở TP Phan Rang - Tháp Chàm, nhưng sau nhiều giờ vẫn chưa đưa được 3 mẹ con ra ngoài.

TP.HCM: Giá cả tăng cao, hoa tươi vẫn hút khách mùa đại lễ

Trong dịp lễ Vu lan báo hiếu năm 2022, thị trường hoa tươi tại TP.HCM vẫn thu hút lượng lớn sức mua dù giá cả tăng cao.

Nghìn tỷ đổ vào hệ thống thoát nước, vì sao Hà Nội vẫn ngập nặng?

Kể từ sau trận ngập lịch sử năm 2008 đến nay, Hà Nội đã chi hàng nghìn tỷ đồng xây dựng hệ thống thoát nước, trạm bơm. Thế nhưng đến nay, cứ mưa lớn là lại quay cuồng với ngập lụt, phố phường như sông.

Thủ tướng kiểm tra dự án đạm Hà Bắc - 1 trong 12 dự án yếu kém ngành công thương

Sáng 13/8, tại Bắc Giang, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã kiểm tra, khảo sát thực địa dự án cải tạo, mở rộng Nhà máy sản xuất đạm Hà Bắc - một trong 12 dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả của ngành công thương.

Mưa lũ ở các tỉnh phía Bắc làm 8 người chết và mất tích

Do anh hưởng của hoàn lưu bão số 2, những ngày qua, tại các tỉnh miền núi phía Bắc có mưa lớn. Mưa lũ sau bão làm chết 4 người và 4 người mất tích.

Thầy dạy lái xe ngồi uống nước, nữ học viên tông tử vong bé 3 tuổi

Chiếc ô tô do một nữ học viên điều khiển đâm va vào xe đạp đi trên đường, khiến một bé gái 3 tuổi tử vong thương tâm.

Ninh Thuận mời gọi tài trợ ý tưởng quy hoạch khu vực sân bay Thành Sơn

Chính quyền Ninh Thuận kêu gọi ý tưởng quy hoạch khu vực sân bay Thành Sơn nằm giáp TP Phan Rang – Tháp Chàm với huyện Ninh Hải và Bác Ái với diện tích rộng khoảng 4.460 ha.